Jehofa o Šireletša Batho ba Gagwe Kua Hungary
HUNGARY yeo e lego bogareng bja Yuropa, gantši e ile ya ba le diphetogo tše kgolo tša histori. Batho ba yona ba ile ba tlaišega kudu, go sa šetšwe gore ba neetšwe go Kgarebe Maria le go gapeletšwa go ba Bakriste ka leina feela ka 1001 C.E. ke Stephen yo e bego e le kgoši ya bona ya mathomo.
Go theoga le makgolo a nywaga Hungary e ile ya hlagatšwa ke dintwa tše dintši tša ka gare ga naga tšeo di ilego tša dira gore ditšhaba tše dingwe di e fenye leboelela. Baagi ba metse ka moka ya selegae ba ile ba bolawa nakong ya dintwa tše, ka morago ba tšeelwa sebaka ke batho bašele. Ka gona, badudi ba moo e bile motswako wa merafo e mentši. Ge re bolela ka bodumedi, mo e nyakilego go ba pedi-tharong ya badudi ba naga ye e ile ya dula e le Makatholika lege Mpshafatšo ka morago e ile ya phatlalala dikarolong tše dingwe.
Mathomo a Fokolago
E be e le ka 1908 ge dipeu tša therešo ya Beibele di be di bjalwa la mathomo kua Hungary. Se se ile sa dirwa ke mosadi yo a bego a ithutile therešo go Barutwana ba Beibele, bjalo ka ge Dihlatse tša Jehofa di be di tsebja bjalo ka nako yeo. Ka baka la boboledi bja gagwe, ba bantši ba ile ba thoma go thabela ditaba tše di lokilego. Kapejana ka morago ga moo banna ba babedi bao ba bego ba boela Hungary ba e-tšwa United States ba ile ba gaša ditaba tše di lokilego ka nako e tletšego e le barekiši ba dipuku tša bodumedi. Therešo e ile ya phatlalala gasele, gomme motšhene wa go gatiša o ile wa hlongwa kua Kolozsvár.
Pego ya pele e botegago e ile ya hwetšwa ka 1922, ge Barutwana ba Beibele ba 67 bao ba tšwago metseng e lesome ba be ba tlile Segopotšong sa lehu la Kriste. Modiro wa bona wa go nea bohlatse o bile le tutuetšo ya ka pela, yeo e ilego ya feleletša ka kganetšo ka ge baruti ba ile ba tutuetša mmušo le bo-ra-ditaba gore ba thibele modiro wa boboledi.
Ditlhaselo di a Tia
Ka 1928, moperisita wa Katholika Zoltán Nyisztor o ile a phatlalatša pampišana ye e bego e e-na le sehlogo se se rego Millennialist Bible Students. Ka gare ga yona o boletše ka Barutwana ba Beibele gore: “Ke ba babe go feta ma-Bolshevik a marabele ao a hlaselago ka dibetša, ka gobane bona ba aroša batho ba se nago molato ka go diriša Beibele gore ba ute merero ya bona ya kgonthe. Maphodisa a Mošate a Mmušo wa Hungary a beile modiro wa bona leihlo.”
Ka nako yeo ngwanabo rena yo a fišegago yo a bego a bitšwa Josef Kiss o ile a etela diphuthego. Maphodisa a ile a mo latela ka sephiring. Ka 1931 o be a le legaeng la ngwanabo rena o mongwe ge maphodisa a mo makatša le go mo laela gore a tloge gatee-tee. Ge Ngwanabo rena Kiss a be a thoma go phutha diphahlo tša gagwe, lephodisa le lengwe le ile la mmetha ka kutu ya sethunya gomme la mo tšhošetša ka gore: “Akgofa go se go bjalo re tla go ripa ka bogare!” Ngwanabo rena Kiss o ile a myemyela gomme a re: “Ka gona ke tla ya gae ka pela,” a bolela ka kholofelo ya gagwe ya legodimong ka ge e be e le Mokriste yo a tloditšwego.
