“Sheria ya Yehova Ni Kamilifu”

1, 2. Kwa nini watu wengi hawaheshimu sheria, lakini huenda sisi tukahisije kuhusu sheria za Mungu?

“SHERIA ni kama shimo lisilo na mwisho . . . linalomeza kila kitu.” Maneno hayo yaliandikwa katika kitabu kilichochapishwa mwaka wa 1712. Mwandishi wa kitabu hicho aliulaumu mfumo wa sheria ambao uliendeleza kesi mahakamani kwa miaka mingi. Wale waliotafuta haki mahakamani walifilisika. Katika nchi nyingi, watu wengi hawaheshimu sheria kwa sababu mifumo ya sheria na ya mahakama haieleweki, haifuati haki, inapendelea watu, na haitegemeki kabisa.

² Hata hivyo, mwandishi mmoja wa Biblia alisema hivi karibu miaka 2,700 iliyopita: “Jinsi ninavyoipenda sana sheria yako!” (Zaburi 119:97) Kwa nini mtunga zaburi aliipenda sana sheria hiyo? Kwa sababu sheria hiyo ilitoka kwa Yehova Mungu, na wala si kwa serikali yoyote ya wanadamu. Unapoendelea kujifunza sheria za Yehova, huenda ukazipenda zaidi kama mtunga zaburi. Kujifunza sheria hizo kutakusaidia kumjua vizuri hakimu bora zaidi ulimwenguni.

Mpaji-Sheria Mkuu Zaidi

3, 4. Ni katika njia zipi Yehova amethibitika kuwa Mpaji-sheria?

³ Biblia inatuambia hivi: “Kuna mmoja tu ambaye ni Mpaji-sheria na Mwamuzi.” (Yakobo 4:12) Ni Yehova pekee aliye Mpaji-sheria wa kweli. Hata sayari zinafuata “sheria zinazoongoza mbingu.” (Ayubu 38:33) Malaika watakatifu wa Yehova wanaongozwa pia na sheria zake, amewapanga katika vyeo hususa na wanamtii Yehova wakiwa wahudumu wake.​—Zaburi 104:4; Waebrania 1:7, 14.

⁴ Yehova amewapa pia wanadamu sheria. Kila mmoja wetu ana dhamiri inayoonyesha haki ya Yehova. Ni kama sheria iliyo ndani yetu ambayo hutusaidia kutofautisha mema na mabaya. (Waroma 2:14) Wazazi wetu wa kwanza walikuwa na dhamiri isiyo na kasoro, hivyo hawakuhitaji sheria nyingi. (Mwanzo 2:15-17) Hata hivyo, wanadamu ambao si wakamilifu wanahitaji sheria nyingi zaidi ili ziwasaidie kufanya mapenzi ya Mungu. Wazee wa ukoo kama vile Noa, Abrahamu, na Yakobo walizipatia familia zao sheria ambazo walipewa na Yehova Mungu. (Mwanzo 6:22; 9:3-6; 18:19; 26:4, 5) Yehova alikuwa Mpaji-sheria kwa njia kubwa hata zaidi alipolipatia taifa la Israeli Sheria kupitia Musa. Sheria hizo zinatusaidia kuelewa vizuri zaidi haki ya Yehova.

Muhtasari wa Sheria ya Musa

5. Je, Sheria ya Musa ilikuwa na amri ngumu zenye kulemea? Eleza.

⁵ Watu wengi hufikiri kwamba Sheria ya Musa ilikuwa na amri ngumu zenye kulemea. Hilo si kweli. Sheria hiyo ilikuwa na zaidi ya amri 600. Huenda zikaonekana kuwa nyingi, lakini hebu fikiria: Kufikia mwishoni mwa karne ya 20, sheria za serikali ya Marekani zilijaza zaidi ya kurasa 150,000 za vitabu vya sheria. Isitoshe, sheria 600 hivi huongezwa kila baada ya miaka miwili! Kwa hiyo, sheria za wanadamu ni nyingi sana zinapolinganishwa na Sheria ya Musa. Hata hivyo, Sheria ya Mungu iliwaongoza Waisraeli katika mambo fulani ya maisha ambayo hata sheria za kisasa hazitaji. Tuchunguze baadhi ya sheria hizo.

6, 7. (a) Sheria ya Musa inatofautianaje na sheria nyingine zozote, na amri kuu zaidi ya Sheria hiyo ni ipi? (b) Waisraeli wangewezaje kuonyesha kwamba wanaikubali enzi kuu ya Yehova?

