Ha Lelapa le Oeloa ke Boloetse bo sa Foleng

THABO ea lelapa la ha Du Toit ea tšoaetsanoa. Hoa thabisa ho hlokomela ho ratana ha bona ho mofuthu. Ha u kopana le bona, u ke ke ua nahana hore ba mamelletse mathata a tebileng.

Taba ea pele, ha letsibolo la bona Michelle, a ne a le lilemo li peli, Braam le Ann ba ile ba tseba hore o na le lefu le sa foleng le futsitsoeng, le fokolisang mesifa.

’Mè oa teng, Ann, oa hlalosa: “Ka tšohanyetso u tlameha ho ithuta ho tobana ka katleho le lefu le sa foleng, le qhoalisang. Ua hlokomela hore bophelo ba lelapa ha e sa tla ba bo tšoanang.”

Empa ka mor’a hore ho hlahe morali e mong le mora, lelapa lena le ile la boela la oeloa ke tlokotsi e ’ngoe. Ka letsatsi le leng ha bana bana ba bararo ba ntse ba bapala ka ntle, banana ba babeli ba ile ba kena ka tlung ba matha. Ba ile ba lla: “’Mè! ’Mè! Tloo ka potlako. Ho na le ho phoso ka Neil!”

Ha Ann a mathela ka ntle, o ile a bona hlooho ea Neil ea lilemo li tharo e kebesella ka lehlakoreng le le leng. O ne a sitoa ho emisa hlooho ea hae e otlolohile.

Ann oa hopola: “Ke ile ka haroha letsoalo, ’me ka potlako ke ile ka lemoha hore na ke eng. Ke ile ka sithabetsoa ke hore moshanyana enoa e monyenyane ea neng a phela hantle o ne a tla tobana le phephetso ea ho phela le bothata ba mesifa e fokolang eo ausi oa hae a neng a e-na le eona.”

Ntate oa teng, Braam, o re: “Thabo ea ho qala ka lelapa le nang le bophelo bo botle e ile ea pupetsoa ka potlako ke liphephetso tse ling tse khōlō ka ho fetisisa tseo re kileng ra tlameha ho tobana le tsona.”

Qetellong, ho sa tsotellehe phekolo e molemohali eo sepetlele se neng se e-fa Michelle, o ile a shoa ka lebaka la mathata a neng a bakoa ke boloetse ba hae. O ne a le lilemo li 14 feela ka nako eo. Neil o ntse a tsoela pele ho loantšana le liphello tsa bokuli ba hae.

Sena se phahamisa potso, Malapa a kang a bo-Du Toit a tobana ka katleho joang le liphephetso tsa ho kula ho sa foleng ha setho sa lelapa? E le hore re tsebe ho arabela potso eo, a re sekasekeng tse ling tsa litsela tseo boloetse bo sa foleng bo amang malapa ka tsona.

Boloetse bo sa Foleng—Taba ea Lelapa

BOLOETSE bo sa foleng ke eng? Ka mantsoe a bonolo feela, ke boloetse bo nkang nako e telele. Ho phaella moo, moprofesa e mong o hlalosa boloetse bo sa foleng e le “boemo bo fetohang ba bophelo bo botle bo ke keng ba phekoloa feela tjee ke mehato ea ho buuoa kapa ke phekolo e khutšoanyane ea mofuta o itseng oa meriana.” Ho etsang hore boloetse bo sa foleng kapa liphello tsa bona e be tse phephetsang hase feela taba ea hore na ke ba mofuta ofe le hore na bo phekoloa joang, empa ke taba ea hore bo tlameha ho mamelloa nako e telele.

Ho feta moo, ke seoelo liphello tsa boloetse bo sa foleng li fellang ho mokuli. Buka ea Motor Neurone Disease—A Family Affair, e re: “Batho ba bangata ke karolo ea lelapa, ’me ho tepella maikutlong ho tebileng le ho tšoenyeha tse u amang [mokuli], li ama le ba leng haufi le uena.” Sena se tiisitsoe ke ’mè eo morali oa hae a neng a e-na le kankere. O re: “Setho se seng le se seng sa lelapa sea ameha, ebang sea ipontša kapa che, kapa hona ho lemoha hore se amehile.”

Ke ’nete hore batho ha ba na ho ameha ka ho tšoana. Leha ho le joalo, haeba litho tsa lelapa li utloisisa hore na boloetse bo sa foleng bo ama batho ka kakaretso joang, li ka ’na tsa e-ba boemong bo molemo ba ho tobana le liphephetso tse li tobileng boemong bo khethehileng ba tsona. Ho feta moo, haeba bao eseng litho tsa lelapa—basebetsi-’moho, liithuti-’moho, baahisani, metsoalle—ba utloisisa phello ea boloetse bo sa foleng, ba tla khona ho fana ka tšehetso ea bohlokoa le e nang le qenehelo haholoanyane. Re nahanne ka sena, a re ke re hlahlobeng tse ling tsa litsela tseo malapa a ka ’nang a ameha ka tsona ke boloetse bo sa foleng.