Mašole a ile a latela Ngwanabo rena Kiss go fihla setimeleng. Go be go letetšwe gore a fihle phuthegong ya Debrecen ka June 20, 1931, eupja ga se a fihla. Banababo rena ba ile ba phetha ka gore manaba a gagwe a mmolaile, le gore ka kgonthe “o ile gae” moputsong wa gagwe wa legodimong. Gaešita le ge modiro wa gagwe o ile wa emišwa, fela mmušo ga se wa kgona go tima seetša sa therešo.
Gantši go be go dirišwa bohlale gore go tle go newe bohlatse. Ka mohlala, bogareng bja bo-1930, ngwanabo rena kua Tiszakarád o ile a hwa. Ditirelo tša poloko ka nako yeo di be di ka swarwa feela ka tumelelo ya bahlankedi ba mmušo. Banababo rena ba ile ba fiwa motsotso o tee feela wa thapelo le motsotso o tee wa kopelo. Ditho tša maphodisa, tšeo di bego di tlile polokong ka dithunya le dithipa tša dithunya di be di swanetše go kgonthiša gore se se a dirwa. Batho ba bantši ba motseng ba be ba tlile ka gobane ba be ba fagahlela go bona kamoo tirelo ye ya poloko e bego e tla swarwa ka gona.
Ngwanabo rena o ile a ema kgaufsi le lepokisi la mohu gomme a rapela ka seripa-gare sa iri eupja ka tsela yeo e lego gore batho ba ile ba bolela gore ga se ba ka ba kwa selo se se swanago le yona. Ba itše, “Gaešita lege nkabe baruti ba tshelelago ba ile ba swara tirelo ye ya poloko, e be e ka se be e tutuetšago gakaakaa.” Ngwanabo rena yo a nago le lentšu le lebotse ka morago o ile a thoma go hlabeletša kopelo, eupja lephodisa la mo laela gore a homole. Maphodisa ka morago a ile a bolela gore lege ba be ba sa dudišege, ba be ba sa kgone go šitiša thapelo.
Ge ditlhaselo di dutše di tšwela pele, Lajos Szabó, moperisita wa Kereke ya Mpshafatšo, o ile a ngwala se se latelago ka pukwaneng ya gagwe ya 1935 ya Antichrist by the River Tisza: “E be e le kgopolo e bohlale go fepa menagano ya batho ka dithuto tša bo-Bolshevik ka leina la bodumedi . . . Marx o ile a apara ponagalo ya Kriste . . . Molwa-le-Kriste o be a le gare ga Dihlatse tša Jehofa a apere purapura ya gagwe e khwibidu.”
Nywageng ya Thibelo
Ka 1939 modiro wa Dihlatse tša Jehofa o ile wa thibelwa ka mo go feletšego. O ile wa bitšwa modiro wo o “lwantšhanago le bodumedi le wo o lwantšhanago le setšhaba.” Ma-Adventist, ma-Baptist, ma-Evangelical le ma-Presbyterian a ile a phatlalatša dipampišana tšeo di bego di lwantšhana le Dihlatse. Eupja Jehofa ga se a tlogela bahlanka ba gagwe, gomme ba ile ba hlokomelwa ke Dihlatse tša dinageng tše dingwe. Go oketša moo, batho ba Modimo kua Hungary ba bile le diphihlelo tše dintši tše di tiišago tumelo.
Ka mohlala, ge ngwanabo rena a be a tliša mokotlana wa go athwa mokokotlong wo o bego o tletše dimakasine tša rena go tšwa Czechoslovakia, molefiši wa makgetho o ile a botšiša gore: “Go na le eng ka gare ga morwalo wo o athilego mokokotlong wa gago?” Ngwanabo rena o ile a araba ka potego a re: “Merokami.” Ge a rialo molaodi o ile a dira seka ka seatla sa gagwe o ka re o bontšha gore ngwanabo rena o be a hlakane hlogo gomme a mo tlogela gore a tšwele pele ka leeto la gagwe. Ka gona, dijo tša moya di ile tša fihla ka polokego kua Hungary.
