Kgaolo 2
Na Batho ba ka Tliša Khutšo ya Neng le Neng le Polokego?
1. Re swanetše go botšiša dipotšišo dife, gona ka baka la’ng?
GORE kholofelo e be le seo e se bolelago, ruri e swanetše go thewa godimo ga kgonthe le therešo. Dikholofelo tša maaka di foufaletša batho selo sa kgonthe. Ka gona, re swanetše go ipotšiša gore: Na re lemoga e le ka kgonthe kamoo mathata e lego a magolo ka gona ao a swanetšego go rarollwa gore go tlišwe khutšo ya kgonthe le polokego? Na re lemoga kamoo boemo bo akgofilego ka gona? Na go na le bohlatse lege e le bofe bja gore tharollo ya batho e tla lekana le bogolo bja modiro?
2, 3. (a) Ke ka baka la’ng go nyaka khutšo le polokego e le mo go tlogago go akgofile lehono? (b) Ke ditlhaselo dife tše dingwe tšeo di hlaselago bophelo mo lefaseng?
2 Ka nywaga e dikete batho ba nyakile khutšo ya neng le neng le polokego ka ntle le katlego. Eupja mo nakong ye boemo ke bjo bo akgofilego kudu ka baka la go boifa ntwa ya nuclear. Pego ya Canada e lemošitše gore: “Ga go na selo se se bjalo se se swanago le go fenya ga ntwa ya nuclear, ka gobane mafelelo a yona e tla ba ao a boifišago kudu mo e lego gore baphologi ba tla duma bao ba hwilego.”3 Molepi wa dinaledi Carl Sagan ge a bontšha lebaka o boletše gore: “Mo nakong ye go na le dibetša tša nuclear tše fetago 50 000, . . . e lego tše lekanego go fediša batho ba Hiroshima ba milione.” O okeditše ka gore: “Go na le pelaelo e nyenyane ya gore tlhabologo ya rena ya lefase e tla senywa.”4
3 Ka go oketša se, ruri ditlhaselo tše dingwe di tšhošetša bophelo lefaseng. E nngwe ke ya go šilafatšwa ga lefaseng ka moka ga naga, moya le meetse. E nngwe ke ya go ata mo e sego ga tshwanelo ga batho gotee le tlala, bolwetši le meferefere tšeo di sepedišanago le gona.
4. Boemo bja motho lehono bo hlalositšwe bjang?
4 Mabapi le ditlhaselo tše fapa-fapanego tšeo batho mo nakong ye ba lebeletšanego le tšona, mokgatlo wa khutšo kua Norway o boletše gore: “Boemo bja lehono bja ditšhaba ka moka bo tsebja ka tlalelo e kgolo e apareditšego mo e ka bago mahlakore ka moka a mediro ya batho: go tša boiphedišo le tša leago, tša bopolitiki le tša bohlabani, tša moya le tša boitshwaro.” O okeditše ka gore: “Bošoro bo a oketšega gomme go dirišwa ga matla e le sedirišwa sa molao le maano ke mo go apareditšego. . . . Seo se šalago magareng ga khutšo le ntwa e ba se sešoro le go feta.”5 Se se lebiša kae? Mongwaledi-kakaretšo wa UN o lemošitše gore: “Re kotsing ya go ba kgaufsi le modubadube o mofsa wa ditšhaba ka moka.”6
Na Lefase Leo le se Nago Ntwa le tla Tlišwa ke Maiteko a Batho?
5. Histori e bontšha’ng ge e le ka go kgona ga motho go fediša ntwa?
5 Na go na le lebaka lege e le lefe la go dumela gore motho a ka kgona go fediša ntwa? Go ya ka histori, go bile feela le nywaga e sego kae yeo e balelwago kua le kua ya ge lefase le le be le hunologile ka mo go tletšego ntweng. Lekgolong le la nywaga la bo-20 le nnoši, ruri mo e ka bago batho ba dimilione tše 100 ba bolailwe ntweng! Kgwerano ya Ditšhaba ya nakong e fetilego gaešita le Ditšhaba tše Kopanego tša lehono ga se tša ka tša kgona go kgaotša polao ye.