Ho ba Boemong Boo Motho a se Nang Phihlelo ea Bona

Phihlelo ea lelapa le nang le mokuli ea tšoeroeng ke boloetse bo sa foleng e ka ’na ea tšoantšoa le ho nka ha bona leeto naheng ea basele. Le hoja lintho tse ling li tla tšoana hantle le tsa naheng eo lelapa leo le tsoang ho eona, tse ling tsa lintho e tla ba tse sa tloaelehang kapa e be tse fapaneng haholo. Ha boloetse bo sa foleng bo tšoara setho se seng sa lelapa, lintho tse ngata li tla lula li sa fetoha tseleng eo lelapa le phelang ka eona. Leha ho le joalo, tse ling tsa lintho e tla ba tse fapaneng haholo.

Qalong, boloetse boo ka bobona bo ka ’na ba ama kemiso e tloaelehileng ea lelapa ’me ba tlama setho se seng le se seng sa lelapa hore se etse liphetoho tse itseng e le hore se khone ho tobana ka katleho le bona. Sena se tiisitsoe ke Helen ea lilemo li 14 eo ’mè oa hae a nang le ho tepella ho matla ha maikutlo ho sa foleng. O re: “Re fetola kemiso ea rōna hore e lumellane le seo ’Mè a ka se etsang le seo a ke keng a se etsa letsatsing le itseng ka ho khetheha.”

Esita le phekolo—e reretsoeng ho kokobetsa boloetse—e ka baka pherekano e eketsehileng kemisong e ncha ea lelapa. Nahana ka mohlala oa Braam le Ann ba boletsoeng sehloohong se etellang sena pele. Braam o re: “Re ile ra tlameha ho etsa liphetoho tse khōlō kemisong ea rōna ea letsatsi le letsatsi ka lebaka la phekolo ea bana ba rōna.” Ann oa hlalosa: “Letsatsi le leng le le leng re ne re e-ea sepetlele re be re khutle. Joale ho phaella moo, ngaka e ile ea khothalletsa hore re fe bana ba rōna lijo tse nyenyane ha tšelela ka letsatsi e le ho koala khaello ea lijo e bakoang ke lefu le ba tšoereng. Ho ’na, e ne e le mokhoa o mocha ka ho feletseng oa ho pheha.” Phephetso e khōlōanyane le ho feta e ne e le ea ho thusa bana hore ba etse boikoetliso boo ba laetsoeng hore ba bo etse bo matlafatsang mesifa. Ann oa hopola: “Eo e ne e le ntoa ea letsatsi le letsatsi ea maikutlo.”

Ha mokuli a tloaelana le ho se iketle—ka linako tse ling le ’ona mahlaba—ho bakoang ke phekolo ea meriana le tlhahlobo tsa lingaka, o itšetleha haholoanyane ka lelapa bakeng sa thuso e sebetsang le tšehetso ea maikutlo. Ka lebaka leo, hase feela hore litho tsa lelapa li lokela ho ithuta lintho tse itseng tse ncha hore li khone ho hlokomela mokuli, empa kaofela li boetse li tlameha ho fetola tsela eo li itšoarang ka eona, maikutlo, mekhoa eo li phelang ka eona le kemiso ea tsona.

Ka ho utloahalang, lintho tsena tse hlokahalang kaofela li eketsa boima mamellong ea lelapa. ’Mè eo morali oa hae a neng a le sepetlele a phekoleloa kankere o re e ka ba “ho khathatsang ho feta kamoo leha e le mang a ka nahanang kateng.”

Maemo a Tsoelang Pele ho Feto-fetoha

Coping With Chronic Illness—Overcoming Powerlessness e bolela hore “ho kokobela le ho mpefala ho tsoelang pele ha boloetse bo sa foleng ho baka boikutlo bo tšosang ba ho feto-fetoha.” Nakong eo litho tsa lelapa li tloaelang boemo bo itseng, li ka ’na tsa thulana le maemo a mang a fetohileng ao mohlomong a bileng a leng thata ho feta. Matšoao a bokuli e ka ’na a e-ba a sa tloaelehang kapa a mpefala ka tšohanyetso, ’me phekolo e ka ’na ea hlōleha ho tlisa pheko e lebelletsoeng. Phekolo e ka ’na ea tlameha ho fetoloa nako le nako kapa e ka ’na ea fella ka mathata a mang a sa lebelloang. Ha mokuli a ntse a itšetleha haholoanyane ka tšehetso eo lelapa labo le imetsoeng le lekang ho fana ka eona, maikutlo a hae ao pele a neng a a laola a ka ’na a phatloha.

