Mathata a Ikhethang a Malapa a Lenyalo la Bobeli

● Dr. Patricia Papernow, ea ithutileng ka malapa a lenyalo la bobeli o re: “ho leka ho rarolla mathata a lelapa lenyalong la bobeli u sebelisa mohlala oa lenyalo la pele, ho tšoana le ho tsamaea literateng tsa toropong e ’ngoe u sebelisa ’mapa oa toropo e ’ngoe e fapaneng.”

Hase feela hore mathata a teng malapeng a lenyalo la bobeli aa ikhetha empa a boetse a rarahane ho feta a teng malapeng a lenyalo la pele. Ha e le hantle, setsebi sa kelello e leng William Merkel se hlalosa lelapa la lenyalo la bobeli e le “kamano e rarahaneng ka ho fetisisa, eo e seng ea tlhaho le e boima eo batho ba e tsebang.”

Haeba ho le boima ka tsela eo, malapa a lenyalo la bobeli a ka atleha joang? Kamano e teng lelapeng la lenyalo la bobeli e ka tšoantšoa le moroko o kopanyang masela a manyenyane hammoho. Le hoja moroko oo o ke ke oa tiea hantle qalong, qetellong masela a rokeletsoeng hammoho a ka tiea joaloka lesela le e-s’o ka le sehoa—haeba a rokeletsoe hantle.

A re hlahlobeng a mang a mathata a tloaelehileng ao malapa a lenyalo la bobeli a tobanang le ’ona le litsela tse thusitseng malapa a mangata hore a phele a kopane. Joale re tla bala ka mehlala e mene ea malapa a lenyalo la bobeli a ileng a atleha.

BOTHATA BA PELE: HA LINTHO TSE LEBELETSOENG LI SA PHETHAHALE

“Ke ne ke nahana hore bana ba ka ba lenyalong la bobeli ba tla nkamohela haeba ke ba bontša lerato ke bile ke ba tsotella, empa seo ha se e-s’o etsahale esita le ka mor’a lilemo tse robeli.”—Gloria.a

HANGATA batho ba lebella lintho tse khōlō lenyalong la bobeli. Batsoali ba ba le tšepo ea hore ba tla qoba kapa ba lokise liphoso tseo ba ileng ba li etsa lenyalong la pele le ho fumana lerato le tšireletso tse neng li le sieo lenyalong leo. Lintho tse ling tseo ba li nahanang ke litoro feela, empa haeba li sa phethahale, li ka ba bakela khatello maikutlong. Joalokaha Bibele e bolela: “Ha tebello e ntse e chechisetsoa morao, e u kulisa pelo.” (Liproverbia 13:12, Beck) Ho thoe’ng haeba ho se phethahale ha lintho tseo u li lebeletseng ho u kulisa pelo?

SEO U KA SE ETSANG

U se ke ua bipetsa maikutlo, u nahana hore u tla khaotsa ho ikutloa u soetsehile. Ho e-na le hoo, batla hore na ke ntho efe eo u e lebeletseng e sa phethahaleng, e etsang hore u tšoenyehe. Ka mor’a moo, batla lebaka le etsang hore u lebelle ntho eo, e le hore u utloisise hore na ke hobane’ng ha u e lebeletse. Qetellong, leka ho fumana lintho tseo u ka khonang ho li finyella hona joale. Mehlala e meng ke ena:

1. Li sa tloha feela, ke tla rata bana ba ka ba lenyalong la bobeli, ’me le bona ba tla nthata.

Hobane’ng? Haesale ke lakatsa ho ba lelapeng le mofuthu le le momahaneng.

Ho talima lintho ka tsela ea sebele: Lerato la rōna le tla hōla ha nako e ntse e e-ea. Ntho ea bohlokoa hona joale ke hore re ikutloe re sireletsehile re bile re hlomphana ka lapeng.

2. Litho tsohle tsa lelapa le lecha li tla ikamahanya le maemo ka potlako.

Hobane’ng? Re itokiselitse ho qala lintho bocha.

Ho talima lintho ka tsela ea sebele: Hangata, malapa a lenyalo la bobeli a nka lilemo tse ’nè ho isa ho tse supileng pele a tsitsa. Re tobana le mathata a tšoanang le ao malapa a mang a tobanang le ’ona.

3. Re ke ke ra ngangisana ka chelete.

Hobane’ng? Lerato la rōna le tla re thusa ho qoba ho ngangisana ka lintho tse sa reng letho.

Ho talima lintho ka tsela ea sebele: Re bile le mathata a tebileng a lichelete manyalong a rōna a pele. E ka ’na eaba ha re e-s’o lokolohe hore re ka arolelana chelete eohle eo re nang le eona.

