Religieuze overleveringen en de bijbel
„GIJ [maakt] het woord van God krachteloos door uw overlevering.” Dit waren de woorden van niemand anders dan Jezus Christus (Markus 7:13). Evenals veel mensen in deze tijd hielden de joden in Jezus’ tijd getrouw vast aan een ingewikkeld stelsel van voorschriften en gewoonten. En evenals veel geestelijken in deze tijd achtten hun religieuze leiders deze overleveringen belangrijker dan de bijbel.
Ter illustratie het volgende: Gods Woord gebood specifiek dat kinderen hun ouders moesten gehoorzamen (Exodus 20:12). Dit hield vanzelfsprekend ook in dat zij ouders die in ernstige financiële moeilijkheden waren geraakt, moesten bijstaan. Er ontwikkelde zich echter een joodse overlevering die een geschikte gelegenheid bood om onder deze bijbelse verplichting uit te komen. Een zelfzuchtig persoon hoefde alleen maar plechtig te beloven dat zijn persoonlijke bezit later aan de tempel geschonken zou worden en het bezit vervolgens voor dat doel opzij te zetten door te verklaren dat het „korban” was. Dit woord betekende „een aan God opgedragen gave”. Hoewel de joodse aanbidder kennelijk vrij was dit korban ten eigen bate te gebruiken, kon hij het zijn ouders onder vertoon van vroomheid onthouden. — Markus 7:9-12.
Jezus wraakte deze praktijk en andere joodse ’heilige overleveringen’ echter door te zeggen: „Huichelaars, treffend heeft Jesaja over u geprofeteerd, toen hij zei: ’Dit volk eert mij met hun lippen, maar hun hart is ver van mij verwijderd. Tevergeefs blijven zij mij aanbidden, omdat zij mensengeboden als leerstellingen onderwijzen.’” — Matthéüs 15:3-9.
Kan een christen, gezien hetgeen Jezus zei, de een of andere religieuze overlevering werkelijk op één lijn stellen met de bijbel? Beslist niet. Ongeacht hoeveel sentiment of hoeveel gevoelens er aan een gewoonte verbonden zijn, voor een christen is het van belang of ze al dan niet in overeenstemming is met Gods Woord. Beschouw bij wijze van voorbeeld eens enkele traditionele godsdienstige handelingen die staan beschreven in het katholieke boek Liturgy — An Elementary Course, door María A. Lombillo Clark, T.D. Hoe laten deze overleveringen zich vergelijken met wat de bijbel werkelijk zegt?
[Kader]
LITURGIE
„Wij maken kenbaar dat wij God aanbidden door middel van godsdienstige handelingen.”
GODS WOORD
„Kindertjes, hoedt u voor de afgoden.” — 1 Johannes 5:21.
„God is een Geest, en wie hem aanbidden, moeten hem met geest en waarheid aanbidden.” — Johannes 4:24.
„Wij wandelen door geloof, niet door aanschouwen.” — 2 Korinthiërs 5:7.
„Ik ben Jehovah. Dat is mijn naam; en aan niemand anders zal ik mijn eigen heerlijkheid geven, noch mijn lof aan gehouwen beelden.” — Jesaja 42:8.
LITURGIE
„Wij dienen godsdienstige handelingen te verrichten ter verering van de Allerheiligste Maagd Maria, de engelen en de heiligen. Maar [zulke] bij verering betrokken godsdienstige handelingen . . . worden uiteindelijk voor God verricht, op dezelfde wijze als een koning geëerd wordt wanneer zijn ministers worden geëerd.”
GODS WOORD
„Gij moogt u geen gesneden beeld maken, noch enige gedaante gelijkend op iets wat in de hemel boven of wat op de aarde . . . is. Gij moogt u voor die niet buigen, noch u ertoe laten bewegen ze te dienen.” — Exodus 20:4, 5.
„Ik, Johannes, . . . viel . . . neer om te aanbidden voor de voeten van de engel . . . Maar hij zegt tot mij: ’Pas op! Doe dat niet! . . . Aanbid God.’” — Openbaring 22:8, 9.
„Er is één God en één middelaar tussen God en mensen, een mens, Christus Jezus.” — 1 Timótheüs 2:5.
LITURGIE
„Het Kruis is onmisbaar op het altaar; zonder het Kruis kan de Heilige Mis niet worden opgedragen. Drie altaardoeken, twee kandelaars en de canonborden zijn eveneens noodzakelijk.”
GODS WOORD
„De God die de wereld heeft gemaakt en alles wat daarin is, Hij die Heer is van hemel en aarde, woont niet in door handen gemaakte tempels.” — Handelingen 17:24.
„Wij [houden] onze ogen niet gericht . . . op de dingen die men ziet, maar op de dingen die men niet ziet.” — 2 Korinthiërs 4:18.
LITURGIE
„1 november . . . de viering van Allerheiligen. Het is de Heilige Dag van alle zielen die in hemelse gelukzaligheid leven, een gelukzaligheid die ons op zekere dag ten deel zal vallen.”
GODS WOORD
„Het zijn niet de doden die Jah loven, noch ook maar iemand van hen die in de stilte afdalen.” — Psalm 115:17.
„De doden weten helemaal niets.” — Prediker 9:5, Petrus-Canisiusvertaling.
„Alle ziel, die naar dezen profeet niet hoort, [zal] uit het volk . . . worden uitgeroeid.” — Handelingen 3:23, Nieuwe Vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap.