Ho feto-fetoha ho ke keng ha tsejoa esale pele ha maloetse a mangata le liphekolo ho etsa hore qetellong ho phahame lipotso tse kang: Ebe boloetse boo bo tla nka nako e kae? E be bo tla mpefala hakae? Re tla mamella see ho fihlela kae? Hangata boloetse bo lebisang lefung bo etsa hore ho be le ho hloka botsitso ho matla—“Ebe lefu le tla fihla ka mor’a nako e kae?”

Boloetse, mekhoa ea phekolo, mokhathala le pherekano li kopana hammoho ho hlahisa phello e ’ngoe e sa lebelloang.

Liphello Tabeng ea ho Sebelisana le Batho ba Bang

Kathleen eo monna oa hae a neng a e-na le ho tepella ho matla ha maikutlo ho sa foleng, oa hlalosa: “Ke ile ka tlameha ho loantšana le maikutlo a matla a ho batla ho ba mong le ho itšehla thajana.” O tsoela pele: “Boemo bo ne bo le thata haholo hobane kamehla re ne re sitoa ho mema kapa ho amohela memo ea ho ba le ba bang. Re ile ra qetella re se re sa thabele ho ba har’a batho ba bang.” Joaloka Kathleen, ba bangata ba qetella ba tlameha ho sebetsana le maikutlo a ho ba molato ka ho se be le kamohelo e ntle ea baeti le ka hore ba sitoa ho amohela limemo. Ke hobane’ng ha see se etsahala?

Boloetse ka bobona kapa liphello tsa phekolo ea bona li ka ’na tsa etsa hore ho be thata kapa ho se ke ha khoneha hore mokuli a be teng liketsahalong tsa boithabiso le ba bang. Lelapa hammoho le mokuli ba ka ’na ba nahana hore boloetse boo bo na le ho soabisa bathong, kapa ba ka ’na ba tšaba hore bo tla ba hlabisa lihlong. Ho tepella maikutlong ho ka ’na ha etsa hore mokuli a ikutloe a sa tšoaneloe ke botsoalle boo pele a neng a e-na le bona le batho, kapa lelapa le ka ’na la hloka matla a ho ba har’a batho. Ka mabaka a sa tšoaneng, habonolo feela boloetse bo sa foleng bo ka etsa hore lelapa lohle le itšehle thajana le ho ba bolutung.

Ho feta moo, hase motho e mong le e mong ea tla tseba hore na o lokela ho bua eng kapa ho itšoara joang ha a e-na le motho ea holofetseng. (Bona lebokose le reng “Kamoo U ka Bang ea Tšehetsang,” leqepheng la 11.) Ann o re: “Ha ngoana oa hao a fapane le bana ba bang, batho ba bangata ba rata ho mo kenya mahlo kapa ho bua lintho tse sa nahaneleng. Ha e le hantle, motho o qetella o itšola ka boloetse bona, ’me lipuonyana tsa bona li totisa maikutlo a ho ba molato ao u nang le ’ona.” Seo Ann a se buang se ama ntho e ’ngoe eo malapa a ka ’nang a tobana le eona.

Ho Senyeha Maikutlo

Mofuputsi e mong o re: “Nakong eo ho tsebahatsoang hore na motho o tšoeroe ke eng, malapa a mangata aa tšoha, a sitoa ho kholoa ’me aa hana. Ke ntho e boima ho mamelloa.” E, ekaba ho senyang maikutlo ho tseba hore motho eo u mo ratang o tšoeroe ke lefu le behang bophelo kotsing kapa le fokolisang. Lelapa le ka ’na la nahana hore tšepo ea lona le litakatso tsa lona li senyehile, la sala le sa tsebe hore na bokamoso bo tla ba joang ’me la ba le maikutlo a tebileng a ho lahleheloa le ho sareloa.

Ke ’nete hore bakeng sa malapa a mangata a ’nileng a ba le mokuli ea nang le matšoao a tsoelang pele, a tepelletsang ’me ho sa tsejoe sesosa, ho tseba hore na o tšoeroe ke eng ho ka ’na ha imolla kelello ka tsela e itseng. Empa malapa a mang a ka ’na a itšoara ka tsela e fapaneng. ’Mè e mong oa Afrika Boroa oa lumela: “Ho ile ha ba bohloko haholo ha qetellong re bolelloa hore na ngoana oa rōna o tšoeroe ke eng, ho bua ’nete, e ka re nka be ke sa tseba hore na o tšoeroe ke eng.”

Buka ea Special Child in the Family—Living With Your Sick or Disabled Child, e hlalosa hore “ke tlhaho hore u ferekane maikutlong . . . ha u ntse u leka ho tloaelana le boemo bona bo bocha ba sebele. Ka linako tse ling maikutlo a hao a ka ’na a e-ba matla hoo u tšabang hore ho tla ba thata ho sebetsana le ’ona.” Mongoli oa buka ena, Diana Kimpton, eo bara ba hae ba babeli ba neng ba e-na le lefu la cystic fibrosis o re: “Ke ne ke tšosoa ke tsela eo ke ikutloang ka eona ’me ke ne ke batla ho tseba hore ho nepahetse hore ke ikutloe ke tepelletse hakaalo.”