Lega go le bjalo, tlaišo ga se ya kgaotša. Banababo rena ba bantši ba ile ba golegwa le go thopja ka dinako tše di fapa-fapanego. Ka morago ga moo sehlopha se se kgethegilego sa banyakišiši se ile sa newa kabelo ya go hlasela Dihlatse tša Jehofa. Ka 1942, banna, basadi le bana ba ile ba bokanywa gomme ba tsenywa ka ditaleng le ka dikolong tšeo di sa dirišwego tša ba-Juda. Ka morago ga go hlokofatšwa ka dikgwedi tše pedi, ba ile ba sekišwa le go ahlolwa. Ba bangwe ba ile ba ahlolelwa go dula kgolegong bophelo bja bona ka moka; ba bangwe ba ile ba ahlolelwa nywaga e 2 go ya go e 15 ba le kgolegong ya kotlo. Banababo rena ba bararo—Dénes Faluvégi, András Bartha le János Konrád—ba ile ba ahlolelwa thapo, eupja kahlolo e ile ya fetolwa ka morago gore e be ya go dula bophelo ka moka kgolegong. Ka morago banababo rena ba 160 ba ile ba išwa kampeng ya go bolaela batho kua Bor. Ka morago ga go tshela mollwane, ba ile ba botšwa gore ba ka se ke ba boa ba sa phela. Go ba-Juda ba 6 000 bao ba išitšwego kampeng ye, ke feela ba 83 bao ba ilego ba dula ba phela. Lega go le bjalo, ka ntle le ba bane Dihlatse di ile tša boa ka moka.
Ba bangwe ba Dihlatse tša Jehofa e be e le babolaelwa-tumelo. Go ya mafelelong a Ntwa ya II ya Lefase, ma-Nazi a ile a bolaya banababo rena ba bantšinyana. Bertalan Szabó, János Zsondor le Antal Hónis ba ile ba bolawa ka sethunywa, gomme Lajos Deli o ile a fegwa thapong.—Mateo 24:9.
Phetogo e Kgahlišago ke ya Lebakanyana Feela
Ka morago ga ntwa ya bobedi ya lefase, boemo bo ile bja fetoga gape. Mmušo wa nakwana wa mohlakanelwa o ile wa holofetša ditokelo tša batho. Banababo rena bao ba bego ba e-tla ba e-tšwa dikampeng ka pela ba ile ba thoma go bolela le go rulaganya diphuthego. Ba ile ba lemoga gore Jehofa o be a ba file tokologo e le gore ba tumiše leina la gagwe le legolo, e sego gore ba leke go kgoboketša mahumo a dilo tše di bonagalago. Mafelelong a 1945, go be go e-na le bagoeledi ba Mmušo ba mafolofolo ba 590. Ka 1947 go ile gwa rekwa moago bakeng sa go dirišwa e le ofisi ya lekala ya Mokgatlo wa Watch Tower, gomme kopano ya mathomo ya setšhaba e ile ya swarelwa holong ya dipapadi. Ba bilego gona e bile ba 1 200, gomme ditimela tša mmušo wa Hungary di ile tša ba tša nea bao ba yago kopanong phokoletšo ya 50 lekgolong.
Lega go le bjalo, tokologo ga se ya tšea nako e telele. Go se go ye kae, Mokgatlo wa Bokamanisi o ile wa boela wa buša, gomme mmušo wa fetoga. Koketšego ya batho ba Jehofa e ile ya lemogwa ke mmušo o mofsa, ka gobane ba be ba oketšegile go tloga go bagoeledi ba 1 253 ka 1947 go ya go ba 2 307 ka 1950. Ngwageng woo bahlankedi ba mmušo ba ile ba thoma go bea mapheko tseleng ya modiro wa go bolela. Go be go nyakega mangwalo a tumelelo ya go bolela, eupja mmušo o ile wa gana go a ntšha, gomme bao ba ilego ba dira dikgopelo ba ile ba bethwa ke Madira a Setšhaba. Dihlogo tša dikuranta ka mehla di ile tša bea Dihlatse molato wa gore ke ‘bathekgi ba go katološwa ga pušo.’ Se se kgahlišago ke gore pele ga ge Bokomanisi bo buša, Dihlatse di ile tša romelwa dikampeng tša kgolego di bewa molato wa go ba ‘balatedi ba ba-Juda ba Bokomanisi.’