6. Na poifo ya ntwa ya nuclear ke motheo o kwalago wa khutšo?
6 Eupja na go boifa tshenyego yeo e ka tlišwago ke dibetša tša nuclear go ka se ke gwa fetoša se? Na poifo e kgolo ya go boifa dibetša tša nuclear ga se ya ka ya ba gona morago kua ka 1945 ge dipomo tša athomo di be di senya metse e mebedi ya ma-Japane? Ee, ga e sa le go tloga ka nako yeo mekgobo ya dibetša tša nuclear tše dintši tše matla kudu e oketšegile ga-dikete. Ga e sa le go tloga ka 1945 batho bao ba akantšwego ba 35 000 000 ba bolailwe dintweng le meferefereng yeo e akaretšago dinaga tše fetago tše 100. Ngwageng o tee o sa tšwago go feta, ditšhaba tše 45 di ile tša akaretšwa dintweng!7 Aowa, go boifa dibetša tša nuclear ga se gwa kgaotša ntwa.
7. Na go saena dikgwerano tša go bea dibetša fase goba tša khutšo go tiišetša khutšo ya ka mo go sa felego?
7 Ditšhaba di saena dikgwerano tša go bea dibetša fase goba kgwerano tša khutšo, gomme di tla tšwela pele di dira bjalo. Tše dikete-kete di ile tša saenwa e le ka kgonthe nywageng e makgolo. Lega go le bjalo, ge feela maikwelo a ntwa e e-ba a matla kudu, dikgwerano tšeo e ile ya ba marathana a dipampiri a se nago mohola. Ditšhaba tše Kopanego di paletšwe le ke go thibela ntwa, ka gobane gaešita lege e le mo e ka bago dinaga ka moka lehono tšeo e lego karolo ya UN, fela di a di hlokomologa ge e ba di rata. Ka gona, na ke ga tlhaologanyo go holofela gore baetapele ba lefase ba nakong e tlago ba tla phetha mantšu a bona go feta bao ba nako e fetilego?
8. Beibele e boletše therešo bjang ka go palelwa ga motho gore a tšweletše khutšo ya neng le neng?
8 Ka lehlakoreng le lengwe, Beibele yona e dumelelana le dithuto tša histori. Ga e eletše ka gore re holofele maiteko a batho a go tliša khutšo. Ka go fapana le se, e boletše e sa le pele kgale-kgale gore maiteko a batho le ka mohla a ka se ke a tliša khutšo ya ka mo go sa felego. E lemošitše e sa le pele gore pele ga bofelo bja tshepedišo ye ya dilo, dintwa le meferefere di be di tla aparela lefaseng ka bophara, gomme “sethšaba se tlo tsoxêla sethšaba; mmušô o tlo tsoxêla mmušô.” (Luka 21:9, 10, 31; Kutollo 6:1-4) Ditiragalo tša lefase ga e sa le go tloga ka 1914 di phethagaditše boporofeta bjoo. Ka gona, go e na le go bolela ka dikholofelo tša maaka, ruri Beibele e bolela ka go rereša gore: “Motho tsela y’axwe xa’ e buše; le monna mo a yaxo xa’ ikiše, le xe a xata a tiiša.”—Jeremia 10:23.
Na Batho ba ka Lebana le go Ata mo e Sego ga Tshwanelo ga Batho?
9-11. (a) Batho ba lefase ba oketšega ka lebelo gakaakang? (b) Ke boemo bofe bjo bo hlokofatšago batho ba bantši?
9 Batho ba lefase ba ile ba fihla go dimilione tše sekete lekgolong la nywaga la bo-19. Mo nakong ye ke bao e ka bago ba dimilione tše dikete tše hlano,8 gomme bilione e nngwe le e nngwe e mpsha e tla ka lebelo le legolo. Ngwageng o mongwe le o mongwe, batho ba bangwe bao ba ka bago ba dimilione tše 90 ba oketšwa! Gantši go oketšega mo go oketša feela mathata mafelong ao go ona bodiidi, tlala le bolwetši di šetšego di le gona. Go oketšega mo ga batho go ile gwa bitšwa ka lebaka le lebotse go ata mo e sego ga tshwanelo. The New York Times e boletše gore: “Ke mo go kgonegago kudu gore dikarolo tše dikgolo tša lefase di tla fetolwa leganata ka baka la kgatelelo ya batho bao ba sa laolegego le bodiidi go swana lege le ka dirwa ke tshenyo ya nuclear.”9
10 Mabapi le tekanyo ya tlala ya lefase, makasine wa Time o itše: “Bothata bja tlala lehono ke bjo bo fapanego kudu le bjoo bja nakong e fetilego . . . Mo nakong ye go na le dijo tše nyenyane kudu dikarolong tše dintši tša lefase ngwaga ka ngwaga mo e lego gore batho ba lefase ba 25% ke bao ruri ba bolawago ke tlala goba bao ba sa fepiwego gabotse.”10 Mothopo o mongwe o lekanya gore ngwageng o mongwe le o mongwe masea a dimilione tše 11 a hwa pele ga ge a fetša ngwaga ka baka la mafelelo a phepo-mpe le bolwetši.
