Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
¿Ndáa “ñaʼá” kúú ñá káʼa̱n Isaías 60:1 xa̱ʼa̱, ta ndáaña kúni̱ kachi ña̱ ndáku̱ndichiñá ta ndáye̱ʼe̱ñá?
Nu̱ú Isaías 60:1 káchiña: “Yóʼó ñá ñaʼá, ndakundichi ta ndaye̱ʼún, saáchi xa̱a̱ ki̱xáʼa ndáye̱ʼún. Ta ndáye̱ʼe̱ ndee̱ Jehová sa̱táún”. Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ “ñaʼá” yóʼo kúú Sion á Jerusalén ña̱ xi̱kuu capital ñuu Judá tiempo xi̱naʼá (Is. 60:14; 62:1, 2).a Ta Jerusalén ndánaʼa̱ña na̱ ñuu Israel. Soo, ¿ama ta ndáa ki̱ʼva nda̱kundichi ñuu Jerusalén ta ki̱xáʼaña ndáye̱ʼe̱ña? ¿Á xa̱a̱ ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías? Ná ndakuiinyó u̱vi̱ pregunta yóʼo.
¿Ama ta ndáa ki̱ʼva nda̱kundichi ñuu Jerusalén ta ki̱xáʼaña ndáye̱ʼe̱ña? Na̱ judío ni̱xi̱yona ñuu Babilonia 70 ku̱i̱ya̱. Tiempo saá ñuu Jerusalén xíʼin templo, ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼiña. Soo tá ni̱ki̱ʼvi na̱ medo xíʼin na̱ persa ñuu Babilonia, ndiʼi na̱ israelita na̱ xi̱ndoo ñuu kán, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ kivi ndikóna ñuuna tasaá kixáʼa tukuna kañúʼuna á kondaño̱ʼo tukuna Jehová (Esd. 1:1-4). Tá ki̱xáʼa ku̱i̱ya̱ 537 tá kúma̱ní kaku ta̱ Jesús, iin tiʼvi na̱ judío na̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo ini xíʼin Jehová na̱ ke̱e ti̱xin 12 tribu ndi̱kó tukuna ñuu Jerusalén (Is. 60:4). Ki̱xáʼana táxina sacrificio ndaʼa̱ Jehová ta saátu ki̱xáʼana kéʼéna vikó ña̱ ndasakáʼnunara ta ki̱xáʼana ndásaviína templo (Esd. 3:1-4, 7-11; 6:16-22). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, Jehová ki̱xáʼa tukura kúsi̱í-inira xíʼin na̱ ñuu Jerusalén, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ki̱xáʼa ndáye̱ʼe̱ saá ni̱xi̱yora nu̱úna. Ta saátu na̱ ñuu Jerusalén, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xi̱ndaye̱ʼe̱ saá ni̱xi̱yona saáchi chi̱ndeétáʼanna xíʼin inka na̱ yiví ña̱ kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ Jehová.
Ta̱ Isaías kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ profecía ña̱ ndikó tuku na̱ israelita ñuu Jerusalén, soo loʼo kuitíva ña̱yóʼo ni̱xi̱nu tiempo xi̱naʼá. Saáchi ku̱a̱ʼání na̱ israelita kǒo níxiinkana kuniso̱ʼona Jehová (Neh. 13:27; Mal. 1:6-8; 2:13, 14; Mat. 15:7-9). Tá ki̱xi ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo, kǒo níxiinna ndakunina ña̱ kúúra ta̱ Mesías (Mat. 27:1, 2). Tá ku̱i̱ya̱ 70, ñuu Jerusalén xíʼin temploña ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ tukuña.
Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nva Jehová ña̱ ndiʼi xa̱ʼa̱ ñuu Jerusalén ta saá ku̱uva (Dan. 9:24-27). Kǒo níxi̱kuni̱ Jehová ña̱ saxínu ñuu Jerusalén ña̱ ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá ndiʼi ña̱ káʼa̱n profecía ña̱ va̱xi nu̱ú Isaías 60.
¿Á xa̱a̱ ni̱xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías? Xa̱a̱ ni̱xi̱nuvaña. Soo ñá ñaʼá ñá káʼa̱n profecía xa̱ʼa̱ ndána̱ʼa̱ñá: “Jerusalén ña̱ íyo chí ndiví”. Ta, ¿ndáaña kúú Jerusalén ña̱ íyo chí ndiví? Ña̱yóʼo kúú ñuu Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví ta yóʼo kúú nu̱ú íyo ndiʼi na̱ se̱ʼe Ndióxi̱, tá kúú ta̱ Jesús xíʼin na̱ 144,000. Saátu ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ñuu Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví: “Ñáyóʼo kúú siʼíyó” (Gál. 4:26). Ta ndiʼi na̱ ungido kúúna “iin ñuu yi̱i̱”, “na̱ Israel na̱ kúú kuenta Ndióxi̱” (1 Ped. 2:9; Gál. 6:16).
¿Ndáa ki̱ʼva nda̱kundichi Jerusalén ña̱ íyo chí ndiví ta nda̱ye̱ʼe̱ña? Jehová xi̱niñúʼura na̱ ungido na̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ va̱ʼa keʼéna ña̱yóʼo. Ná chitáʼanyó ña̱ ndo̱ʼona xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú profecía ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú Isaías capítulo 60.