Ho tloaelehile hore malapa a be le tšabo—tšabo ea se sa tsejoeng, tšabo ea boloetse, tšabo ea phekolo, tšabo ea ho opeloa le tšabo ea lefu. Ka ho khetheha bana ba ka ’na ba tšaba lintho tse ngata tseo ba sa li bueng—haholo-holo ha ba sa fuoa tlhaloso e utloahalang ea se etsahalang.

Khalefo le eona e tloaelehile haholo. Makasine ea Afrika Boroa, TLC, e hlalosa hore “hangata mokuli a ka ’na a ntšetsa malokobe ho litho tsa lelapa.” Ka lehlakoreng le leng, litho tsa lelapa li ka ’na tsa halefa—tsa halefela hore lingaka ha lia bona bothata bo sa qala, tsa halefela hore ke tsona tse fetiselitseng tšoaetso ho ngoana, tsa halefela hore mokuli o sitiloe ho itlhokomela hantle, tsa halefela Satane Diabolose ka ho baka mahlomola ao, kapa esita le eena Molimo, tsa mo beha molato ka boloetse boo. Ho ikutloa u le molato ke boikutlo bo bong bo tloaelehileng bo bakoang ke boloetse bo sa phekoleheng. Buka ea Children With Cancer—A Comprehensive Reference Guide for Parents e re: “Hoo e batlang e le motsoali e mong le e mong kapa ngoan’abo ngoana ea nang le kankere o ikutloa a le molato.”

Hangata pherekano ena ea maikutlo e fella ka ho tepella maikutlong—ho tlang ka tekanyo e sa tšoaneng. Mofuputsi e mong oa ngola: “Ona e batla e le mokhoa o tloaelehileng ka ho fetisisa oo batho ba arabelang ka oona. Ke na le faele e tletseng mangolo a ka pakang sena.”

E, Malapa a ka Sebetsana ka Katleho le Boemo

Ha re sheba ka lehlakoreng le letle, malapa a mangata a fumane hore ho sebetsana ka katleho le boemo ho batla ho se thata joalokaha ho ne ho bonahala ho le joalo pele. Diana Kimpton oa tiisa: “Lintho tseo u li nahanang li ba mpe ho feta kamoo boemo bo hlileng bo leng kateng.” Ho ea ka phihlelo eo a bileng le eona, o fumane hore “qalong bokamoso e ba bo lerootho ha motho a nahana ka bona.” Kholiseha hore malapa a mang a khonne ho sebetsana ka katleho le boloetse bo sa foleng boo ba neng ba se na phihlelo ea bona le hore le uena u ka atleha. Ba bangata ba fumane hore ho tseba feela hore ba bang ba khonne ho sebetsana le boemo ka katleho ho ba imolotse le ho ba fa tšepo.

Leha ho le joalo, ka ho utloahalang lelapa le ka ’na la ipotsa, ‘Re ka tobana ka katleho joang le see?’ Sehlooho se latelang se tla tšohla tse ling tsa litsela tseo ka tsona malapa a sebetsaneng ka katleho le boloetse bo sa foleng.

[Ntlha e Qolotsoeng e leqepheng la 13]

Malapa a lokela ho hlokomela mokuli a be a fetole tsela eo a itšoarang ka eona, maikutlo le mekhoa eo a phelang ka eona

[Ntlha e Qolotsoeng e leqepheng la 14]

Mokuli hammoho le lelapa ba tla imeloa haholo maikutlong

[Ntlha e Qolotsoeng e leqepheng la 15]

Le se ke la lahla tšepo. Malapa a mang a khonne ho sebetsana le boloetse ka katleho, ’me le lōna le ka khona

[Lebokose le leqepheng la 15]

Tse Ling Tsa Liphephetso Tse Tlisoang ke Boloetse bo sa Foleng

• Ho tseba ka boloetse le tsela ea ho sebetsana le bona

• Ho fetola mokhoa oo motho a neng a phela ka oona le kemiso ea letsatsi ka leng

• Ho sebetsana ka katleho le maemo a fetohileng a ho sebelisana le batho ba bang

• Ho inka u ntse u tloaelehile le ho tseba ho itaola

• Ho sareloa ke tahlehelo e bakiloeng ke boloetse

• Ho sebetsana le maikutlo a imetsoeng

• Ho boloka boikutlo bo nepahetseng

Kamoo Malapa a Sebetsanang ka Katleho le Boloetse bo sa Foleng

HO SEBETSANA le ntho e itseng ka katleho ho ka hlalosoa e le “ho khona ho sebetsana hantle le, hammoho le ho jara khatello ea kelello eo motho a leng tlas’a eona.” (Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary) Ho akarelletsa ho thulana le mathata a bakoang ke boloetse bo sa foleng ka tsela eo ka eona u ntseng u tla khona ho ba le taolo le khotso ea kelello ka tekanyo e itseng. ’Me kaha boloetse bo sa foleng ke taba ea lelapa, tšehetso e lerato le e tšepahalang ea setho ka seng sa lelapa ea hlokahala e le hore lelapa le tsebe ho sebetsana le boemo ka katleho. A re hlahlobeng tse ling tsa litsela tseo malapa a sebetsanang ka katleho le boloetse bo sa foleng.