11 Pego e swanago e bolela gore: “Mo e ka bago motho o tee go ba bahlano ke yo a diilago kudu, e lego go diila ka mo go feletšego mo e lego gore e ba go fedišwa ga setšhaba ka mo go sa bonalego.”11 The Toronto Star e boletše gore se se diregile ka morago ga lekgotla la lefase la tša dijo kua Roma nywageng e fetago e lesome e fetilego “ge le be le kgonthišetša gore pele ga ge nywaga e lesome e ka fela ruri ga go na ngwana yo a tlago go robala a swerwe ke tlala, ga go lapa leo le tlago go boifa ge e ba le tla hwetša senkgwa sa lona sa letšatši le latelago, gomme ga go na bokamoso bja motho bjo bo tla šitišwago ke phepo-mpe.”12 Dikholofetšo tše bjalo di itlhatsetše e le tša lefeela gakaakang! Go tloga go le bjalo ka ge Guardian ya Engelane e boletše gore: “Lefase le leribeng la tshenyego ya batho. . . . Lefase ka moka le bone dikholofetšo tša lona tša nako e tlago di felela.”13
12. Na go fokotša tšhelete yeo e dirišetšwago bohlabaning go tla rarolla bothata e le ka kgonthe?
12 Bothata bjo bogolo ga bo lefaseng, eupja bo na le babuši le batho gotee le mekgwa ya bona. Ka mohlala, ditšhaba mo nakong ye di dirišetša mo e ka bago diranta tše dibilione tše pedi go dibetša ngwageng o mongwe le o mongwe mola batho ba dimilione ba bolawa ke tlala. Eupja gaešita lege go kgobelwa kudu ga dibetša tša bohlabani go be go ka tlogelwa, gona ditshepedišo tša lefase tša tša boiphedišo tšeo di aroganego di be di tla thibela go rarollwa lege e le gofe ga therešo ga bothata. Gantši, ge dijo di le gona, ruri go rata go boelwa kudu go thibela go abja ga tšona go bao ba di nyakago. Mafelong a mangwe mebušo e lefile bo-ra-dipolase gore ba se ke ba bjala dibjalo tše di itšego, ka gobane go tšweletša dijo tše dintši-ntši go tla fokotša ditheko kudu. Dijo tše dintši kudu di ile tša ba tša senywa ka baka la go ba ga tšona motlalo.
13. Na Beibele e be e nepile ge e bolela e sa le pele ka maemo ao a bego a tla ba gona bofelong bja lefase?
13 Ka gona, go sa šetšwe go tšwela pele ga lona ka moka ga tša mahlale, ruri lekoko la mehleng yeno ga se la ka la kgona go phema maemo ona ao a boletšwego ke Beibele e sa le pele. E boletše e sa le pele ka go nepa ka go tla ga “ditlala” tše dikgolo nakong ya ‘bofelo bjo bja tshepedišo ya dilo.’—Mateo 24:3, 7; Kutollo 6:5-8.
Na Batho ba ka ba Khutšong le Lefase?
14-16. Bothata bja tšhilafatšo ke bjo šoro gakaakang?
