¿Ndáaña kúni̱ kachi ley ña̱ káʼa̱n “tá sátukue̱ʼe̱na nduchúnu̱ú inkana saátu xíniñúʼu keʼéna xíʼin na̱yóʼova”?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Ley yóʼo kúú ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ israelita. Ta saátu ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá sa̱náʼa̱ra na̱ yiví chí yuku̱ (Mateo 5:38; Éxodo 21:24, 25; Deuteronomio 19:21). Ley yóʼo xi̱kaʼa̱nña ña̱ tá iinna ke̱ʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin inkana, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ke̱ʼéna saá xíniñúʼu koo castigo ña̱ ndakiʼinna.a
Ley yóʼo kúú ña̱ xi̱xiniñúʼuna ña̱ va̱ʼa ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ xi̱saxóʼvi̱ inkana. Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés xi̱kaʼa̱nña ña̱yóʼo: “Tá ni̱xa̱ʼnu̱ra inkana, tá ka̱nirana ta sa̱túkue̱ʼe̱ra nduchúnu̱úna á tá sa̱ndákavara nu̱ʼuna, saátu xíniñúʼu keʼéna xíʼin ta̱yóʼova” (Levítico 24:20).
¿Nda̱chun ta̱xi Ndióxi̱ ley yóʼo?
Va̱ása nítaxi Ndióxi̱ ley yóʼo ña̱ va̱ʼa keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin inkana nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼinna. Chi ta̱xiraña ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanña xíʼin na̱ xi̱ndatiin ku̱a̱chi ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ndáa castigo taxina ndaʼa̱na, tá ña̱ ndeé kúú ña̱ ke̱ʼéna ña̱ ndee̱ koo castigo ña̱ ndakiʼinna ta tá su̱ví ña̱ ndeé kúú ña̱ ke̱ʼéna saátu koo castigo ña̱ ndakiʼinna.
Tá iinna ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin inkana á tá xi̱ndakanixi̱nína keʼénaña, ley yóʼo xi̱chindeétáʼan xíʼinna ña̱ vií ndakanixi̱nína. Ta mií ley yóʼo xi̱kaʼa̱nña tá ná kunda̱a̱-ini inkana ndáa ki̱ʼva xi̱ndatiinna ku̱a̱chi, yi̱ʼvína ta va̱ása ndikóna keʼéna táʼan ña̱ va̱ása va̱ʼa yóʼo (Deuteronomio 19:20).
¿Á xíniñúʼu kundiku̱nka na̱ ndíku̱n ta̱ Jesús ley yóʼo?
Va̱ása. Na̱ ndíku̱n ta̱ Jesús va̱ása xíniñúʼu kundiku̱nkana ley yóʼo. Ley yóʼo xi̱ndikaa̱ña ti̱xin ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés soo tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús saá ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ña (Romanos 10:4).
Soo ni saá chíndeétáʼanva ley yóʼo xíʼinyó ña̱ kunda̱a̱-iniyó ndáaña ndákanixi̱ní Ndióxi̱. Tá kúú, ña̱yóʼo náʼa̱ña ña̱ nda̱kúní ndátiin Ndióxi̱ ku̱a̱chi (Salmo 89:14). Saátu sánáʼa̱ña miíyó ña̱ kúni̱va Ndióxi̱ ná ndakiʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa castigo ña̱ xíniñúʼu ndakiʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna (Jeremías 30:11).
Ña̱ ndákanixi̱ní savana xa̱ʼa̱ ley yóʼo
Ña̱ ndákanixi̱ní savana: Xíʼin ley yóʼo xi̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin inkana.
Ña̱ nda̱a̱: Ley yóʼo va̱ása níxi̱taxiña nda̱yí ña̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin inkana. Tá viíní xi̱xiniñúʼu na̱ xi̱ndatiin ku̱a̱chi ley yóʼo, ña̱ siʼna xi̱keʼéna kúú ña̱ xi̱xito va̱ʼana ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ke̱ʼé na̱ yiví ta nda̱chun ke̱ʼénaña ta tándi̱ʼiví xi̱kaʼa̱nna ndáa castigo kúú ña̱ ndakiʼinna (Éxodo 21:28-30; Números 35:22-25). Ña̱kán xíʼin ley kǒo níxi̱kivi ixandi̱va̱ʼanína xíʼin inkana.
Ña̱ ndákanixi̱ní savana: Xíʼin ley yóʼo kǒo níxi̱sandákoo na̱ yiví ña̱ kanitáʼanna.
Ña̱ nda̱a̱: Ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés xi̱kaʼa̱nña: “Tá iin na̱ ñuún ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼún, va̱ása keʼún xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼún” (Levítico 19:18). Ña̱kán nu̱úka ña̱ sandándikó miína ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna xíʼinna, ley yóʼo xi̱chindeétáʼanña xíʼinna ña̱ kundaa-inina Ndióxi̱ ta saátu ña̱ kundaa-inina na̱ nda̱kaxinra ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna (Deuteronomio 32:35).
a Ki̱ʼva saátu ni̱xi̱yo ley ña̱ xi̱kuumií inka ñuu ña̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá ta xi̱kaʼa̱nna xíʼinña ley del talión.