⁶ Sheria ilitukuza enzi kuu ya Yehova. Hivyo, Sheria ya Musa haiwezi kulinganishwa na sheria nyingine zozote. Amri kuu zaidi ya sheria hiyo ilikuwa hii:“Sikilizeni, enyi Waisraeli: Yehova Mungu wetu ni Yehova mmoja. Ni lazima umpende Yehova Mungu wako kwa moyo wako wote na kwa nafsi yako yote na kwa nguvu zako zote.” Watu wa Mungu wangeonyeshaje kwamba wanampenda? Walipaswa kumtumikia, na kujitiisha kwa enzi yake kuu.​—Kumbukumbu la Torati 6:4, 5; 11:13.

⁷ Kila Mwisraeli alionyesha kwamba anakubali enzi kuu ya Yehova kwa kujitiisha kwa wale waliopewa mamlaka. Wazazi, wakuu, waamuzi, makuhani, na hata mfalme, waliwakilisha mamlaka ya Mungu. Yehova aliona uasi wowote dhidi ya wenye mamlaka kuwa uasi dhidi yake. Kwa upande mwingine, wale wenye mamlaka wangeadhibiwa na Yehova ikiwa wangewatendea isivyo haki au kuwakandamiza watu wake. (Kutoka 20:12; 22:28; Kumbukumbu la Torati 1:16, 17; 17:8-20; 19:16, 17) Hivyo, Waisraeli wote walikuwa na wajibu wa kuunga mkono enzi kuu ya Mungu.

8. Sheria ilidumishaje viwango vya Yehova vya utakatifu?

⁸ Sheria ilidumisha utakatifu wa Yehova. Sheria ya Musa inataja neno “takatifu” na “utakatifu” zaidi ya mara 280. Sheria iliwasaidia watu wa Mungu kutofautisha vitu safi na visivyo safi, ilitaja vitu 70 hivi ambavyo vingemfanya Mwisraeli asiwe safi kisherehe. Sheria hizo zilihusu chakula, usafi wa mwili na hata kufunika kinyesi. Sheria hizo zililinda afya yao.a Hata hivyo, sheria hizo zilitimiza kusudi muhimu hata zaidi. Ziliwasaidia Waisraeli waendelee kuwa na kibali cha Yehova kwa kuepuka mambo yenye kuchukiza ambayo mataifa yaliyowazunguka yalikuwa yakifanya. Fikiria mfano mmoja.

9, 10. Sheria ya Musa ilisema nini kuhusu ngono na kuzaa mtoto, na sheria hizo zilikuwa na manufaa gani?

⁹ Sheria ya Musa ilisema kwamba watu waliofanya ngono—hata wenzi wa ndoa—na mwanamke aliyezaa mtoto, hawangekuwa safi kwa kipindi fulani. (Mambo ya Walawi 12:2-4; 15:16-18) Sheria hizo hazikupunguza thamani ya zawadi hizo safi kutoka kwa Mungu. (Mwanzo 1:28; 2:18-25) Badala yake, sheria hizo zilidumisha utakatifu wa Yehova kwa kuwazuia waabudu wake wasichafuliwe na ibada ya uwongo. Kumbuka kwamba mataifa yaliyolizunguka taifa la Israeli yalikuwa yakichanganya dini na ibada za ngono na uzazi. Dini ya Wakanaani ilikuwa na makahaba wa kiume na wa kike. Kwa sababu hiyo watu wengi walitenda mambo mapotovu sana. Kinyume chake, Sheria ilitenga kabisa ibada ya Yehova na mambo ya ngono.b Kulikuwa na manufaa nyingine pia.

¹⁰ Pia, sheria hizo zilifundisha ukweli fulani muhimu sana.c Dhambi ya Adamu inapitishwaje kutoka kizazi hadi kizazi? Ni kupitia ngono na kuzaa. (Waroma 5:12) Ndiyo, Sheria ya Mungu iliwakumbusha watu wake kwamba wao ni watenda dhambi. Kwa kweli, sote tunazaliwa katika dhambi. (Zaburi 51:5) Tunahitaji msamaha na ukombozi ili kumkaribia Mungu wetu mtakatifu.

11, 12. (a) Sheria ilitetea kanuni gani muhimu ya haki? (b) Sheria ilizuia upotoshaji wa haki katika mambo gani?

¹¹ Sheria ilidumisha haki kamilifu ya Yehova. Sheria ya Musa ilifundisha kwamba adhabu iliyotolewa ilipaswa kulingana na kosa lililofanywa. Hivyo, Sheria ilisema hivi: “Uhai utatolewa kwa uhai, jicho kwa jicho, jino kwa jino, mkono kwa mkono, mguu kwa mguu.” (Kumbukumbu la Torati 19:21) Hivyo basi, adhabu ya kesi za uhalifu ilipaswa kulingana na uhalifu uliofanywa. Kanuni hiyo ya haki ya Mungu ilikuwa muhimu sana katika Sheria na inaweza kutusaidia kuelewa dhabihu ya fidia ya Kristo Yesu, kama tutakavyoona katika Sura ya 14.​—1 Timotheo 2:5, 6.