Tšhošetšo e a Thoma
Ka November 13, 1950, molebeledi wa lekala le mofetoledi (ba babedi bao pele ba ilego ba ahlolelwa lehu) ba ile ba golegwa, gotee le molebeledi wa tikologo ya pele. Ba ile ba išwa kgolegong ya ka tlase ga mmu moo bagolegwa ba swarwago gasehlogo kua 60 Andrássy Street kua Budapest, gore ba “thapišwe.” Tsheko ya bona e ile ya ba ka February 2 ngwageng o latetšego. Molebeledi wa lekala o ile a ahlolelwa nywaga e lesome kgolegong, mofetoledi a ahlolelwa nywaga e senyane gomme molebeledi wa tikologo nywaga e seswai. Ka boraro bja bona ba ile ba hulwa diphahlo. Nakong ya tsheko, balebeledi ba bangwe ba bane ba phuthego ba ile ba ahlolelwa go ba kgolegong ka lebaka la nywaga ya go tloga go e mehlano go ya go e tshelelago ka molato wa go leka go menola mmušo.
Banababo rena ba ile ba bewa kgolegong yeo e šireleditšwego ka go tia, moo ba bego ba ba ka se amogele mangwalo, diphasela goba go ba baeng. Malapa a gabo bona a be a sa kwe selo ka bona. Gaešita le bahlapetši ba be ba sa bolele maina a bona. Gore ba tsebje, o mongwe le o mongwe o be a apara sešupo sa kota seo se bego se lekelela molaleng seo se ngwadilwego nomoro go sona. Go be go bile go e-na le leswao mo lebotong leo le bego le balega ka gore: “O se ke wa fo hlapetša bagolegwa; ba hloye.”
Dihlatse di ile tša ba ka tlase ga thibelo, eupja modiro wa go bolela ga se wa ema. Dihlatse tše dingwe di ile tša tšwela pele legatong la bao ba golegilwego. Ge nako e dutše e e-ya bao ba ba emego legato le bona ba ile ba swarwa. Ka ngwaga wa 1953, banababo rena ba fetago 500 ba ile ba bewa molato le go ahlolelwa go ba kgolegong, eupja ditaba tše di lokilego di be di ka se tlengwe ka diketwane. Ke feela banababo rena ba sego kae bao ba ilego ba dumela dikholofetšo tša bofora tša bahlapetši gomme ba kwanantšha.
Ditebelelo tše Kgahlišago
Lehlabuleng la 1956, batho ba ile ba thoma go fetogela mmušo. Madira a Soviet a ile a lwantšha phetogelo yeo, gomme Mokgatlo wa Bokomanisi wa boela wa buša.
Dihlatse ka moka tšeo di bego di golegilwe di ile tša lokollwa, eupja ka nako yeo banababo rena ba sego kae bao ba bego ba tsebja kudu ba ile ba bušetšwa morago kgolegong gore ba tšwele pele ka dikotlo tša bona, lege ba bafsa ba be ba sa bewa molato. Mafelelong, ka 1964, boemo bo ile bja thoma go kaonafala. Babuši ga se ba hlwa ba dira selo lege e le sefe gore ba šitiše ditirelo tša poloko le menyanya ya manyalo. Dikopano tša tikologo di be di swarelwa dithokgweng. Lege tše dingwe tša tšona di be di šitišwa, ga go na Dihlatse tše dingwe tšeo di ilego tša romelwa kgolegong.
