¿Á va̱ása kítáʼan ña̱ káʼa̱n Biblia?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Kítáʼanva ña̱ káʼa̱n Biblia. Nu̱ú kíxáʼa Biblia iinsaá nda̱a̱ nu̱ú ndíʼiña, viíní kítáʼan ña̱ káʼa̱nña. Íyo sava texto ña̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása vií kítáʼan, soo ña̱ va̱xi yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kunda̱a̱ va̱ʼa iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo:
Ña̱ káʼa̱n ndiʼi saá versículo xa̱ʼa̱. Tá káʼviyó iin kuití versículo, kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kítáʼanña xíʼin inkaka versículo.
Ña̱ ki̱ʼin na̱ ka̱ʼyiña kuenta xíʼin. Ni u̱vi̱ xi̱kuu na̱ ka̱ʼyi Biblia ta inkáchi íyo ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱, su̱ví inkáchiví tu̱ʼun níxiniñúʼuna ta su̱ví inkáchiví ña̱ níndakanina xa̱ʼa̱.
Historia xíʼin costumbre ña̱ xi̱kuumiína xi̱naʼá.
Sava ña̱ káʼa̱n Biblia ña̱ ndánaʼa̱ kuitíva kúúña, ña̱kán xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ndáa tu̱ʼun kúú ña̱ ndánaʼa̱ iin ña̱ʼa ta ndáa tu̱ʼun kúú ña̱ va̱ása ndánaʼa̱ iin ña̱ʼa.
Ndáana kúú na̱ ke̱ʼé iin ña̱ʼa. Sava yichi̱ káʼa̱n kuitíva Biblia xa̱ʼa̱ iin na̱ yiví na̱ ke̱ʼé iin ña̱ʼa, soo su̱ví miína níkeʼéña.a
Ndáa ki̱ʼva sándaya̱ʼana Biblia. Xíniñúʼu kuniñúʼuyó iin Biblia ña̱ káxi káʼa̱n.
Mií ña̱ nda̱a̱ ña̱ sánáʼa̱ Biblia. Ki̱ʼva ña̱ sánáʼa̱ na̱ inka veʼe-ñu̱ʼu kivi sakáña xi̱níyó ta va̱ása kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ káʼa̱n Biblia.
Ña̱yóʼo kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó kunda̱a̱-iniyó ña̱ kítáʼanva ña̱ káʼa̱n Biblia.
Ña̱ nu̱ú: Ña̱ káʼa̱n ndiʼi saá versículo xa̱ʼa̱
Biblia káchiña ña̱ nda̱kindee̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndíʼira ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ʼa, soo saátu káʼa̱nña ña̱ káchíñukara nda̱a̱ vitin. ¿Nda̱chun káʼa̱nña ña̱ nda̱kindee̱ra ta saátu ña̱ káchíñura? Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kindee̱ra va̱xiña nu̱ú Génesis, yóʼó káʼa̱nña ña̱ ki̱xáʼa Ndióxi̱ ndákindee̱ra ki̱vi̱ u̱xa̱ chi sa̱ndíʼira ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ʼa. ¿Ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ yóʼo? Ña̱yóʼo kúú ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara nu̱ú ñuʼú yóʼo. Ña̱kán nda̱kindee̱ Ndióxi̱ chi va̱ása ní ixava̱ʼakara ña̱ʼa (Génesis 2:2-4). Tá saá, ¿nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ yivára ña̱ káchíñukara nda̱a̱ vitin? (Juan 5:17). Ta̱ Jesús níka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ inkaka ña̱ʼa ña̱ kéʼé Ndióxi̱, tá kúú ña̱ táxira espíritu santo ndaʼa̱ na̱ yiví ña̱ kaʼyina Biblia á ña̱ kíʼinra kuenta xíʼi̱n na̱ káchíñu nu̱úra nu̱ú ñuʼú yóʼo (Salmo 20:6; 105:5; 2 Pedro 1:21).