14 Batho ka nywaga e mentši ba lwele le lefase leo ba dulago go lona. Ba dirile gore ditšhila tša mpholo di boele meetseng, moyeng le mobung. Sehlogo se segolo sa The Toronto Star se boletše gore: “Tšhilafatšo e Bea Lefase Kotsing.” Sehlogo se itše: “Lefase le hlasetšwe o šoro. Mohlasedi ke motho.” E boletše gore “mpholo wa go tšwela pele ga gagwe” mo nakong ye o hlasela le go ba gona ga gagwe ka noši, gomme e boletše le gore: “Bo-ra-thutamahlale ba lebelela go senyega ga tikologo ka nako le nako e le mo go šoro go swana le poifo ya ntwa ya nuclear.”14
15 Ka mohlala, makasine wa Discover ge o bolela ka United States o re: “Metswako e kotsi le ditshipi tšeo di ikepelago lefaseng di senya meetse a setšhaba ao a lotilwego. Bo-ra-thutamahlale ba bangwe bao ba ithutago ka meetse ba boifa gore mo gongwe nako e ka ba e šetše e le kgale e fetile ya go lota kotara ya wona.”15 Kua Engelane The Observer e boletše gore tšhilafatšo ya metswako e šilafaditše “meetse a mantši ao a nwewago a Engelane.”16 New Scientist e begile gore: “Mokgatlo wa Lefase wa tša Maphelo o bolela gore malwetši ao a tswalwago ke meetse a ditšhila a bolaya batho ba 50 000 letšatši le lengwe le le lengwe.”17
16 Kua United States nyakišišo ya sehlopha e utollotše ditekanyo tše phagamego tša dilo tša mpholo moyeng. The New York Times e begile gore: “Ditone tše dikete tša dilo tšeo di bakago kankere le dilo tše dingwe tše kotsi kudu di išwa moyeng ke difeketori tše makgolo.”18 Go oketša se ke metswako e kotsi yeo e epelwago mobung, e lego dilo tšeo ka mohlala, di bolayago dikhunkhwane le go tšhelwa dijong tša diphoofolo.
17. Na ruri go a kgonega gore thekinolotši e rarolle bothata bjo?
17 Na thekinolotši e ka kgona go thuša? Na, ruri e ka kgona ka ge e le yona yeo e bakilego mathata a mantši? Puku ya Environmental Ethics e boletše gore: “Thekinolotši ke mohlanka wa mohola o monyenyane feela, gomme ke yeo e ka se botwego le gatee. Ge e rarolla bothata, gantši e baka mathata a mabedi a mafsa gomme mafelelo a gona gantši go thata go a bona e sa le pele.”19
18. Ke tsebo efe ya bohlokwa yeo batho ba se nago le yona ge ba katana le tšhilafatšo, eupja ke mang yo a nago le yona?
18 Le gona, Beibele e boletše e sa le pele ka go se be ga motho le bohlale ge a diriša dimpho tše di lego mo lefaseng. Boporofeta bjo bo lego go Kutollo 11:18 bo boletše ka nako yeo ka yona Modimo a tlago go swanelwa ke go gata mogato wa go “senya basenya-lefase.” Batho ruri ga ba kwešiše ka botlalo thutamahlale ya tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona e raranego ya lefase. Eupja Modimo o a tseba ka gobane ke yena yo a le bopilego. Na ga se bohlale go lebelela Mothopo wo gore o rarolle mathata?
Polokego ka go Tlošwa ga Bokebekwa
19. Batho ba bantši lehono ba boifa’ng, gomme ka baka la’ng?
19 Tšhilafatšo e senya dilo tšeo batho ba phelago ka tšona. Eupja ke go ata ga bokebekwa mo go bakelago batho ba bantši gore ba be poifong. Bokebekwa bo hula batho ba bantši polokego ya bona e sego metseng e megolo feela, eupja gaešita le metsaneng e menyenyane le dinaga-magaeng. Ga se dithoto feela tša motho tšeo di lego kotsing, eupja motho ka noši le bophelo bja gagwe o kotsing.
20, 21. (a) Ke ka baka la’ng go dirwa ga melao e mefsa go ka se ke gwa fediša bokebekwa? (b) Na katlego e oketšegilego goba mekgwa e mefsa ya go lwantšha bokebekwa e ka rarolla bothata?
20 Na batho ba ka tliša polokego ya kgonthe dikotsing tše, mo gongwe ka molao o mofsa? Go šetše go e-na le melao e mentši kudu dipukung tša molao tša lefase. Lega go le bjalo, ye ga se ya thibela bokebekwa. Le gona, go senyega mo gogolo gantši go tšwelela gona makgotleng a dirago melao. Go se botege madulong a phagamego go ka dira maiteko a bao ba dirago melao bao ba botegago go ba a lefeela.
