Chrystianizm rozkwita wśród Żydów w I wieku

OKOŁO 49 roku n.e. w Jerozolimie odbyło się ważne spotkanie. Uczestniczyli w nim mężczyźni „uważani za filary” zboru chrześcijańskiego — Jan, Piotr i przyrodni brat Jezusa Jakub. Obecni byli również apostoł Paweł i jego towarzysz Barnabas. Omawiano kwestię podziału ogromnego terenu, jaki należało objąć działalnością kaznodziejską. Paweł wyjaśnił: „Podali mnie i Barnabasowi prawicę wspólnoty, abyśmy szli do narodów, oni zaś do obrzezanych” (Galatów 2:1, 9).a

Jak należy rozumieć to ustalenie? Czy chodziło o to, by dobrą nowinę głoszono osobno Żydom i prozelitom, a osobno poganom, czy raczej o podział ściśle geograficzny? Aby to ustalić, musimy przyjrzeć się pewnym faktom historycznym dotyczącym diaspory — Żydów mieszkających poza Palestyną.

Świat żydowski w I wieku

Ilu Żydów żyło wtedy w diasporze? Wielu badaczy zgadza się z tym, co napisano w pewnym dziele: „Trudno podać jakieś konkretne liczby, ale ocenia się, że krótko przed 70 rokiem w Judei mieszkało dwa i pół miliona Żydów, a na innych terenach podległych Rzymowi sporo ponad cztery miliony. (...) Żydzi prawdopodobnie stanowili jedną dziesiątą całej populacji cesarstwa, a w największych skupiskach — w miastach prowincji wschodnich — nawet więcej niż jedną czwartą ogółu ludności” (Atlas of the Jewish World).

Najwięcej Żydów mieszkało w Syrii, Azji Mniejszej, Babilonie i Egipcie, a mniejsze społeczności żyły w Europie. Z diasporą związani byli niektórzy znani chrześcijanie pochodzenia żydowskiego: Barnabas pochodził z Cypru, Pryska i Akwilas z Pontu (później zamieszkali w Rzymie), Apollos z Aleksandrii, a Paweł z Tarsu (Dzieje 4:36; 18:2, 24; 22:3).

Rozproszone po świecie społeczności żydowskie utrzymywały ścisły kontakt z ojczyzną. Co roku płaciły podatek na świątynię jerozolimską i w ten sposób przyczyniały się do jej funkcjonowania. Uczony John Barclay tak o tym napisał: „Istnieją niezbite dowody na to, że diaspora skrupulatnie zbierała pieniądze na ten cel, jak również inne datki od osób zamożnych”.

Utrzymywaniu kontaktów służyły również pielgrzymki dziesiątków tysięcy Żydów wędrujących do Jerozolimy z okazji dorocznych świąt. Potwierdza to podana w Dziejach Apostolskich 2:9-11 relacja o obchodach święta Pięćdziesiątnicy w 33 roku. Obecni tam Żydzi przybyli z Partii, Medii, Elamu, Mezopotamii, Kapadocji, Pontu, Azji, Frygii, Pamfilii, Egiptu, Libii, Rzymu, Krety i Arabii.

Przywódcy religijni związani ze świątynią komunikowali się z Żydami z diaspory listownie. Wiadomo, że Gamaliel, nauczyciel prawa wspomniany w Dziejach Apostolskich 5:34, korespondował z Żydami w Babilonie oraz innych częściach świata. Kiedy około 59 roku apostoł Paweł znalazł się w Rzymie jako więzień, „przedniejsi Żydzi” powiedzieli mu, że ‛nie otrzymali z Judei listów w jego sprawie ani żaden z przybyłych braci nie doniósł lub nie opowiedział o nim nic niegodziwego’. Wskazuje to, iż Żydzi z ojczyzny często pisali do swych rodaków w Rzymie (Dzieje 28:17, 21).

Biblią używaną przez Żydów z diaspory było greckie tłumaczenie Pism Hebrajskich, zwane Septuagintą. W pewnym dziele możemy przeczytać: „Jak się wydaje, LXX [Septuaginta] była czytana i uznawana przez całą diasporę za żydowską Biblię, za ‚święte pisma’”. To samo tłumaczenie było powszechnie używane przez pierwszych chrześcijan.

Członkowie chrześcijańskiego ciała kierowniczego w Jerozolimie znali te wszystkie okoliczności. Dobra nowina już wcześniej dotarła do Żydów zamieszkujących Syrię i jeszcze dalej, w tym do syryjskich miast Damaszek i Antiochia (Dzieje 9:19, 20; 11:19; 15:23, 41; Galatów 1:21). Obecni na specjalnym spotkaniu w roku 49 planowali dalszy rozwój działalności. Przyjrzyjmy się, co Biblia mówi o głoszeniu wśród Żydów i prozelitów.

Podróże Pawła a diaspora żydowska

Pierwsze zadanie apostoła Pawła polegało na ‛niesieniu imienia Jezusa Chrystusa do narodów, a także do królów oraz do synów Izraela’ (Dzieje 9:15).b Po naradzie w Jerozolimie Paweł kontynuował głoszenie Żydom z diaspory, gdziekolwiek się znalazł (zobacz ramkę na stronie 14). Świadczy to o tym, że przy podziale terenów, jakie należało objąć działalnością ewangelizacyjną, kierowano się kryterium geograficznym. Paweł i Barnabas objęli swą pracą misjonarską obszary leżące na zachodzie, a inni głosili w ojczyźnie Żydów oraz w ich dużych skupiskach na wschodzie.

Kolejne duże skupisko Żydów mieściło się w Babilonie, a także w pobliskiej Partii, Medii i w Elamie. Zdaniem pewnego historyka „każdy region na równinach Tygrysu i Eufratu, od Armenii do Zatoki Perskiej, a także na północny wschód do Morza Kaspijskiego i na wschód po Medię, zamieszkany był przez gminy żydowskie”. Encyclopaedia Judaica szacuje ich liczebność na 800 000 lub więcej. Jak informuje Józef Flawiusz, żydowski historyk z I wieku, na doroczne święta podróżowały do Jerozolimy dziesiątki tysięcy babilońskich Żydów.

Czy wśród ochrzczonych w dniu Pięćdziesiątnicy 33 roku byli jacyś pielgrzymi z Babilonu? Nie wiadomo, ale pośród tych, którzy przysłuchiwali się wtedy apostołowi Piotrowi znaleźli się mieszkańcy Mezopotamii (Dzieje 2:9). Wiemy natomiast, że mniej więcej w latach 62-64 w Babilonie przebywał apostoł Piotr. Właśnie stamtąd napisał swój pierwszy list, a być może również i drugi (1 Piotra 5:13). Najwyraźniej więc Babilon, zamieszkany przez wielu Żydów, stanowił część terenu, który podczas spotkania wspomnianego w Liście do Galatów przydzielono Piotrowi, Janowi i Jakubowi.