Bohlokoa ba ho ba le Tsebo

Phekolo e ka ’na ea e-ba sieo bakeng sa ho holofala hona, empa ho tseba ho sebetsana le hona ho ka fokotsa khatello ea kelello le ea maikutlo e bakoang ke boloetse boo. Sena se tumellanong le maele a boholo-holo a reng: “Motho ea nang le tsebo o eketsa matla.” (Liproverbia 24:5, NW) Lelapa le ka fumana tsebo ea hore le sebetsane le boloetse joang?

Mohato oa pele ke ho fumana ngaka eo u ka khonang ho buisana le eona le e thusang, e ikemiselitseng ho nka nako e hlalosetsa mokuli le lelapa ntho e ’ngoe le e ’ngoe ka hloko. Buka ea A Special Child in the Family e hlokomela hore “ngaka ea sebele e ameha ka lelapa lohle le ka hore le be le lintho tsohle tse hlokahalang tsa phekolo ea meriana.”

Mohato o latelang ke oa hore u lule u botsa lipotso tse tobileng ho fihlela u utloisisa boemo ka hohle kamoo u ka khonang. Leha ho le joalo, hopola hore ha u e-na le ngaka, ho bonolo hore u ferekane ebe u lebala hore na u ne u batla ho botsa eng. Tlhahiso e ’ngoe e thusang ke ea hore u ngole lipotso tseo esale pele. Ka ho khetheha, u ka ’na ua batla ho tseba hore na u ka lebella eng boloetseng boo le phekolong ea bona hammoho le hore na u ka etsa eng ka bona.—Bona lebokose le reng “Lipotso Tseo Lelapa le ka li Botsang Ngaka.”

Ke habohlokoa ka ho khethehileng hore u fane ka boitsebiso bo felletseng ho banab’abo ngoana ea tšoeroeng ke boloetse bo sa foleng. ’Mè e mong oa khothalletsa: “Hlalosa li sa tloha hore na bothata ke eng. Ba ka ’na ba ikutloa eka ha ba sa tsotelloa lapeng haeba ba sa utloisise se etsahalang.”

Malapa a mang a boetse a fumane boitsebiso bo molemo ka ho iketsetsa lipatlisiso laebraring, mabenkeleng a libuka kapa ho Internet—’me hangata a fumana boitsebiso bo qaqileng ka boloetse bo itseng.

Ho Boloka Mokhoa oa Bophelo o Itekanetseng

Ke ha tlhaho hore litho tsa lelapa li batle ho boloka mokhoa oo li phelang ka oona o itekanetse molemong oa mokuli. Ka mohlala, nahana ka Neil du Toit ea boletsoeng sehloohong se qalang. O ntse a nyahamisoa ke liphello tse fokolisang tsa lefu le mo tšoereng. Leha ho le joalo, o ntse a qeta lihora tse ka bang 70 ka khoeli a etsa ntho eo a e ratang ka ho fetisisa—ho bua le batho ba sebakeng sa habo ka tšepo ea hae e thehiloeng Bibeleng. O re: “Ho boetse ho nkhotsofatsa haholo ho fana ka taeo ea Bibele phuthehong.”

Mokhoa oa bophelo o boetse o akarelletsa matla a ho bontša le ho amohela lerato, ho thabela lintho tse nyakallisang le ho lula u e-na le tšepo. Bakuli ba ntse ba tla rata ho thabela bophelo ho fihlela moo boloetse ba bona le phekolo li ba lumellang teng. Ntate e mong eo lelapa la hae le sebetsaneng le ho kula ka lilemo tse 25 oa hlalosa: “Re rata ho intša, empa ka lebaka la ho fokola ha mora oa ka, re sitoa ho hahlaula lithabeng. Ka hona, re intša ka tsela e fapaneng. Re intšetsa libakeng tse sa hlokeng hore re tsamaee ka matla.”

E, bakuli ba na le matla a etsang hore ba khone ho fumana khotsofalo e itseng bophelong. Ho itšetlehile ka mofuta oa boloetse, ba bangata ba ntse ba ka ananela botle ba pōpo le melumo. Ba ba le monyetla o eketsehileng oa ho thabela bophelo bo itekanetseng ha ba ikutloa ba e-na le taolo likarolong tse sa tšoaneng tsa bophelo.

