¿Á nása̱ma ña̱ káʼa̱n Traducción del Nuevo Mundo?
Tá ku̱i̱ya̱ 1950 kúú ña̱ ka̱na táʼví nu̱ú ña̱ Traducción del Nuevo Mundo. Ta nani saá, ku̱a̱ʼánína káʼa̱nna ña̱ xa̱a̱ síín íyo ña̱ káʼa̱n ña̱yóʼo nu̱ú inkaka Biblia, ta nda̱a̱ káʼa̱nna ña̱ na̱sama ña̱ va̱xi nu̱úña.a Ná kotoyó sava ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Traducción del Nuevo Mundo.
Xi̱tona ndáaña kúú mií ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá. Ña̱ va̱ʼa kana ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ tu̱ʼun inglés, xi̱niñúʼuna tutu ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá ña̱ kivi kandíxayó ta íyoña nda̱a̱ tiempo vitin. Ta tá ndáni̱ʼína tutu ña̱ yatá, kítáʼanvaña xíʼin ña̱ káʼa̱n Biblia yóʼo. Soo tutu ña̱ xi̱niñúʼuna ña̱ va̱ʼa sandáya̱ʼana Biblia ña̱ naní King James Version (Versión del Rey Jacobo) ña̱ ka̱na tá ku̱i̱ya̱ 1611 xi̱nasamaña sava ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ta su̱ví ña̱ yatá va̱ʼa níxi̱kuuña nu̱ú ndiʼi tutu ña̱ xi̱niñúʼuna tá sa̱ndáya̱ʼana ña̱ Traducción del Nuevo Mundo.
Va̱ása násamana ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Na̱ sa̱ndáya̱ʼa ña̱ Traducción del Nuevo Mundo chi̱kaa̱nína ndee̱ ña̱ sandáya̱ʼana tu̱ʼun Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo mií ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ka̱ʼyiña tiempo xi̱naʼá (2 Timoteo 3:16). Ku̱a̱ʼání na̱ sándaya̱ʼa Biblia inka nu̱ú tu̱ʼun, ña̱ ndáyáʼvika nu̱úna kúú costumbre ña̱ kúúmií na̱ yiví ta xa̱ʼa̱ ña̱kán násamana ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Tá kúú, va̱ása chínúuna ki̱vi̱ Jehová chi ña̱ chínúu kuitína kúú Ndióxi̱ á Táta.
Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá saá íyo ña̱ sa̱ndáya̱ʼana. Ku̱a̱ʼání Biblia sa̱ndáya̱ʼanaña nda̱a̱ táki̱ʼva kúnda̱a̱-ini miína xíʼinña, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kíndaana sava ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvi nu̱úña á ndáchikaa̱na ña̱ ndákanixi̱ní miína. Soo ña̱ Traducción del Nuevo Mundo sa̱ndáya̱ʼanaña nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá ta ki̱ʼinna kuenta ña̱ ná kunda̱a̱-ini inkana xíʼinña ta saátu ña̱ ná va̱ása nasa̱ma ña̱ káʼa̱nña.
Ña̱ káʼa̱n Traducción del Nuevo Mundo xíʼin ña̱ káʼa̱n inkaka traducción
Libro ña̱ kǒo va̱xi nu̱ú Biblia. Nu̱ú Biblia ña̱ xíniñúʼu na̱ veʼe-ñu̱ʼu católico xíʼin na̱ veʼe-ñu̱ʼu ortodoxo va̱xi libro vatá chi libro yóʼo va̱ása va̱xiña nu̱ú lista ña̱ kúúmií na̱ judío nu̱ú va̱xi ki̱vi̱ libro ña̱ kúú táʼan ña̱ Escrituras Hebreas. Soo Biblia káʼa̱nña ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ tu̱ʼun ña̱ yi̱i̱ ndaʼa̱ na̱ judío (Romanos 3:1, 2). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ta saátu inkaka Biblia ña̱ kána tiempo vitin, va̱ása táanna libro vatá yóʼo nu̱ú Biblia.