Ña̱ u̱vi̱ xíʼin ña̱ u̱ni̱: Ña̱ ki̱ʼin na̱ ka̱ʼyiña kuenta xíʼin ta saátu nu̱ú ku̱uña
Tá ke̱ʼé ta̱ Jesús milagro ña̱ va̱xi nu̱ú Lucas 18 xíʼin Mateo 20, ¿á ta̱ ki̱ta kúúra ñuu Jericó á ta̱ sa̱kán ni̱ki̱ʼviva kuura? Ña̱ ka̱ʼyi ta̱ Lucas káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ sa̱ndáʼara iin ta̱ kúáa nu̱ú tá ku̱yatinra ñuu Jericó soo texto ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼyi ta̱ Mateo ta ta̱yóʼo káʼa̱nra xa̱ʼa̱ u̱vi̱ na̱ kúáa nu̱ú ta káʼa̱ntura ña̱ sa̱ndáʼa ta̱ Jesús na̱ ta̱a kán tá xa̱a̱ ki̱tara ñuu Jericó (Lucas 18:35-43; Mateo 20:29-34). Sana kivi ndakanixi̱níyó ña̱ xa̱a̱ síín síín káʼa̱n texto yóʼo soo iin kítáʼanvaña. Ta̱ Mateo káxika ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ni̱xi̱yo u̱vi̱ na̱ kúáa nu̱ú, soo ta̱ Lucas va̱ása níka̱ʼa̱nra nda̱saa xi̱kuu na̱ kúáa nu̱ú kán chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n kuitíra xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ta̱ kúáa nu̱ú, ña̱kán sana ni̱xi̱yova inkaka ta̱ kúáa nu̱ú. ¿Ta ndáaña kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ lugar kán? Na̱ arqueólogo káʼa̱nna ña̱ u̱vi̱ xi̱ndataʼví ñuu Jericó, iinña xi̱kuu ñuu yatá nu̱ú xi̱ndoo na̱ judío ta inkaña xi̱kuu ñuu xa̱á nu̱ú xi̱ndoo na̱ romano. Sana iin kilómetro sava xíká xi̱ndikaa̱ ñuu yóʼo nu̱ú táʼanña, ta sana ma̱ʼñú u̱vi̱ saá ñuu yóʼo xi̱ndikaa̱ ta̱ Jesús tá ke̱ʼéra milagro kán.
Ña̱ ku̱mí: Sava ña̱ káʼa̱n Biblia ña̱ ndánaʼa̱ kuitíva kúúña
¿Ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuʼú yóʼo á kooña ndiʼi tiempova? Biblia káʼa̱nña ñuʼú yóʼo kooña ndiʼi tiempo (Eclesiastés 1:4). Sana kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kítáʼan ña̱ káʼa̱n texto yóʼo xíʼin ña̱ káʼa̱n 2 Pedro 3:10 chi ña̱yóʼo káchiña, “ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ndutavaña xa̱ʼa̱ ña̱ ndu̱niʼníníña, ta ñuʼú yóʼo xíʼin ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña koko ndiʼiña”. Tá káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ñuʼú sava yichi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ñuʼú nu̱ú ndóoyó, soo saátu tá káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ñuʼú káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ ndóo nu̱úña (Génesis 1:1; 11:1). Ña̱kán 2 Pedro 3:10 va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ñuʼú nu̱ú ndóoyó chi na̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ kúú na̱ yiví ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱na chi kǒo íxato̱ʼóna Ndióxi̱ (2 Pedro 3:7).
Ña̱ u̱ʼu̱n: Ndáana kúú na̱ ke̱ʼé iin ña̱ʼa
Chí ñuu Capernaum, ¿ndáana ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Jesús ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna: ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado á na̱ chi̱ndaʼávara? Nu̱ú Mateo 8:5, 6 káʼa̱nña ña̱ iin ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado ku̱yatinra nu̱ú ta̱ Jesús, soo nu̱ú Lucas 7:3 káʼa̱nña ña̱ ta̱ ta̱a kán chi̱ndaʼára sava na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ judío ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna. Ña̱ kúnda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱yóʼo kúúña, ta̱ xi̱xaʼndachíñu nu̱ú na̱ soldado xi̱kuni̱ra ña̱ ná chindeétáʼan ta̱ Jesús xíʼinra. Ña̱kán chi̱ndaʼára sava na̱ ta̱a ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Jesús ña̱ chindeétáʼanra xíʼinra.