Ho Sebetsana le Maikutlo a Imetsoeng

Karolo ea bohlokoa ea ho sebetsana le boemo e akarelletsa ho tseba tsela ea ho sebetsana le maikutlo a lematsang. Maikutlo a mang ke a bohale. Bibele ea bolela hore motho a ka ’na a ba le lebaka la ho halefa. Leha ho le joalo, e boetse e re khothalletsa hore re ‘liehe ho halefa.’ (Liproverbia 14:29) Ke hobane’ng ha e le bohlale ho etsa joalo? Ho latela buka e ’ngoe ea litšupiso, bohale bo ka “u kokona ’me ba etsa hore u halefe kapa ba etsa hore u bue lintho tse hlabang tseo hamorao u tla ikoahlaela tsona.” Esita le ho tlakoloha ka bohale ka lekhetlo le le leng feela ho ka baka tšenyo e ka nkang nako e telele ho e lokisa.

Bibele ea khothalletsa: “Letsatsi a le se ke la le likella le le boemong ba ho halefa.” (Baefese 4:26) Ka sebele, re ke ke ra etsa letho ho liehisa ho likela ha letsatsi. Empa re ka nka mehato ea ho lokisa “boemo [ba rōna] ba ho halefa” ka potlako e le hore re se ke ra tsoela pele ho ikutloisa bohloko le ho utloisa ba bang bohloko. Hape ho ka etsahala hore u sebetsane hantle le boemo hang ha bohale bo se bo kokobetse.

Joaloka lelapa le leng le le leng, ntle ho tika-tiko le la hao le tla ba le linako tsa thabo le tsa ho nyahama. Ba bang ba fumana ba khona ho sebetsana le boemo hamolemo ha ba tšollelana maikutlo kapa ba a tšollela ho motho e mong ea nang le kutloelo-bohloko le qenehelo. Ka sebele ena e bile phihlelo ea Kathleen. O ile a qala a hlokomela ’mè oa hae ea neng a tšoeroe ke kankere, hamorao a oka monna oa hae ea neng a na le ho tepella maikutlo ho sa foleng ’me qetellong a tšoaroa ke lefu la Alzheimer. Oa lumela: “Ho bua le metsoalle e utloisisang e ile ea e-ba mohloli oa khatholoho le khothatso.” Rosemary ea okileng ’mè oa hae ka lilemo tse peli oa lumela. O re: “Ho bua le motsoalle ea tšepahalang ho ile ha nthusa hore ke lule ke tsitsitse.”

Leha ho le joalo, u se ke ua makala haeba u sitoa ho ithiba ’me u lla ha u bua. Buka ea A Special Child in the Familya e re: “Ho lla ho fokotsa khatello ea kelello le mahlaba, ’me ho u thusa hore u hlōle mesarelo ea hao.”

Lula U E-na le Boikutlo bo Nepahetseng

Morena Solomone ea bohlale o ngotse: “Takatso ea hao ea ho phela e ka u matlafatsa ha u kula.” (Liproverbia 18:14, Today’s English Version) Bafuputsi ba morao tjena ba hlokometse hore litebello tsa bakuli—e-bang li fosahetse kapa li nepahetse—hangata li ama tsela eo phekolo e tla fella ka eona. Leha ho le joalo, ke joang lelapa le ka lulang le e-na le tšepo ho sa tsotellehe boloetse ba nako e telele?

Le hoja a sa iphapanyetse boloetse, malapa a sebetsana hamolemo le bona ha a lebisa tlhokomelo linthong tseo a ntseng a khona ho li etsa. Ntate e mong oa lumela: “Boemo bona bo ka etsa hore u nyahame ka ho feletseng, empa u tlameha ho elelloa hore u ntse u e-na le ho hongata. U ntse u phela, u sa na le ba heno le metsoalle.”

Le hoja boloetse bo sa foleng bo sa tlameha ho nkoa habobebe, ho soasoa ho nepahetseng ho thusa ho leleka maikutlo a ho felloa ke tšepo. Ho rata ho soasoa ha lelapa la Du Toit ho paka ’nete ena. Collette, khaitseli ea ho fela ea Neil du Toit, oa hlalosa: “Kaha re ithutile ho sebetsana le maemo a itseng, re ka tšeha lintho tse re etsahallang tseo ho ba bang e ka bang lintho tse ba khopisang haholo. Bonneteng, ho etsa joalo ho imolla kelello.” Bibele e re tiisetsa hore “pelo e thabileng ke sehlare se matlafatsang.”—Liproverbia 17:22.

Melao-motheo ea Bohlokoahali ea Moea

Karolo ea bohlokoa ea boiketlo ba moea ba Bakreste ba ’nete e akarelletsa ho ‘tsebisa Molimo likōpo tsa bona tse matla ka thapelo le thapeli.’ Phello e tla ba joalokaha e tšepisitsoe ka Bibeleng: “Khotso ea Molimo e fetang monahano oohle e tla lebela lipelo tsa lōna le matla a lōna a kelello.” (Bafilippi 4:6, 7) Ka mor’a hore ’mè e mong a qete lilemo tse ka bang 30 a hlokomela bana ba babeli ba nang le boloetse bo sa foleng, o re: “Re ithutile hore Jehova o le thusa hore le sebetsane ka katleho le boemo. Ka sebele oa le tšehetsa.”