21 Na karabo e hwetšwa mekgweng e mefsa ya go nyakišiša le go thibela bokebekwa? Ge feela mokgwa o mofsa o tšweletšwa, ruri dikebekwa le tšona di tšweletša mekgwa e mefsa ya go o senya. Ka gona, na katlego e golago e tla rarolla mathata? Ruri e tla ba phošo go phetha ka go bolela gore bokebekwa bo bakwa feela ke dihlopha tše di hwetšago tšhelete e nyenyane. Bokebekwa bjo bo dirwago ke batho bao ba aparago gabotse modirong le bjona bo a gola. Ka mohlala, kua United States ngwageng o mongwe le o mongwe mo e ka bago diranta tše dimilione tše dikete tše 160 di a timela ka baka la bokebekwa bjo bjalo. Mo e ka bago 30 lekgolong ya dikgwebo ka moka tšeo di wago ke ka baka la bjona. Afrika Borwa e bega gore go utswa ga bathwalwa go ile gwa wiša dikgwebo tše ka bago tše 1 500 ngwageng o tee.20
22. Ke bohlatse bofe bjo bo bontšhago gore boiteko bja motho bo nnoši bo ka se ke bja fediša bokebekwa?
22 Bokebekwa bjo bo golago ga bo dirwe ke ditšhaba tše sego kae feela. Bo mo gohle. Ela hloko dihlogo tša dipampiri tša ditaba tše di tšwago lefaseng ka moka. Brazil: “Tekanyo e Šiišago ya Bokebekwa.” Canada: “Tekanyo ya Bokebekwa bjo Šiišago bja Basadi.” Engelane: “Bokebekwa bjo bo Dulago bo Gola bja Bana.” India: “Bokebekwa bjo bo Rulagantšwego ke Intaseteri Yeo e Golago.” Soviet Union: “Soviet e Tšhošwa ke Bokebekwa bjo bo Oketšegago.”21 Makasine wa Maclean’s o boletše gore: “Bokebekwa bjo šoro kua Detroit ke bjo bo tlwaetšwego kudu mo e lego gore gaešita le babolai ka dinako tše dingwe ba bolelwa ganyenyane feela matlakaleng a ka morago a dipampiri tša ditaba.”22 Ka gona, bokebekwa bjo bo golago ke bothata bja ditšhaba ka moka gomme maiteko a batho ka noši a ka se ke a bo rarolla. Ge e ba go rarolla ga motho go be go kgonega, gona ka morago ga nako ye ka moka le maiteko, ruri bokebekwa bo be bo swanetše go se sa hlwa e le bothata.
23. Na seo Beibele e boletšego ka sona e sa le pele ka maemo a mehleng ya rena se phethagaditšwe?
23 Seo se diregago se swana feela le seo se boletšwego kgale-kgale ke Beibele: “Mehleng ya bofêlô xo tlo tla mabaka a mathata. Batho e tlo ba ba xo ithata, . . . ba ba sa tsebexo xo ithswara, manaba a tše boló; . . . ba xo iphsina ba lahlile Modimo.” (2 Timotheo 3:1-4) Jesu le gona o boletše e sa le pele gore “xo ata xa makxôpô” go be go tla swaya nako ya pele ga ge Mmušo wa Modimo o tla dira lefase lefelo leo le tlago go dulwa feela ke ‘ba boleta.’ ‘Go ata moo ga makgopo’ ke selo se se lego gona bophelong mehleng ya rena.—Mateo 24:12; 5:5; Psalme 37:29.
Mathata a Magolo go Feta a Mangwe ka Moka
24. Gaešita lege batho ba ka rarolla mathata ka moka ao go šetšego go boletšwe ka ona, fela ke manaba afe a magolo ao a tlago go šala?
24 A re re batho ba ka rarolla mathata a ntwa, bodiidi, tlala, tšhilafatšo le bokebekwa. Na se se tla tliša khutšo e feletšego le polokego? Aowa, go tla ba go sa dutše go hlaela se sengwe. Bolwetši le lehu di tla ba di sa dutše di le bjalo ka manaba a sa fenywego. Ruri, kimollo mathateng a mangwe e tla bolela’ng ge e ba o tla swanelwa ke go lebelela moratiwa wa gago a babja gomme a e-hwa, goba o kwe mmele wo e lego wa gago o swerwe ke bolwetši bjo bošoro?
25, 26. Banyakišiši ba tša kalafo ba bona ditebelelo dife tša go fenya bolwetši?