Ña̱ i̱ñu̱: Ndáa ki̱ʼva sándaya̱ʼana Biblia
¿Á ndiʼiyó kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi? ¿Á íyo sava na̱ va̱ása ku̱a̱kiʼvi ku̱a̱chi? Biblia káʼa̱nña ña̱ ta̱ Adán kúú ta̱ sa̱yáʼa ku̱a̱chi ndaʼa̱ ndiʼiyó, ña̱kán ndiʼiyó kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi (Romanos 5:12). Tá kúú nu̱ú sava Biblia káʼa̱nña ña̱ “va̱ása ku̱a̱kiʼvi na̱ cristiano ku̱a̱chi” á “va̱ása ki̱ʼvina ku̱a̱chi” (1 Juan 3:6). Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kivi ndasaka̱ xi̱níyó ta kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kítáʼanka ña̱ káʼa̱n Biblia. Tá kúú nu̱ú 1 Juan 3:6 verbo griego ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi káʼa̱nña ña̱ kíʼvikavana ku̱a̱chi, soo xíniñúʼu ndakaʼányó ña̱ su̱ví iin kúú ña̱ keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi xíʼin ña̱ ki̱ʼvi ni̱ʼiyó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱yó keʼéyóña. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ni xa̱a̱ síín síínva káʼa̱n ña̱yóʼo nu̱ú sava Biblia, soo inkáchiva íyo ña̱ kúni̱ kachiña chi nda̱a̱ ni iin na̱ ndíku̱n ta̱ Cristo “va̱ása kíʼvina ku̱a̱chi” á “va̱ása kútóona ki̱ʼvina ku̱a̱chi” (Traducción del Nuevo Mundo).
Ña̱ u̱xa̱: Mií ña̱ nda̱a̱ ña̱ sánáʼa̱ Biblia
¿Á iin kúú ta̱ Jesús xíʼin Ndióxi̱? Ta̱ Jesús ka̱chira: “Yi̱ʼi̱ xíʼin yivái̱ iin kúúndi̱”, soo saátu ka̱chira: “Káʼnukava yivái̱ nu̱ú yi̱ʼi̱” (Juan 10:30; 14:28). Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xíʼin tu̱ʼun yóʼo xíniñúʼu viíní nandukúyó ndáaña sánáʼa̱ Biblia xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta saátu xa̱ʼa̱ yivára nu̱úka ña̱ kandíxayó ña̱ sánáʼa̱ inkana xa̱ʼa̱ trinidad. Biblia va̱ása sánáʼa̱ña ña̱ iin trinidad kúú ta̱ Jesús xíʼin yivára chi káxiníva káʼa̱nña xíʼinyó xa̱ʼa̱ yivá ta̱ Jesús ña̱ naníra Jehová, ta nda̱a̱ mií ta̱ Jesús ndásakáʼnura ta̱yóʼo (Mateo 4:10; Marcos 15:34; Juan 17:3; 20:17; 2 Corintios 1:3). Xa̱ʼa̱ ña̱kán su̱ví iin kúú ta̱ Jesús xíʼin Ndióxi̱.
Tá saá, ¿ndáaña xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús tá ka̱chira: “Yi̱ʼi̱ xíʼin yivái̱ iin kúúndi̱”? Inkaka versículo ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó kunda̱a̱-iniyó ña̱ inkáchi íyo ta̱ Jesús xíʼin yivára chi inkáchi íyo ña̱ kúni̱na keʼéna ña̱ va̱ʼa saxínu Ndióxi̱ ña̱ kúni̱ra. Chí nu̱ú versículo yóʼo va̱xika tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús, ka̱chira: “Ndiʼi tiempo kítáʼan yivái̱ xíʼi̱n ta saátu miíi̱ kítáʼi̱n xíʼin yivái̱” (Juan 10:38). Saátu ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora ña̱ kivi inkáchi kutáʼan na̱ discípulora xíʼin yivára, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin yivára “Ndu̱káʼnuna i̱xai̱ nda̱a̱ táki̱ʼva i̱xaa miíún xíʼi̱n, ña̱kán iin ná koona táki̱ʼva íyo miíyó chi iin kúúyó: ta inkáchi kutáʼi̱n xíʼinna ta yóʼó inkáchi kutáʼún xíʼi̱n” (Juan 17:22, 23).
a Tá kúú, iin tutu káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin veʼe ña̱ naní Taj Mahal, ta káchiña: “Ta̱ emperador mogol Shah Jahan kúú ta̱ i̱xava̱ʼa ña̱yóʼo”. Soo ña̱yóʼo va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ iinlá miíra kúú ta̱ i̱xava̱ʼaña, saáchi tutu ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo káchiña ña̱ “20 mil kúú na̱ yiví na̱ i̱xava̱ʼaña” (Guía del patrimonio de la humanidad).