¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ kooyó iin na̱ yiví na̱ va̱ʼa-ini?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Ta̱ Jesús xi̱niñúʼura iin ilustración ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ iin ta̱a ta̱ ñuu Samaria ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ iin na̱ yiví na̱ va̱ʼa-ini kúndáʼvi-inina xínina inkana ta chíndeétáʼanna xíʼinna ni nda̱a̱ ndáaka ñuu ke̱ena.
Nu̱ú artículo yóʼo ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo:
¿Ndáaña káʼa̱n ilustración ta̱ samaritano xa̱ʼa̱?
Ña̱yóʼo kúú ña̱ na̱túʼún ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ta̱ samaritano: iin ta̱ judío ke̱era chí ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nra chí Jericó, ta yichi̱ i̱xakuíʼnána ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra, ka̱ninara ta si̱lóʼo kaʼnínara.
Iin ta̱ su̱tu̱ ta̱ xi̱kuu judío ni̱ya̱ʼara yatin nu̱ú kánduʼú ta̱ ta̱a yóʼo, soo va̱ása níchindeétáʼanra xíʼinra. Saátu ni̱ya̱ʼa inka ta̱ judío ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ veʼe-ñu̱ʼu, soo kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níkeʼéra. Ni inkáchi ñuu ke̱ena soo nda̱a̱ ni iinna kǒo níchindeétáʼan xíʼinra.
Tándi̱ʼi, ni̱ya̱ʼa iin ta̱a ta̱ ñuu Samaria nu̱ú kánduʼú ta̱ judío ta̱ tu̱kue̱ʼe̱ (Lucas 10:33; 17:16-18). Tá xi̱nira ta̱ ta̱a yóʼo ku̱ndáʼviní-inira xi̱nirara ta chi̱kaa̱ra ta̱tán nu̱ú tu̱kue̱ʼe̱ra. Tándi̱ʼi, nda̱kiʼinrara ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra iin veʼe ta xi̱ndaarara iníí ñuú. Tá inka ki̱vi̱, cha̱ʼvira ta̱ xíʼin kuenta veʼe kán ña̱ va̱ʼa ná kundaara ta̱ ta̱a yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ tá ná kuniñúʼura ku̱a̱ʼáka xu̱ʼún xíʼinra, ndataxivaraña ndaʼa̱ra tá ná ndikóra (Lucas 10:30-35).
¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ilustración yóʼo?
Ta̱ Jesús na̱túʼunra historia yóʼo xíʼin iin ta̱a ta̱ xi̱ndakanixi̱ní ña̱ xíniñúʼu va̱ʼa koo inira xíʼin na̱ yiví na̱ ñuura á xíʼin na̱ ñúʼu religión mií kuitíra. Na̱túʼunra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ra iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ta̱ ta̱a yóʼo: xi̱niñúʼu kunda̱a̱-inira ña̱ ndáyáʼviní chindeétáʼanra xíʼin ndiʼi na̱ yiví ta su̱ví nda̱saa xíʼin na̱ judío kuití (Lucas 10:36, 37). Ña̱ ilustración yóʼo ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú Biblia ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanña xíʼin ndiʼi na̱ kúni̱ keʼé ña̱ kútóo Ndióxi̱ (2 Timoteo 3:16, 17).
¿Ndáaña sánáʼa̱ña miíyó?
Historia yóʼo sánáʼa̱ña miíyó ña̱ iin na̱ yiví na̱ va̱ʼa-ini náʼa̱na ña̱ kúndáʼvi-inina xínina inkana xíʼin ña̱ kéʼéna. Iin ki̱ʼva ña̱ náʼa̱na ña̱yóʼo kúúña tá chíndeétáʼanna xíʼin na̱ xóʼvi̱ ni xa̱a̱ síín costumbre kúúmiína á ni xa̱a̱ síín ñuu ke̱ena. Iin na̱ yiví na̱ va̱ʼa-ini viíní kéʼéna xíʼin inkana nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱na ná keʼéna xíʼin miína (Mateo 7:12).
¿Ndáana xi̱kuu na̱ samaritano?
Na̱ samaritano xi̱ndoona nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱xi̱yo chí táʼví norte ña̱ ñuu Judea. Xíʼin na̱ samaritano yóʼo ni̱xi̱yo na̱ judío na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼin na̱ va̱ása níxi̱kuu judío.
Tá siglo nu̱ú tiempo ña̱ ndóoyó vitin, na̱ samaritano ki̱xáʼana kúúmiína religión miína. Xi̱kandíxavana ña̱ xi̱kaʼa̱n Génesis, Éxodo, Levítico, Números xíʼin Deuteronomio, soo va̱ása níxi̱kandíxana inkaka ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia.
Ku̱a̱ʼání na̱ judío na̱ ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ Jesús xi̱kundasína xi̱xinina na̱ samaritano ta va̱ása níxi̱kaʼa̱nna xíʼinna (Juan 4:9). Ni̱xi̱yo sava na̱ judío na̱ xi̱xiniñúʼu ña̱ tu̱ʼun samaritano ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼin inkana (Juan 8:48).
¿Á ndixa ku̱u historia ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ samaritano?
Va̱ása káʼa̱nví Biblia á ndixa ku̱u ña̱ na̱túʼun ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ta̱ samaritano. Soo tá xi̱natúʼun ta̱ Jesús xíʼin na̱ yiví xi̱kaʼa̱nra xa̱ʼa̱ lugar xíʼin ña̱ʼa ña̱ xi̱xini̱na ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱ káxi inina xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱sanáʼa̱rana.
Ku̱a̱ʼání ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱, xi̱kitáʼanña xíʼin ña̱ xi̱keʼéna tiempo saá. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava ejemplo:
Ñuu Jerusalén xi̱ndikaa̱ña chí nu̱ú súkun ta ñuu Jericó xi̱ndikaa̱ña chí ni̱nu̱ ta ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ na̱ yiví ñuu yóʼo xi̱xiniñúʼu kakana yáʼaka 20 kilómetro. Ki̱ʼva iin kilómetro súkun xi̱ndikaa̱ ñuu Jerusalén nu̱ú ñuu Jericó. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ nda̱a̱va kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús tá xi̱kaʼa̱nra ña̱ xi̱xiniñúʼu nuu na̱ yiví ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna ñuu Jericó (Lucas 10:30).
Na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ levita na̱ xi̱ndoo chí Jericó xi̱xikana chí yichi̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna ñuu Jerusalén.
Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ku̱a̱ʼá na̱ yiví níxi̱xika yichi̱ yóʼo, ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ kui̱ʼná ta xi̱ ixakuíʼnána ña̱ʼa na̱ xi̱xika kán. Ta xi̱kuuníka ña̱yóʼo tá iinlá kuití na̱ yiví ku̱a̱ʼa̱n.