25 Gaešita lege tšwelopele ya tša kalafo e dirilwe, ruri na se se re hunolotše bolwetšing le lehung? Molaodi wa tša kalafo o araba ka gore: “Malwetši ao a fetelago ga se a fenywa. E sa dutše e le a hlomotšego sefoka lefaseng ka go baka lehu gomme mo [United States], ke a šoro kudu.”23 Afrika pego e bolela gore bolwetši ke bjo bo aparetšego kudu “mo e lego gore go bana ba 1 000 bao ba belegwago, ba ka bago 500 ke bao ba tlago go hwa pele ga ge ba ka ba le nywaga e 5.”24 Lefaseng ka moka batho ba bantši kudu ba hlaselwa ke letadi, bolwetši bja go robala, kholera, lephera le malwetši a mangwe. Dinageng tše dingwe tšeo di tšwetšego pele, bolwetši bja pelo bo baka mo e ka bago seripa sa mahu ka moka, gomme kankere e baka lehu letee go a mahlano. Makasine wa Brithania wa tša kalafo wa The Lancet o bolela gore: “Lefaseng ka moka go na le malwetši a mafsa a ka bago a dimilione tše 250 a tšhofela le malwetši a mafsa a dimilione tše 50 a thosola ngwaga ka ngwaga. Malwetši a mangwe a fetelago a botona le botshadi mo gongwe e ka ba ya ba ao a tlwaetšwego kudu.”25
26 Ra-thutamahlale o boletše gore ge e ba go ka hwetšwa kalafo ya kankere, bolwetši bja pelo le bolwetši bja dipshio, gona malwetši a mangwe e tla ba ao a bolayago kudu. O boletše gore: “Go ka se kgonege gore re lelefatše bophelo goba re diegiše botšofadi nakong e tlago e lego kgaufsi.”26 Dingaka kua Soviet Union di re: “Go sa šetšwe go atlega ka moka ga tša kalafo, historing yeo e begilwego, ruri nako ya bophelo bja motho e dutše e le yeo e sa fetogego.”27
27. (a) Ke polelo efe ka Beibeleng ya mabapi le nako ya bophelo bja motho yeo e lego ya therešo le lehono? (b) Ke kae moo re ka ithutago lebaka leo ka lona bophelo bja motho e lego bjo bokopana gakaakaa gomme bo tletše mathata?
27 Mantšu a Beibele go Jobo 14:1, 2 a tšwela pele e le a therešo gakaakang lehono: “Motho e a belexwexo ke mosadi, matšatši a xaxwe xa se a makae, ’me ó hoše tapišexo. Ó hloxa byalo ka letšoba, a bê a hlohlorêxê; ó feta byalo ka moriti, xa a tie.” Beibele le gona e bontšha lebaka la se, gomme e šupa selo seo se bakago mathata ka moka a motho bjale ka ge re tla tloga re bona.
O tla Holofela Eng?
28-30. Go rarolla mathata ao a lebeletšanego le batho, ruri ke ka baka la’ng e le ga tlhaologanyo kudu go holofela go rarolla ga Modimo go e na le ga batho?
28 Ge e le gabotse, na ke ga tlhaologanyo go bota batho gore ba rarolle mathata a lebanego le batho? Goba na ke ga tlhaologanyo e le ka kgonthe go bota go rarollwa moo Beibele e go bolelago, e lego mogato wo o tlago go gatwa ke Modimo ka noši ka pušo ya go loka ya legodimo?
29 Mopsalme yo a buduletšwego o ngwadile mantšu a kgale-kgale: “Se boteng maxoši e lexo bana ba batho, bao xo sexo phološô xo bôná. Môya wa motho o a tloxa, ’me yêna ó boêla mmung wa xaxwe; mohla woo ké mo xo fêlaxo maanô a motho. Wa lehlôxônôlô ké eo phološô ya xaxwe e lexo Modimo wa Jakobo, pôtô ya xaxwe a re ké Morêna Modimo wa xaxwe. E a dirilexo maxodimo le mafase.”—Psalme 146:3-6.
30 Le ka mohla o se ke wa lebala gore batho go sa hlokomelwe kamoo ba botegago ka gona goba kamoo baetapele ba lefase ba tutuetšago ka gona le go ba le matla, ruri ka moka ga bona ke dibopiwa tše di hwago. Ka ge ba sa kgone go iphološa, ruri ba ka phološa ba bangwe bjang? Ba ka se ke ba kgona. Ke Modimo feela yo a ka kgonago ka pušo ya gagwe ya Mmušo.
[Seswantšho go letlakala 13]
Historing ka moka batho ba dutše ba teka-teka ka bofofu go tloga kotsing e nngwe go ya go e nngwe, e lego ntwa, bokebekwa bjo bo golago, tšhilafatšo, bodiidi le tše dingwe tše dintši. Go bjalo ka ge Beibele e bolela ka therešo gore: “Monna mo a yaxo xa’ ikiše, le xe a xata a tiiša”
[Seswantšho go letlakala 13 21]
“Se boteng . . . bana ba batho, bao xo sexo phološô xo bôná”