LITURGIE
„Ten einde deze zielen te helpen, heeft [de Kerk] 2 november tot ’Gedenkdag van de gelovige overledenen’ gemaakt. Op deze dag dragen de priesters het Misoffer driemaal op om de pijnigingen die deze gezegende zielen in het vagevuur ondergaan, te verlichten en hun binnengaan in de hemel te bespoedigen.”
„Uiteindelijk is de katholieke leer over het vagevuur gebaseerd op de overlevering, niet op de Heilige Schrift.” — New Catholic Encyclopedia, Deel 11, blz. 1034.
GODS WOORD
„Noch werk, noch rede, noch wijsheid, noch kennis zal er in de hel zijn, waarheen gij u haast.” — Prediker 9:10, Douay Version.
„Stel uw vertrouwen niet op [de mens;] . . . hij zal tot zijn aarde terugkeren: op die dag vergaan al hun gedachten.” — Psalm 145:2-4, Douay Version.
Bevrijd van schadelijke overleveringen
Veel populaire religieuze overleveringen behagen God dus niet en zijn daarom schadelijk. Het is echter interessant dat Paulus schreef: „Nu prijs ik u omdat gij in alle dingen . . . vasthoudt aan de overleveringen zoals ik ze aan u heb doorgegeven” (1 Korinthiërs 11:2). Deze overleveringen waren echter gezonde, heilzame praktijken die op Gods Woord waren gebaseerd — geen lege, door mensen ingestelde riten. Ze kwamen in de plaats van de ’door overlevering ontvangen vruchteloze vorm van gedrag’ waarmee velen in de eerste eeuw zich hadden beziggehouden voordat zij christenen waren geworden. — 1 Petrus 1:18.
Zo moet een godvrezend persoon ook in deze tijd overleveringen kritisch bekijken en elke overlevering die onschriftuurlijk blijkt te zijn, verwerpen. Iemands verhouding tot God is stellig veel waardevoller dan welke door mensen ontworpen vorm van aanbidding maar ook! Onschriftuurlijke overleveringen verwerpen, is natuurlijk verre van gemakkelijk. Het betekent vaak dat men ingeburgerde gedragspatronen moet wijzigen. Een jonge man in Colombia ging bijvoorbeeld geheel op in religieuze overleveringen. Vanaf zijn kinderjaren koesterde hij het vurige verlangen een katholiek priester te zijn. Hij speelde bijvoorbeeld vaak ’misje lezen’ met zijn zusjes, terwijl hij hun zelfs ’de biecht afnam’. Jaren later werd hij toegelaten op een kleinseminarie, en uiteindelijk ging hij aan een katholieke universiteit studeren. Daar werden religieuze overleveringen nog dieper in zijn geest gegrift.
Op zekere dag bezocht een van Jehovah’s Getuigen het huis waar hij woonde. Hoewel zijn ouders de Getuige nauwelijks toestonden zich te uiten, maakte het weinige dat werd gezegd, indruk op deze religieus gezinde jonge man. Later trof hij er regelingen voor dat deze Getuige in het geheim de bijbel met hem bestudeerde. „Ik had het oprechte verlangen”, zo herinnert hij zich, „de bijbel vanuit een ander gezichtspunt te leren kennen zonder van religie te veranderen. Ik verlangde er vurig naar God als priester te dienen en daardoor te trachten veranderingen in het hart van mensen teweeg te brengen. Na een maand lang de bijbel bestudeerd te hebben, rees er een conflict in mijn geest, aangezien de overleveringen en riten van mijn religie in strijd bleken te zijn met de zuivere maatstaven van de Schrift.”
Zijn familie preste hem ertoe met de studie van de bijbel op te houden, en uiteindelijk werd hij gedwongen het ouderlijk huis te verlaten. Toch zegt hij: „Na twee maanden de bijbel bestudeerd te hebben, raakte ik ervan overtuigd dat ik ernstig dwaalde, en ik verliet de universiteit, gaf mijn werk als leraar aan een instelling voor hoger godsdienstonderwijs op en wijdde mij aan de prediking van huis tot huis. Nu is mijn leven veranderd, en dit geldt ook voor mijn gewoonten. Vooral op die onvergetelijke dag dat ik mijn opdracht aan Jehovah symboliseerde door de waterdoop, voelde ik mij erg dankbaar.” Deze jonge man verricht nu full-time dienst om anderen te helpen zich van godonterende overleveringen los te maken.
Als u vurig toegewijd bent aan religieuze overleveringen, zult u het misschien ook noodzakelijk achten enkele veranderingen aan te brengen. Denk nog eens aan wat Jezus op een keer tot de Samaritaanse vrouw bij de bron zei. Zij en haar volk hadden de aloude gewoonte om God op de berg Gerizim te aanbidden. Jezus toonde haar echter aan dat deze overlevering geen enkele waarde had door te zeggen: „Geloof mij, vrouw: Het uur komt waarin gijlieden de Vader noch op deze berg noch in Jeruzalem zult aanbidden. . . . De ware aanbidders [zullen] de Vader met geest en waarheid . . . aanbidden, ja, want de Vader zoekt zulke mensen om hem te aanbidden.” — Johannes 4:19-23.
Behoort u tot degenen die „de Vader zoekt”? Hebt u het vurige verlangen God in waarheid te aanbidden? Dan is de waarschuwing van de apostel Paulus in Kolossenzen 2:8 bijzonder passend: „Past op dat niemand u bedriegt met zijn gefilosofeer, met lege fantasieën die aan menselijke overleveringen zijn ontleend” (The Holy Bible, Ronald A. Knox). Volg daarentegen de leringen van het ware christendom, die u tot eeuwig leven kunnen leiden! — Johannes 17:3.