Ho feta moo, ba bangata ba matlafalitsoe ke tšepiso ea Bibele ea lefatše la paradeise moo bohloko le mahlomola li ke keng tsa e-ba teng. (Tšenolo 21:3, 4) Braam o re: “Ka lebaka la boloetse bo sa foleng bo teng lapeng la rōna, re utloisisa ka ho eketsehileng se boleloang ke tšepiso ea Molimo ea hore ‘sehlotsa se tla tlōla joalo ka khama, leleme la semumu le tla bina.’” Joaloka a mang a mangata, lelapa la Du Toit le labalabela ka cheseho nako eo ka eona Paradeiseng ho seng “moahi ea tla re: ‘Kea kula.’”—Esaia 33:24 NW; 35:6.

Khothala. Bohloko le mahlomola tse imelang moloko oa batho ha e le hantle ke karolo ea bopaki ba hore maemo a molemo a atametse. (Luka 21:7, 10, 11) Khabareng, ba bangata ba fanang ka tlhokomelo le bakuli ba ka paka hore ka sebele Jehova ke “Ntate oa mehauhelo e bonolo le Molimo oa matšeliso ’ohle, ea re tšelisang matšoenyehong ’ohle a rōna.”—2 Bakorinthe 1:3, 4.

[Mongolo o botlaaseng ba leqephe]

[Lebokose/Setšoantšo se leqepheng la 16]

Lipotso Tseo Lelapa le ka li Botsang Ngaka

• Boloetse bo tla hatela pele joang, hona bo be le liphello life?

• Bo tla ba le matšoao afe, ’me a ka laoloa joang?

• Ke mefuta efe e meng ea phekolo e fumanehang?

• Liphekolo tse fapaneng li ka ’na tsa e-ba le liphello life, tse kotsi le tse molemo?

• Ho ka etsoa eng hore ho ntlafatsoe boemo, ’me ho lokela ho qobjoe eng?

[Lebokose/Setšoantšo se leqepheng la 19]

Kamoo U ka Bang ea Tšehetsang

Batho ba bang ba ka ’na ba qoba ho chaka kapa ho fana ka thuso hobane ba sa tsebe hore na ba bue ba re’ng kapa ba sebetsane le boemo joang. Ba bang ba ka ’na ba rata ho laola, ’me ka ho buella seo bona ba nahanang hore se molemo, ba ka ’na ba eketsa khatello eo lelapa leo le nang le eona. Ka hona, motho e ka ba ea tšehetsang lelapa le nang le mokuli ea nang le boloetse bo sa foleng joang, empa a sa kena-kenane le boinotši ba lona?

Mamela ka qenehelo. Jakobo 1:19 e re motho o lokela “ho potlaka mabapi le ho utloa.” Bontša ho ameha ka ho ba momameli ea molemo le ka ho lumella litho tsa lelapa hore li ikimolle ka ho bua haeba li batla ho etsa joalo. Li ka ’na tsa batla ho etsa joalo haeba li lemoha hore u na le ‘kutloelo-bohloko.’ (1 Petrose 3:8) Leha ho le joalo, hopola hore batho ba babeli kapa malapa a mabeli a ka se itšoare ka tsela e tšoanang ha ho e-na le boloetse bo sa foleng. Ka hona, Kathleen ea hlokometseng ’mè oa hae ’me hamorao a hlokomela monna oa hae ea neng a e-na le boloetse bo sa foleng o re: “U se ke ua fana ka keletso ntle leha u tseba ka ho feletseng ka boloetse boo kapa boemo.” (Liproverbia 10:19) Hape hopola, esita le haeba u e-na le tsebo e itseng ka boloetse, mokuli le lelapa labo ba ka ’na ba etsa qeto ea ho se batle kapa ho se amohele keletso ea hao.

Fana ka thuso e sebetsang. Le hoja u lokela ho hlompha tlhokahalo ea boinotši ea lelapa le nang le mokuli, e-ba ea fumanehang bakeng sa ho le thusa moo le hlileng le u hlokang teng. (1 Bakorinthe 10:24) Braam ea qotsitsoeng letotong la lihlooho tsena o re: “Thuso ea metsoalle ea rōna ea Bakreste e bile e tsotehang. Ka mohlala, ha re ne re robaletsa sepetlele ka lebaka la boemo bo sa jeseng litheohelang ba Michelle, kamehla re ne re e-ba le metsoalle ea rōna e ka bang mene ho ea ho e tšeletseng e neng e lula le rōna bosiu bohle. E ne e fumaneha neng le neng ha re hloka thuso.” Ann, mosali oa Braam, oa tlatselletsa: “E ne e le mariha a batang haholo, ’me ka libeke tse peli metsoalle ea rōna e ne e re tlisetsa sopho e fapaneng letsatsi le leng le le leng. Re ile ra matlafatsoa ke sopho e chesang le ke lerato le lengata le mofuthu.”