BOTHATA BA BOBELI: KAMOO LE KA UTLOISISANANG KATENG

“Re ile ra tloaela maemo a macha kapele—litho tsohle tsa lelapa la rōna le lecha li ile tsa tšoarana hantle ho tloha qalong feela.”—Yoshito.

“Ke nkile lilemo tse ka bang leshome pele ke leka ho sebetsa ka thata e le hore lelapa leso la lenyalong la bobeli le atlehe.”—Tatsuki, mor’a Yoshito oa lenyalong la bobeli.

JOALOKA Yoshito le Tatsuki, ho ka etsahala hore litho tsa lelapa la bobeli li se ke tsa bona lintho ka tsela e tšoanang. Ke hobane’ng ha see se etsahala? Ha ho hlaha mathata, u ka ’na ua batla ho a rarolla kapele. Empa e le hore u atlehe, u lokela ho utloisisa ba lelapa la hao kapa leno pele.

Ke habohlokoa hore u hlokomele tsela eo u buang ka eona, kaha lintho tseo u li buang li ka lokisa boemo kapa tsa bo mpefatsa. Joalokaha Bibele e bolela: “Lefu le bophelo li matleng a leleme.” (Liproverbia 18:21) U ka sebelisa leleme la hao joang ka tsela e tla etsa hore ho be le kutloano ho e-na le ho e sitisa?

SEO U KA SE ETSANG

• Thahasella maikutlo a ba bang ’me u ba utloele bohloko ho e-na le ho ba ahlola. Ka mohlala:

Haeba mor’a hao a re: “Ke hopotse ntate oa ka,” amohela hore o lahlehetsoe. Ho e-na le hore u re, “Ntate oa hao oa bobeli oa u rata ebile o u hlokomela ho feta oa pele,” leka ho re: “E tlameha ebe u thatafalloa e le kannete. Ak’u mpolelle, ke’ng seo u se hopolang haholo ka ntate oa hao?”

Ho e-na le hore u behe molekane oa hao oa bobeli molato ka hore u re, “Haeba u ne u le motsoali ea molemo, mor’a hao a ka be a se mekhoa e mebe hakana,” mo bolelle kamoo u ikutloang kateng. Leka ho re: “Ke kōpa u hopotse Luke hore a ntumelise ha a kena ka tlung. Seo se ka nthabisa.”

• Sebelisang nako ea lijo, ea boithabiso le ea borapeli hore le tsebane.

• Itloaetseng ho ba le seboka sa lelapa bohle ba le teng. Litho tsohle tsa lelapa li lokela ho fuoa monyetla oa ho bua li sa kenoe hanong, li qale ka ho bolela ntho eo li e ratang ka lelapa le lecha ebe li qetella ka ho bolela ntho eo li tšoenyehileng ka eona. Bontša tlhompho le haeba u sa lumellane le taba e itseng, ’me u kōpe ba bang hore ba fane ka tharollo.

BOTHATA BA BORARO: HO ETSA HORE BOHLE BA IKUTLOE E LE KAROLO EA LELAPA

“Mosali oa ka le bana ba hae ba iketsa khokanyana phiri ebe joale ba nkemella ka litletlebo. Ha ke karolo ea lelapa, ke ikutloa eka ke ntšunya khare.”—Walt.

BOIKUTLO ba ho tšaba ho se nkoe u le karolo ea lelapa bo ka tlisa mathata a mangata ho feta kamoo u ka nahanang kateng. Ka mohlala:

• Bana bao pele ho lenyalo ba neng ba utloana le motho ea batlang ho nyalana le motsoali oa bona, hangata ba ba le bothata ka mor’a lenyalo.

• Motsoali oa bobeli o shoela ngoana ea lilemo li tšeletseng mōna.

• Ho phehoa-khang e khōlō ka lintho tse sa reng letho tsa lapeng.

Taba ena e ama le batsoali ba tlileng le bana lenyalong, hobane ba ka ba tlas’a khatello haeba lelapa le sitoa ho phelisana ka khotso. Carmen o re: “Ho leka ho rarolla ho se utloane ho pakeng tsa monna oa ka le bana ba ka ba babeli ho thata haholo.”

Molao oa Khauta o fana ka tharollo bothateng bona. Jesu o itse: “Ka hona, lintho tsohle tseo le batlang hore batho ba le etse tsona, le lōna ka ho tšoanang le ba etse tsona.” (Matheu 7:12) Ke’ng seo malapa a lenyalo la bobeli a ka se etsang e le hore litho tsohle li ikutloe e le karolo ea lelapa?

