Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
¿Ndáaña xi̱kuni̱ kachi ta̱ ka̱ʼyí Proverbios 30:18, 19 tá ka̱chira: “yichi̱ iin ta̱a xíʼin iin ñá loʼo” va̱ása kúnda̱a̱-inira xíʼinña?
Ku̱a̱ʼání na̱ yiví xíʼin na̱ káʼvi va̱ʼa Biblia ndáka̱tu̱ʼunna miína, ¿ndáaña kúni̱ kachi tu̱ʼun yóʼo? Nu̱ú Biblia ña̱ Traducción del Nuevo Mundo káchiña: “Íyo u̱ni̱ ña̱ʼa ña̱ ndákanda̱-inii̱ xíʼin, soo ku̱mí kúú ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inii̱ xíʼin: yichi̱ tí águila tí ndáchí chí ndiví, yichi̱ tí ko̱o̱ tí xíka nu̱ú yu̱u̱, yichi̱ tú barco tú ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú tá mar xíʼin yichi̱ iin ta̱a xíʼin iin ñá loʼo” (Prov. 30:18, 19).
Tá ya̱chi̱ xi̱kunda̱a̱-iniyó xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n “yichi̱ iin ta̱a xíʼin iin ñá loʼo” iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xi̱ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱. ¿Nda̱chun? Saáchi sava versículo ña̱ va̱xi chí sa̱tá káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa (Prov. 30:15, 16). Nu̱ú versículo 20 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin ñaʼá ñá kéʼé ña̱ kini, ta káʼa̱nñá ña̱ ta̱ʼán keʼéñá nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ña̱kán xi̱ndakanixi̱níyó ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ tí águila, xa̱ʼa̱ ko̱o̱, xa̱ʼa̱ barco xíʼin xa̱ʼa̱ ta̱a, xi̱keʼéna sava ña̱ʼa soo kǒo nda̱a̱ ni iinna ní xi̱kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼéna. Ña̱kán xi̱ndakanixi̱níyó tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n “yichi̱ iin ta̱a xíʼin iin ñá loʼo” xi̱kuni̱ kachiña ña̱ iin ta̱a sándaʼvira iin ñá loʼo kúa̱an ñá ta̱ʼán ku̱su̱n xíʼin nda̱a̱ ni iin ta̱a ña̱ ná ku̱su̱nñá xíʼinra.
Soo íyo iin ña̱ náʼa̱ nu̱úyó ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ káʼa̱n texto yóʼo xa̱ʼa̱. Saáchi ta̱ ka̱ʼyí texto yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n kuitíra xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱ndakanda̱-inira xíʼin.
Manuscrito ña̱ hebreo ña̱ káʼa̱n Proverbios 30:18 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin ña̱ va̱ʼaní. Iin diccionario ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Biblia ndákaniña xa̱ʼa̱ tu̱ʼun hebreo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ “ña̱ kǒo kúnda̱a̱-inii̱ xíʼi̱n” versículo yóʼo kúni̱ kachiña “iin ña̱ va̱ʼaní á iin ña̱ ndákanda̱ní-iniyó xíʼin” (Theological Lexicon of the Old Testament, de Ernst Jenni y Claus Westermann).
Ta̱ profesor Crawford Howell Toy, ta̱ sanáʼa̱ ti̱xin Universidad ña̱ Harvard (Estados Unidos), saátu ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ versículo yóʼo kǒo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa. Saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra, ta̱a ta̱ ka̱ʼyí versículo yóʼo ka̱ʼyíra xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱ndakanda̱ní-inira xíʼin.
Ña̱kán kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱ káʼa̱n Proverbios 30:18, 19 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ ndákanda̱-iniyó xíʼin. Táki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ ka̱ʼyí ña̱yóʼo, ndákanda̱ní-iniyó ña̱ xítoyó ña̱ ndáchí tí águila, ndáa ki̱ʼva xínu ko̱o̱ ni kǒo xa̱ʼa̱rí, ndáa ki̱ʼva ku̱a̱ʼa̱n iin barco káʼnu nu̱ú tá mar ta ndáa ki̱ʼva xáa̱ iin ta̱ loʼo kúa̱an xíʼin iin ñá loʼo kúa̱an kútóo táʼanna ta kúsi̱í-inina.