Versículo ña̱ va̱ása va̱xi nu̱ú Biblia. Sava na̱ sándaya̱ʼa Biblia ndáchinúuna versículo ña̱ kǒo va̱xi nu̱ú tutu mií ña̱ yatá va̱ʼaka, chí tá ni̱ya̱ʼa tiempo saáví nda̱chinúunaña nu̱ú inka Biblia. Tiempo vitin, ku̱a̱ʼání Biblia ta saátu ña̱ Traducción del Nuevo Mundo, kǒo ndáchinúuna versículo yóʼo nu̱úña, soo tá ndáchinúuna ña̱yóʼo, káʼa̱n káxivana ña̱ va̱ása níkanaña nu̱ú tutu ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ tiempo xi̱naʼá.b
Ki̱ʼva ña̱ xi̱kaʼa̱nna. Tá ná sandáya̱ʼana iin tá iin tu̱ʼun ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia nasa̱mava ña̱ kúni̱ kachiña. Tá kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús nu̱ú Mateo 5:3, siaʼa sándaya̱ʼanaña: “Va̱ʼaní kúni na̱ loʼoní espíritu kúúmií” (Biblia de Jerusalén, Nácar-Colunga, Reina-Valera xíʼin Biblia ña̱ naní Torres Amat). Tá sándaya̱ʼana tu̱ʼun yóʼo, va̱ása káxi kúnda̱a̱-ini na̱ yiví xíʼinña. Savana ndákanixi̱nína ña̱ xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús kúúña ña̱ kooyó na̱ nda̱ʼví á ña̱ vitá koo iniyó. Soo ña̱ xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús kúú ña̱ kivi kusi̱í-iniyó tá ndákuniyó ña̱ xíniñúʼuyó Ndióxi̱. Ña̱ Traducción del Nuevo Mundo va̱ʼaní sándaya̱ʼaña ña̱ xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús tá ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun yóʼo “si̱íní íyo na̱ kúnda̱a̱-ini ña̱ xíniñúʼuna Ndióxi̱”.c
Ña̱ káʼa̱n na̱ xíni̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ Traducción del Nuevo Mundo
Tá 8 tí diciembre ña̱ ku̱i̱ya̱ 1950, iin ta̱ sándaya̱ʼa Biblia ta̱ xíni̱va̱ʼa ta̱ naní Edgar J. Goodspeed ka̱ʼyira ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ Traducción del Nuevo Mundo de las Escrituras Griegas Cristianas, ka̱chira: “Kúni̱i̱ kunda̱a̱ka-inii̱ xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ kéʼéndó xa̱ʼa̱ ña̱ sánáʼa̱ndó na̱ yiví, ta saátu xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání chiñu ña̱ kéʼéndó ta kútóoníi̱ ki̱ʼva ña̱ sa̱ndáya̱ʼandó Biblia saáchi káxiní íyo ña̱ káʼa̱nña. Ku̱a̱ʼání ña̱ kivi sakúaʼayó nu̱úña chi xa̱a̱ ka̱ʼvii̱ ña̱yóʼo”.
Ta̱ Edgar J. Goodspeed
Ta̱ maestro Allen Wikgren ta̱ sánáʼa̱ ti̱xin iin universidad ña̱ Chicago, ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ kúúña iin Biblia ña̱ xíniñúʼu tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó tiempo vitin ta va̱ása yo̱ʼvi̱ kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ káʼa̱nña. Ta ku̱a̱ʼání texto ña̱ va̱xi nu̱úña, va̱ʼaní káʼa̱nña (The Interpreter’s Bible, volumen I, página 99).
Iin ta̱ xíni̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia ta̱ naní Alexander Thomson, ka̱ʼyira ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ Traducción del Nuevo Mundo de las Escrituras Griegas Cristianas, ka̱chira: “Na̱ sa̱ndáya̱ʼa Biblia yóʼo xíni̱nína ta va̱ʼaní ke̱ʼéna chiñuna, saáchi chi̱kaa̱nína ndee̱ ña̱ sa̱ndáya̱ʼanaña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ña̱ tu̱ʼun griego” (The Differentiator, abril ña̱ ku̱i̱ya̱ 1952, página 52).
Ta̱ teólogo ta̱ naní Charles Francis Potter ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ sava texto ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ña̱ síín sa̱ndáya̱ʼana, ka̱chira: “Na̱ sa̱ndáya̱ʼa Biblia yóʼo va̱ʼaní ke̱ʼéna chiñuna ta ki̱ʼinnína kuenta tá sa̱ndáya̱ʼana texto ña̱ tu̱ʼun griego ta saátu ña̱ tu̱ʼun hebreo” (The Faiths Men Live By, página 300).
Ta̱ Robert M. McCoy ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ síínva íyo ña̱yóʼo nu̱ú inka traducción soo saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ʼaní íyoña, ka̱chira: “Traducción ña̱ Nuevo Testamento ña̱ ta̱vá na̱ testigo Jehová, náʼa̱ña ña̱ xíni̱ní na̱ sa̱ndáya̱ʼaña ta va̱ʼaní sa̱kúaʼana ña̱ sandáya̱ʼana ña̱yóʼo” (Andover Newton Quarterly, enero ña̱ ku̱i̱ya̱ 1963, página 31).
Ta̱ maestro Samuel MacLean Gilmour ni va̱ása níxi̱kutóora ndáa ki̱ʼva sa̱ndáya̱ʼana sava texto nu̱ú ña̱ Traducción del Nuevo Mundo, soo ni̱ka̱ʼa̱nvara xa̱ʼa̱ na̱ sa̱ndáya̱ʼa ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼaní xi̱xini̱na xa̱ʼa̱ tu̱ʼun griego (Andover Newton Quarterly, septiembre ña̱ ku̱i̱ya̱ 1966, página 26).
Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ maestro Thomas N. Winter xa̱ʼa̱ Traducción del Nuevo Mundo ta saátu xa̱ʼa̱ Biblia ña̱ sa̱ndáya̱ʼana tu̱ʼun tá tu̱ʼun (Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures), ka̱chira: “Na̱ sa̱ndáya̱ʼa Biblia yóʼo xi̱niñúʼuna tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna tiempo vitin, va̱ʼaní kúnda̱a̱-iniyó xíʼinña ta va̱ása nása̱ma ña̱ káʼa̱nña” (The Classical Journal, abril nda̱a̱ mayo ña̱ ku̱i̱ya̱ 1974, página 376).