SEO U KA SE ETSANG

• Beha lenyalo la hao sebakeng sa pele. (Genese 2:24) Qeta nako u e-na le molekane oa hao e mocha, ’me u hlakisetse bana hore na boemo ba hae ke bofe ka lapeng. Ka mohlala, haeba ntate a tl’o nyala, a ka bolella bana ba hae sena le pele a nyala: “Ke rata Anna, ’me e tl’o ba mosali oa ka. Kea tseba hore le tla mo hlompha.”

• Behella ka thoko nako eo u tla e qeta le ngoana ka mong. Ho ipha nako ea bona ka ho khetheha ho ka ba bontša hore ke ba bohlokoa ho uena le hore ua ba rata.

• Qeta nako le bana ba molekane oa hao ka bomong, e le hore u thehe setsoalle le bona ho sa hlokahale hore motsoali oa bona a kene lipakeng.

• Etsa hore bana “e be karolo ea lelapa le lecha” u sa leke ho ba lebatsa lelapa la bo bona la pele. Hangata ke hantle hore u se ke ua qobella bana ba lenyalong la bobeli hore ba u bitse ka tsela eo ba neng ba bitsa motsoali oa bona oa sebele ka eona. Qalong bana ba seng ba le baholo ba ka ’na ba thatafalloa ke ho sebelisa mantsoe a kang “lelapa leso” kapa “rōna” ha ba bua ka lelapa la lenyalong la bobeli.

• E-fa ngoana e mong le e mong mosebetsi oo a lokelang ho o phetha ka lapeng, setulo seo a tla lula ho sona ha lelapa le le tafoleng le sebaka sa hae ka tlung. Sena se akarelletsa bana ba sa luleng le lōna kamehla.

• Nahana ka ho falla kapa ho lokisa ntlo eo le seng le ntse le e-na le eona, e le hore litho tse ncha tsa lelapa li ka ikutloa e le karolo ea lelapa.

BOTHATA BA BONE: HO KHALEMELA BANA

“Ha ke leka ho khalemela bana ba Carmen, oa ba tšelisa ho e-na le hore a ntšehetse.”—Pablo.

“Ke utloa bohloko haholo ha Pablo a tšoara bana ba ka hampe.”—Carmen.

KE HOBANE’NG ha ho hōlisa bana ho ka baka ho se utloane lenyalong la bobeli? E ka ’na eaba ho ne ho sa tiisoe letsoho ha ho khalemeloa bana lelapeng la motsoali a le mong. Ha motsoali oa bobeli a sa tsoa fihla lelapeng le lecha, ho ka etsahala hore ebe ha a e-s’o be le lerato le lekaalo ho bana. Phello e ka ba efe? Motsoali oa bobeli a ka bona eka motsoali eo bana e leng ba hae oa ba tetesa, ha ka lehlakoreng le leng motsoali oa bana a bona eka motsoali oa bobeli o ba tšoara hampe.

Bibele e khothalletsa hore ho sebelisoe teka-tekano ha ho hōlisoa bana, e re: “Le se ke la halefisa bana ba lōna, empa le tsoele pele ho ba hōlisa ka taeo le kelello e laoloang ke Jehova [Molimo].” (Baefese 6:4) Ke habohlokoa hore u rute ngoana ho sebelisa kelello, ho e-na le ho leka ho laola boitšoaro ba hae. Ka nako e tšoanang, batsoali ba khothalletsoa hore ba bontše mosa le lerato, e le hore ba se ke ba halefisa bana ba bona ha ba ba khalemela.

SEO U LOKELANG HO SE ETSA

• Beha melao e mecha e tla lateloa, ho phaella ho eo le seng le ntse le e-na le eona. Hlokomela bohlokoa ba melao e joalo maemong a latelang:

’Mè oa bobeli o re: Jennifer, molao oa mona lapeng ke hore ha ua lokela ho romela melaetsa ka selefouno pele u qeta mosebetsi oa hao oa sekolo.

Jennifer o re: Ha u ’mè oa ka.

’Mè oa bobeli o re: Ke lumellana le uena Jeni, empa ’nete ke hore ke ’na motho e moholo ea le hlokometseng kajeno, ’me molao ke hore ha ua lokela ho romela melaetsa ka selefouno pele u qeta mosebetsi oa hao oa sekolo.