¹² Sheria ilizuia pia upotoshaji wa haki. Kwa mfano, angalau mashahidi wawili walihitajiwa ili kuthibitisha shtaka. Mashahidi wa uwongo waliadhibiwa vikali. (Kumbukumbu la Torati 19:15, 18, 19) Rushwa na ufisadi vilipigwa marufuku. (Kutoka 23:8; Kumbukumbu la Torati 27:25) Watu wa Mungu walipaswa kufuata kanuni za juu za Yehova za haki hata katika shughuli zao za kibiashara. (Mambo ya Walawi 19:35, 36; Kumbukumbu la Torati 23:19, 20) Sheria ya Musa ilikuwa nzuri, ilitetea haki na kuwanufaisha sana Waisraeli.

Sheria Zinazokazia Rehema na Kutopendelea Katika Hukumu

13, 14. Sheria ilihakikishaje kwamba mwizi na yule aliyeibiwa wote wanatendewa kwa haki?

¹³ Je, Sheria ya Musa ilikuwa kali? Je, ilitekelezwa bila rehema? Hapana! Mfalme Daudi aliongozwa na roho ya Mungu kuandika hivi: “Sheria ya Yehova ni kamilifu.” (Zaburi 19:7) Daudi alijua vizuri kwamba Sheria iliwafundisha watu kuwa wenye rehema na kutopendelea. Jinsi gani?

¹⁴ Katika nchi fulani leo, ni kana kwamba sheria inawanufaisha wahalifu kuliko waliotendewa uhalifu. Kwa mfano, huenda wezi wakafungwa gerezani. Hata hivyo, wale walioibiwa huenda wasirudishiwe mali zao licha ya kwamba wanalazimika kulipa ushuru, ili kuwalisha wahalifu hao wakiwa gerezani. Katika Israeli la kale, hakukuwa na magereza kama leo. Adhabu haikupaswa kupita mipaka iliyowekwa na Sheria. (Kumbukumbu la Torati 25:1-3) Mwizi alilazimika kulipa vitu alivyokuwa ameiba. Isitoshe, alitoa malipo zaidi. Alilipa kiasi gani? Ilitegemea hali. Inaonekana kwamba mahakimu waliruhusiwa kuamua kiasi ambacho angelipa, wakizingatia mambo kama vile toba ya mtenda dhambi. Ndiyo sababu malipo ambayo mwizi alipaswa kulipa yanayotajwa kwenye Mambo ya Walawi 6:1-7 ni chini zaidi kuliko malipo yanayotajwa kwenye Kutoka 22:7.

15. Sheria ilihakikishaje kwamba rehema na haki imeonyeshwa kwa mtu aliyemuua mwingine bila kukusudia?

¹⁵ Kwa rehema, Sheria ilitambua kwamba baadhi ya makosa hayakuwa ya kukusudia. Kwa mfano, ikiwa mtu angemuua mwingine bila kukusudia, hangehitajika kulipa uhai kwa uhai ikiwa angechukua hatua inayofaa ya kukimbilia, majiji ya makimbilio ambayo Yehova alikuwa ameweka. Baada ya kesi yake kusikilizwa na waamuzi walioteuliwa, angekaa katika jiji la makimbilio hadi kifo cha kuhani mkuu. Kisha, angekuwa huru kuishi popote alipotaka. Hivyo, alinufaishwa na rehema ya Mungu. Sheria ilikazia pia thamani kubwa ya uhai wa mwanadamu.​—Hesabu 15:30, 31; 35:12-25.

16. Sheria ililindaje haki za watu?

¹⁶ Sheria ililinda haki za watu. Fikiria jinsi ilivyolinda watu wenye madeni. Sheria ilikataza mkopeshaji kuingia katika nyumba ya mtu anayedaiwa na kuchukua mali yake kama dhamana. Badala yake, mkopeshaji alipaswa kusimama nje na kungoja anayedaiwa amletee dhamana hiyo. Hivyo, hakuna mtu aliyeruhusiwa kuvamia nyumba ya mwingine. Ikiwa mkopeshaji alichukua vazi la nje kama dhamana, alipaswa kulirudisha jioni kwa sababu huenda yule anayedaiwa angehitaji vazi hilo ili kujifunika usiku.​—Kumbukumbu la Torati 24:10-14.