Rapela le bona. Ka linako tse ling ho ka ’na ha e-ba le ho fokolang kapa ha se ke ha e-ba le letho leo u ka le etsang le ka sebetsang. Leha ho le joalo, e ’ngoe ea lintho tse khothatsang haholo ke ho arolelana le bakuli le ba malapa abo bona lintlha tse itseng tse hahang tsa Mangolo kapa thapelo e tlohang botebong ba pelo. (Jakobo 5:16) Nicolas ea lilemo li 18, eo ’mè oa hae a nang le khatello e sa foleng ea maikutlo o re: “Le ka mohla u se ke be ua khella fatše matla a thapelo e etsetsoang—le e etsoang hammoho le—ba kulang le ba malapa a bo bona.”

E, mofuta o nepahetseng oa tšehetso o ka etsa ho hongata ho thusa malapa hore a sebetsane ka katleho le khatello ea maikutlo e bakoang ke boloetse bo sa foleng. Bibele e re: “Motsoalle ke molekane ea lerato ka linako tsohle, ’me mor’abo motho o tsoalloa ho tla arolelana le eena litsietsi.”—Liproverbia 17:17, The New English Bible.

[Lebokose/Setšoantšo se leqepheng la 20]

Ha Boloetse bo Lebisa Lefung

Malapa a mang a ka ’na a e-ba leqe ho bua ka lefu le atamelang la moratuoa ea kulelang lefu. Leha ho le joalo, buka e reng Caring—How to Cope e bolela hore “haeba u e-na le leseli la hore na u lokela ho lebella eng le hore na u lokela ho etsa eng, hoo ho ka ’na ha thusa ho kokobetsa maikutlo a tletseng tšabo.” Le hoja mehato e tobileng e ka nkuoang e fapana ho ea ka melao ea libaka le litloaelo, tse ling tsa litlhahiso tseo lelapa le ka ’nang la nahana ka tsona ha le okela hae moratuoa ea kulelang lefu ke tse latelang.

Esale Pele

1. Botsa ngaka hore na le ka lebella eng matsatsing a ho qetela le lihoreng tsa ho qetela le hore na le lokela ho etsa eng haeba mokuli a hlokahala bosiu.

2. Ngola fatše batho bao ho tla hlokahala hore u ba tsebise ka lefu.

3. Nahana ka litokisetso tsa lepato:

• Thato ea mokuli ke efe?

• Ho patoa kapa ho chesoa? Bapisa litšenyehelo le litšebeletso tse fanoang ke batsamaisi ba fapaneng ba mapato.

• Phupu e lokela ho tšoaroa neng? Fana ka nako e lekaneng ea hore ho etsoe litokisetso tsa lipalangoang.

• Ke mang ea tla tsamaisa lepato?

• Le tla tšoareloa hokae?

4. Esita le haeba a noesitsoe lithethefatsi, mokuli o ntse a ka hlokomela se buuoang le se etsoang. E-ba seli hore u se ke ua bua letho litsebeng tsa hae leo u sa batleng ha a ka le utloa. U ka ’na ua batla ho mo khothatsa ka ho bua le eena ka bonolo le ka ho mo tšoara ka letsoho.

Ha Moratuoa a E-shoa

Tse ling tsa lintho tseo ba bang ba ka li etsang ho thusa lelapa le shoetsoeng ke tsena:

1. Fanang ka nako e lekaneng ea hore lelapa le be leng le mofu e le hore le ka qala ho amohela se etsahetseng.

2. Rapelang le lelapa le shoetsoeng.

3. Ha lelapa le se le lokile, le ka ’na la ananela ho thusoa ka ho tsebisa ba latelang:

• Ngaka e tla tiisa hore mokuli o shoele le e tla fana ka lengolo la bopaki la lefu.

• Motsamaisi oa mapato, ’moshara, kapa sebaka seo mofu a tla chesetsoa ho sona, ho hlokomela setopo.

• Beng ka lelapa le metsoalle. (Ka mokhoa o nahanelang u ka ’na ua bua ntho e kang ena: “Ke founa mabapi le [lebitso la mokuli]. Ke masoabi ho le bolella hore ke le tšoaretse litaba tse bohloko. Joalokaha le tseba, o ’nile a loantšana le [boloetse] ka nako e telele, ’me o hlokahetse [neng a le hokae].)

• Koranta e ka ngolang tsebiso ea lefu haeba ho batloa joalo.

4. Lelapa le ka ’na la batla ho tsamaea le motho e mong ho ea le thusa ha le qetella litokisetso tsa lepato.

[Setšoantšo se leqepheng la 17]

Litho tsa lelapa li lokela ho etsa se matleng a tsona ho boloka mokhoa oa bophelo o itekanetseng

[Setšoantšo se leqepheng la 18]

Ho rapela le le lelapa ho ka le thusa hore le sebetsane le boemo ka katleho