• Qoba ho etsa melao e mengata haholo kapa ho feto-fetola nako ea lintho tseo le tloaetseng ho li etsa. Kōpo e ka bonahalang e le nyenyane ho motsoali oa bobeli, e ka ba moroalo ho ngoana oa lenyalong la bobeli eo bophelo ba hae bo fetohileng ka tšohanyetso. Ke ’nete hore melao e meng e mecha e ka hlokahala, e kang ho apara ka tsela e nepahetseng le ho fa ba bang nako ea ho ba boinotšing, haholo-holo haeba ho e-na le bana ba baholo lelapeng le lecha.

• Buisanang ka lintho tseo le sa lumellaneng ka tsona moo le leng babeli, eseng ka pel’a bana. Ha ngoana a itšoara ka tsela e itseng e sa amoheleheng, sebetsanang le bothata boo, ho e-na le ho nahana hore bo bakoa ke hore ha aa ka a rutoa hantle lelapeng la pele.

[Mongolo o botlaaseng ba leqephe]

[Setšoantšo se leqepheng la 3]

Ho ba le lelapa le momahaneng lenyalong la bobeli ho ka ’na ha bonahala eka ke toro e ke keng ea phethahala

[Setšoantšo se leqepheng la 4]

Mamela ka hloko e le hore u utloisise kamoo ba bang ba ikutloang kateng le hore na ba tšoenyehile ka eng

[Setšoantšo se leqepheng la 6]

Haeba batsoali ba sa lumellane ka taba e itseng, ba lokela ho rarolla bothata boo moo ba leng babeli

Litlaleho Tsa Malapa a Atlehileng a Lenyalo la Bobeli

HASE FEELA HORE RE LULA ’MOHO

Morali oa Philip, e leng Elise ea lilemo li 20, o ne a ntse a lula habo ’me a hlokomela mesebetsi e mengata ea lelapa. Ka mor’a hore Philip a nyale Louise, na ’mè oa bobeli le morali oa lelapeng le lecha ba ne ba tla utloana?

Louise o re: Qalong ho ne ho le boima. Ke rata ho ba lapeng le ho etsa mesebetsi ea ka tlung ’me ke ne ke batla ho phetha karolo ea ka joaloka ’mè oa lelapa.

Elise o re: Louise o ile a hlophisa lintho bocha ka tlung ’me a lahla thepa ea rōna e ngata. Ka le leng ha ke ntse ke hloekisa ka tlung, ke ile ka beha lintho tse ling moo li sa luleng teng kaha ke ne ke se ke sa tsebe hore na li lula hokae. Seo se ile sa halefisa Louise hoo re ileng ra tjolietsana, ’me ka qeta beke ke sa mo buise.

Louise o re: Ka le leng ke ile ka re ho Elise, “Ha ke tsebe hore na re tla qetella re entse’ng, empa nke ke ka tlohela hore lintho li tsoele pele ka tsela ena.” Elise o ile a tla ho ’na mantsiboeeng ao ’me a kōpa tšoarelo. Ke ile ka mo kopa ’me ra lla.

Elise o re: Louise o ile a siea litšoantšo tsa ka tse ling li ntse li le leboteng ’me Ntate ha aa ka a tlosa mabone ao ke neng ke a behile ka kamoreng ea ho phomola. Ketso eo e ka bonahala e le ntho e sa reng letho, empa ho se lahle ha bona lintho tsena ho ile ha nthusa haholo hore ke elelloe hore ke ntse ke le lapeng. Hape ke ananela haholo tsela eo Louise a hlokomelang ngoan’eso oa moshanyana ka eona, ha a tlile lapeng. Ho se ho fetile lilemo tse peli joale, ’me ke qala ho nka Louise e le karolo ea lelapa leso.

Louise o re: Ke nahana hore ’na le Elise ha re sa le batho feela ba lulang ’moho, empa re se re le metsoalle ea sebele.

“HO UTLOANA HO MOLEMO”

Ha Anton le Marelize ba nyalana lilemong tse tšeletseng tse fetileng, e mong le e mong oa bona o ne a e-na le bana ba bararo.

Anton o re: Re nka maeto a ho hahlaula naha re le lelapa le ho qeta nako le ngoana ka mong. Ho re nkile lilemo tse ’maloa pele re ka ikutloa joaloka lelapa, empa hona joale re rarolotse mathata a rōna a mangata a lelapa.

Marelize o re: Re nahana hore ke habohlokoa ho nka hore bana ke “ba rōna,” eseng re ba arole ka ho re “ke ba hao kapa ba ka.” Ke hopola ka le leng ke halefile ha ke ne ke nahana hore Anton o ile a bontša leeme ha a ne a khalemela mora oa ka e mong ’me a lumella morali oa hae hore a lule setulong se ka pele seo a neng a ikhethetse sona ka koloing. Ke ile ka ithuta hore ho utloana ka lapeng ho molemo ho feta ho lula setulong se ka pele. Re leka ho se be leeme le hoja re ke ke ra tšoara bana bohle ka tsela e tšoanang hantle.