Tá xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼi na̱ apóstol tá siglo u̱vi̱, na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá ndeéní ki̱xáʼana sándaʼvina na̱ yiví, xa̱ʼa̱ ña̱kán ndiʼi na̱ ungido na̱ ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú yóʼo ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ kǒo níkachíñuna nu̱ú Jehová chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ni̱ki̱si̱ saá ni̱xi̱yona (Mat. 13:37-43). Babilonia ña̱ káʼnu kúú ña̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú iin tiʼvi loʼo na̱ ungido na̱ ni̱xi̱yo tiempo saá nda̱a̱ tá ki̱xáʼa ki̱vi̱ ña̱ so̱ndíʼi ku̱i̱ya̱ 1914 (Mat. 13:39, 40). Ta ku̱i̱ya̱ 1919 ni̱sa̱ña̱na ta ki̱xáʼa ndáye̱ʼe̱na. ¿Ndáa ki̱ʼva nda̱ye̱ʼe̱na? Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ki̱xáʼana nátúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱.b Ta nani tiempo saá, ndiʼi na̱ yiví na̱ íyo inkaka ñuu ki̱xáʼana sákuaʼana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ta saátu na̱ ungido na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví na̱ káʼa̱n Isaías 60:3 xa̱ʼa̱ (Apoc. 5:9, 10).
Ta chí nu̱únínu, ndeéníka ndaye̱ʼe̱ na̱ ungido tá ná ku̱ʼu̱nna chí ndiví. Tá ná kuvi na̱yóʼo ta ku̱ʼu̱nna chí ndiví, xa̱a̱na koona “Jerusalén ña̱ xa̱á”, ta na̱yóʼo kúú na̱ 144,000 na̱ xa̱a̱ koo rey xíʼin su̱tu̱ ta saátu káʼa̱nna xíʼinna ña̱ kúúna “novia ta̱ Cristo” (Apoc. 14:1; 21:1, 2, 24; 22:3-5).
Jerusalén ña̱ xa̱á sáxi̱nuña profecía ña̱ va̱xi nu̱ú Isaías 60:1 (saátu kaʼvi Isaías 60:1, 3, 5, 11, 19, 20 xíʼin Apocalipsis 21:2, 9-11, 22-26). Ñuu Jerusalén ña̱ ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá ni̱xi̱yo na̱ xi̱xaʼndachíñu ñuu Israel. Ki̱ʼva saá keʼé Jerusalén ña̱ xa̱á chi kaʼndachíñuna xíʼin ta̱ Cristo ti̱xin Reino Ndióxi̱. Tutu ña̱ Apocalipsis káʼa̱nña ña̱ “Jerusalén ña̱ xa̱á nda̱a̱ chí ndiví nu̱ú íyo Ndióxi̱ ke̱eña va̱xinuuña” ¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱yóʼo? Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ kotoña ña̱ kéʼé na̱ yiví na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ñuu yóʼo ña̱ kutuu̱nña nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa kakana ta ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinna ña̱ ndoo ku̱a̱china ta saátu ña̱ kǒo kuvikana (Apoc. 21:3, 4, 24). Tasaá kúú ña̱ ndasavií Ndióxi̱ ndiʼi ña̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaías xíʼin inkaka na̱ profeta (Hech. 3:21). Ndióxi̱ ki̱xáʼara ndásaviíra ndiʼi ña̱ʼa tá ndu̱u ta̱ Cristo Rey ta sandíʼira ndasaviíraña tá ná ndiʼi kaʼndachíñu ta̱ Cristo ti̱xin ña̱ mil ku̱i̱ya̱.
a Nu̱ú Isaías 60:1, ña̱ Traducción del Nuevo Mundo xíniñúʼuña tu̱ʼun “ñaʼá” nu̱úka ña̱ tu̱ʼun “Sion” á “Jerusalén”. Soo nu̱ú inka Biblia, “Sion” á “Jerusalén” xíniñúʼuna. ¿Nda̱chun? Saáchi tu̱ʼun hebreo tá káʼa̱nna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun “ndakundichi”, “ndaye̱ʼe̱” xíʼin “sa̱táún” xa̱ʼa̱ iin ñaʼá káʼa̱nna. Ña̱kán, tu̱ʼun “ñaʼá” chíndeétáʼanña xíʼin na̱ káʼa̱n tu̱ʼun sáʼán ña̱ kunda̱a̱-inina ña̱ nu̱ú versículo yóʼo xa̱ʼa̱ iin ñaʼá káʼa̱nña.
b Ezequiel 37:1-14 xíʼin Apocalipsis 11:7-12 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u ku̱i̱ya̱ 1919 tá ke̱ena ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu vatá ta iinlá Jehová ki̱xáʼana ndásakáʼnuna. Profecía ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Ezequiel káʼa̱nña ña̱ ndiʼi na̱ ungido kixáʼa tukuna ndasakáʼnuna Jehová saáchi ku̱a̱ʼání tiempo kǒo níndasakáʼnunara. Profecía ña̱ va̱xi nu̱ú Apocalipsis káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin tiʼvi loʼo na̱ ungido na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Ndióxi̱ ña̱ kixáʼa tukuna ndasakáʼnunara saáchi ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ xi̱ndasina xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ñuʼuna veʼe-ka̱a. Ku̱i̱ya̱ 1919, iin tiʼvi loʼo na̱ ungido yóʼo ndu̱una “na̱ esclavo fiel y prudente” (Mat. 24:45; koto libro ña̱ naní La adoración pura de Jehová: ¡por fin restaurada!, pág. 118).