Ka 1979 banababo rena bao e bego e le balebeledi ba ile ba dumelelwa go ba gona kopanong kua Vienna. Le gona ngwageng woo, bahlankedi ba mmušo ba ile ba holofetša go nea Dihlatse tša Jehofa tumelelo ya molao, eupja nywaga e mengwe e lesome e ile ya feta pele ga ge se se ka direga. Ka 1986 kopano ya pele ya selete e ile ya swarwa kua Youth Park ya Kamara Forest, bahlankedi ba mmušo ba dutše ba tseba. Go ile gwa ba gwa bewa leswao, leo le bego le bolela gore ye e be e le Kopano ya Selete ya Dihlatse tša Jehofa ya “Khutšo ya Modimo.” Ngwageng o latetšego Kopano ya “Bota Jehofa” e ile ya swarwa, gomme ka 1988 banababo rena ba ile ba thabela Kopano ya “Toka ya Modimo.”
Ba Lokologile Mafelelong!
June 27, 1989, e bile letšatši le le kgahlišago ka gobane e bile ka nako yeo moo banababo rena ba ilego ba amogela lengwalo leo le bego le ba nea tumelelo ya semmušo e le Mokgatlo wa Bodumedi wa Dihlatse tša Jehofa kua Hungary. Ka July Holo e kgolo ya Dipapadi kua Budapest e ile ya dudiša ba 9 477 ba bilego gona Kopanong ya Selete ya “Boineelo go Modimo.” Holo yona ye e ile ya dirišetšwa Kopano ya Selete ya “Leleme le le Sekilego” ka 1990, gomme dikopano di be di bile di swaretšwe metseng e mengwe e meraro e megolo kua Hungary.
Mo nakong ye ka ge thibelo e tlošitšwe ka mo go feletšego, go be go kgonagala gore go rulaganywe kopano ya pele ya ditšhaba-tšhaba. Go sa šetšwe maemo a mabe a leratadima, e ile ya swarelwa Népstadion kua Budapest, moo ba 40 601 ba ilego ba kopana bakeng sa go thabela borutho bja lerato la borwarre. Ditho tša Sehlopha se Bušago di ile tša ba gona gomme tša matlafatša tumelo ya banababo rena ka dipolelo tša bona, gomme dipuku tše mpsha le dipukwana tša diswantšho tša mmala o feletšego di ile tša lokollwa kopanong ye.
Seo se Diregago Lehono
Dikgatišo tša se-Hungary tša Morokami le Phafoga! mo nakong ye di gatišwa sammaletee le tša Seisemane ka thulaganyo e botse e swanago ya mongwalo. Ka 1992 Yearbook e ile ya thoma go gatišwa ka se-Hungary. Palo ya bagoeledi ba ditaba tše di lokilego e ile ya oketšega ka lebelo go tloga go 6 352 ka 1971 go ya go 13 136 ka January 1993.
Lehono, Dihlatse tša Jehofa kua Hungary di na le tokologo ya bodumedi gomme di bolela ka bolokologi ka ntlo le ntlo. Go na le diphuthego tše 205, gomme ba 27 844 ba bile gona Segopotšong ka April 17, 1992. Go fihla ge Diholo tša Mmušo tše lekanego di le gona, diphuthego di tšwela pele di bokana dikolong, diholong tša setšhaba, meagong ye e sa dirišwego gaešita le diofising tšeo di sa dirišwego tša Mokgatlo wa Bokomanisi. Go tloga ka 1992, diphuthego tše lesome di ile tša kgakola Diholo tša tšona tša Mmušo, gomme diholo tše dingwe di sa dutše di agwa.
Diphetogong le diphetogelong tše ka moka, banababo rena ba ile ba dula ka potego ka lehlakoreng la Jehofa Modimo le Morwa wa gagwe, Jesu Kriste, gomme ba tšwela pele ba bolela. Diphetogo tše kgolo tša dinako ga se tša ba fediša, ka gobane Jehofa o ile a šireletša batho ba gagwe kua Hungary.—Diema 18:10.
[Maps on page 9]
(For fully formatted text, see publication)
Vienna
AUSTRIA
Budapest
Debrecen
HUNGARY
ROMANIA
[Seswantšho go letlakala 10]
Batho ba Jehofa ba kopane kua Budapest