Hape ke qoba ho bua ka linako tse monate tseo re bileng le tsona lelapeng la rōna la pele, kaha ba neng ba le sieo moo ba tla ikutloa eka ha baa amoheleha ka lapeng. Ho e-na le hoo, ke bua lintho tse bontšang hore ke ananela lelapa leo ke nang le lona hona joale.

“RE QALA KA HO BA BABATSA”

Francis o ile a nyala Cecelia lilemo tse ’nè tse fetileng. Cecelia o na le bana ba bararo ba seng ba le baholo, ha Francis eena a e-na le mora ea lilemong tsa bocha.

Francis o re: Ke leka ho ba botsoalle le ho qoba ho halefa le feela. Re itloaelitse ho ja hammoho ’me re sebelisa nako eo ho buisana re le lelapa. Ke boetse ke khothalletsa bohle hore ba etse mesebetsi ea lelapa kaha seo se tla tsoela lelapa lohle molemo.

Cecelia o re: Ke qeta nako le bana ba rōna ka bo mong e le hore ke utloe hore na ke lintho life tse ba tšoenyang. Ha re kopane re le lelapa, re leka ho qala ka ho babatsa bana ebe re ba khothalletsa hore ba ntlafatse linthong tse itseng. Ha ke etsa liphoso, kea li amohela ’me ke kōpe tšoarelo ho tloha pelong.

HO HŌLISOA KE BATSOALI BA LENYALONG LA BOBELI

Yuki, ea lilemo li 20, o qetetse ho bona ntate oa hae ha a le lilemo li hlano. Ka mor’a nako ’mè oa hae o ile a nyalana le Tomonori, empa ’mè oa hae o ile a hlokahala ha Yuki a le lilemo li leshome. Lilemo tse hlano hamorao, ka mor’a hore ntate oa bobeli oa Yuki a nyale Mihoko, Yuki o ile a iphumana a phela le batsoali bao ka bobeli e seng ba hae.

Yuki o re: Ha ntate oa ka oa bobeli a ne a nyala hape, ke ile ka re ka pelong, “Ha ke hloke ho ba le ’Mè e mong. Lelapa leso le se le bile le liphetoho tse ngata haholo.” Ha kea ka ka amohela maemo a macha ’me ke ile ka tšoara Mihoko hampe.

Mihoko o re: Le hoja monna oa ka a ne a sa nqobelle hore ke rate mora oa hae oa lenyalong la bobeli ka tsela eo a neng a mo rata ka eona, ke ile ka etsa qeto ea hore ke leke ho ba le setsoalle le Yuki. Re ne re leka ka tieo ho mo thusa hore a etse lintho ka tsela eo a neng a li etsa ka eona pele, tse kang mesebetsi e amanang le borapeli, boikhathollo le ho ja hammoho mantsiboea a mang le a mang ’me re qoqe le eena ka mor’a moo. Ke ile ka boela ka khona ho mo utloisisa haholoanyane ka mor’a hore re buisane ka ho hlokahala ha ’mè oa hae.

Ha ke e-ba moimana, re ne re tšoenyehile ka Yuki ’me re batla hore a ikutloe hore e ntse e le karolo ea lelapa. Re ne re kōpa Yuki hore a jese ngoana, a mo hlapise le ho mo chencha leleiri, ’me re mo leboha ka thuso ea hae ka pel’a batho ba bang. Itsuki e monyenyane o rata Yuki haholo. Le pele a ka ithuta hore “mama” kapa “papa,” o ne a se a tseba hore “niinii”—e bolelang abuti.

Yuki o re: Joaloka ngoana oa lenyalong la bobeli, ke ha tlhaho hore u jeoe ke bolutu le ho ikutloa eka u lahlehile. U ka leka ho hlalosetsa batho ba bang boemo ba hao, empa ha bonahala eka ha ba utloisise. Leha ho le joalo, ke thabela hore ebe Bakreste-’moho e bile tšehetso ea sebele. Hona joale, boikutlo boo ke neng ke e-na le bona ba ho se tšepe Mihoko bo felile. O mpha likeletso tse molemo, ’me ke khona ho mo phetlela sefuba.

[Ntlha e Qolotsoeng e leqepheng la 9]

E-ba le mamello! Malapa a lenyalo la bobeli a ka thaba le ho atleha