Tá ku̱i̱ya̱ 1989, ta̱ Benjamin Kedar-Kopfstein ta̱ xíni̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ tu̱ʼun hebreo ta̱ ñuu Israel ka̱chira: “Tá káʼvii̱ xa̱ʼa̱ Biblia ña̱ tu̱ʼun hebreo ta saátu xa̱ʼa̱ inkaka Biblia ña̱ sa̱ndáya̱ʼana inka tu̱ʼun, káʼvii̱ ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ tu̱ʼun inglés. Ndiʼi yichi̱ ña̱ káʼvii̱ña kíʼii̱n kuenta ña̱ chi̱kaa̱nína ndee̱ ña̱ kunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun hebreo ta va̱ása nínasamana ña̱ káʼa̱nña”.
Ta̱ maestro Jason David BeDuhn ka̱ʼvira i̱i̱n Biblia ña̱ sa̱ndáya̱ʼana tu̱ʼun inglés ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Tá ka̱ʼvii̱ Traducción del Nuevo Mundo ku̱ndaa̱-inii̱ ña̱ va̱ása nínasamana ña̱ káʼa̱nña”. Ni ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta saátu na̱ xíni̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia káʼa̱nna ña̱ na̱sama Biblia yóʼo ña̱ va̱ʼa kitáʼanña xíʼin ña̱ kándíxa na̱ sa̱ndáya̱ʼaña, soo ta̱ BeDuhn ka̱chira: “Síín íyo Biblia yóʼo nu̱ú inkakaña saáchi kítáʼan ña̱ káʼa̱nña xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá ta kǒo ña̱ vatá va̱xi nu̱úña, ta chi̱kaa̱na ndee̱ ña̱ sandáya̱ʼanaña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼyi̱ ña̱ Nuevo Testamento xi̱naʼá” (Truth in Translation, página 163 xíʼin 165).
Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Xabier Pikaza xa̱ʼa̱ ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ ka̱na tu̱ʼun sáʼán, ta̱yóʼo kúúra iin ta̱ xíni̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia ta saátu kúúra teólogo, ka̱chira: “Ku̱a̱ʼání na̱ veʼe-ñu̱ʼu católico xíʼin inkaka na̱ yiví, káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo Biblia yóʼo ta ña̱ ndákanixi̱ní mií na̱ sa̱ndáya̱ʼaña kúú ña̱ va̱xi nu̱úña. Soo su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱yóʼo, chi káxiníva sa̱ndáya̱ʼana tu̱ʼun Ndióxi̱ ta ña̱yóʼo kivi chindeétáʼanña xíʼin na̱ yiví ña̱ ya̱ʼana ñuyǐví xa̱á á ki̱ʼvina ti̱xin Reino Ndióxi̱” (Nuevo Comentario Bíblico San Jerónimo, página 778).
a Tá ku̱i̱ya̱ 2013 ke̱ʼéna iin revisión xíʼin ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ tu̱ʼun inglés. Soo su̱ví xa̱ʼa̱ revisión yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n na̱ yiví na̱ ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú artículo yóʼo. Ña̱ Traducción del Nuevo Mundo ña̱ tu̱ʼun inglés kúú ña̱ xi̱niñúʼuna ña̱ va̱ʼa sa̱ndáya̱ʼanaña tu̱ʼun sáʼán, soo ki̱ʼinvana kuenta xíʼin tutu mií ña̱ yatá va̱ʼaka.
b Tá kúú, koto ña̱ káʼa̱n Biblia ña̱ naní Nueva Versión Internacional xíʼin Biblia católica ña̱ naní Biblia de Jerusalén. Versículo ña̱ nda̱chinúuna kúú Mateo 17:21; 18:11; 23:14; Marcos 7:16; 9:44, 46; 11:26; 15:28; Lucas 17:36; 23:17; Juan 5:4; Hechos 8:37; 15:34; 24:7; 28:29, xíʼin Romanos 16:24. Nu̱ú Biblia ña̱ naní Reina-Valera xíʼin ña̱ naní Torres Amat, nda̱chinúuna nu̱ú 1 Juan 5:7, 8 ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Trinidad, soo ña̱yóʼo kǒoña va̱xi nu̱ú tutu ña̱ yatá.
c Inka Biblia ña̱ naní Dios habla hoy (Versión Popular) ña̱ ka̱na tá ku̱i̱ya̱ 1979 xíʼin Biblia ña̱ naní La Palabra de Dios para Todos, va̱ása xíniñúʼuvíña tu̱ʼun yóʼo “va̱ʼaní kúni na̱ loʼoní espíritu kúúmií” nu̱ú Mateo 5:3, chi ña̱ va̱xi nu̱úña kúú ña̱yóʼo “si̱íní íyo na̱ kúnda̱a̱-ini ña̱ xíniñúʼuna Ndióxi̱”.