17, 18. Waisraeli walitofautiana jinsi gani na mataifa mengine kuhusu vita, na kwa nini?

¹⁷ Kulikuwa pia na sheria kuhusu vita. Watu wa Mungu hawakupigana vita kwa sababu tu walitamani kupata mamlaka au ushindi, bali walimwakilisha Mungu katika “Vita vya Yehova.” (Hesabu 21:14) Mara nyingi, Waisraeli walitoa kwanza masharti ya amani. Ikiwa jiji lilikataa masharti hayo, basi Israeli lingelizingira kupatana na amri za Mungu. Tofauti na wanajeshi wengi, wanajeshi Waisraeli hawakuruhusiwa kuwabaka wanawake au kuua watu ovyoovyo. Hata walihitaji kuheshimu mazingira, hawakupaswa kukata miti ya matunda ya maadui.d Wanajeshi wa mataifa mengine hawakuwa na sheria kama hizo.​—Kumbukumbu la Torati 20:10-15, 19, 20; 21:10-13.

¹⁸ Je, wewe huhuzunika unaposikia kwamba katika nchi fulani watoto wadogo wanazoezwa kuwa wanajeshi? Katika Israeli la kale, mwanamume yeyote mwenye umri chini ya miaka 20 hakuandikishwa jeshini. (Hesabu 1:2, 3) Pia, ikiwa mwanamume alikuwa mwoga sana, hakuruhusiwa kwenda vitani. Mwanamume aliyeoa karibuni hangeenda vitani kwa mwaka mzima ili aweze kumzaa mrithi kabla ya kushiriki utumishi huo hatari. Sheria ilisema kwamba, mwanamume huyo kijana angeweza “kubaki nyumbani ili amfurahishe mke wake.”​—Kumbukumbu la Torati 20:5, 6, 8; 24:5.

19. Sheria iliwalindaje wanawake, watoto, familia, wajane, na mayatima?

¹⁹ Sheria iliwalinda pia wanawake, watoto, na familia na ilijali masilahi yao. Iliwaamuru wazazi watumie muda pamoja na watoto wao na kuwafundisha mambo ya kiroho. (Kumbukumbu la Torati 6:6, 7) Ilikataza kufanya ngono na mtu wa ukoo, na yeyote aliyefanya hivyo aliuawa. (Mambo ya Walawi, sura ya 18) Ilikataza pia uzinzi, ambao huvunja na kuharibu amani na heshima ya familia. Sheria iliwajali sana wajane na mayatima na ilikataza kabisa wasiteswe.​—Kutoka 20:14; 22:22-24.

20, 21. (a) Kwa nini Sheria ya Musa iliwaruhusu Waisraeli wawe na wake wengi? (b) Ilipohusu talaka, kwa nini Sheria ilitofautiana na kiwango ambacho Yesu alirudisha baadaye?

²⁰ Hata hivyo, huenda wengine wakajiuliza hivi, ‘Kwa nini Sheria iliwaruhusu watu kuwa na wake wengi?’ (Kumbukumbu la Torati 21:15-17) Tunaweza kuelewa jambo hilo ikiwa tutakumbuka kwamba utamaduni wa Waisraeli na jinsi walivyoishi ni tofauti sana na jinsi tunavyoishi leo. (Methali 18:13) Yehova alipowaumba Adamu na Hawa alisema kwamba ndoa itakuwa muungano wa kudumu kati ya mume mmoja na mke mmoja. (Mwanzo 2:18, 20-24) Hata hivyo, mazoea kama vile ndoa za wake wengi yalikuwa yameenea kwa miaka mingi sana kabla Yehova hajawapa Waisraeli Sheria. Yehova alijua vizuri kwamba watu wake “ni wakaidi” na wangekosa kutii hata sheria rahisi sana, kama zile zilizokataza ibada ya sanamu. (Kutoka 32:9) Basi kwa hekima, aliamua kwamba huo haukuwa wakati unaofaa wa kurekebisha mazoea yao yote ya ndoa. Lakini kumbuka kwamba Yehova hakuanzisha ndoa ya wake wengi. Hata hivyo, alitumia Sheria ya Musa kudhibiti ndoa za wake wengi miongoni mwa watu wake na kuwazuia wasitumie vibaya zoea hilo.

²¹ Wengine hujiuliza kwa nini Sheria ya Musa ilimruhusu mwanamume kumtaliki mke wake kwa sababu mbalimbali nzito. (Kumbukumbu la Torati 24:1-4) Yesu alisema kwamba Mungu aliwaruhusu Wayahudi wafanye hivyo ‘kwa sababu ya ugumu wa mioyo yao.’ Hata hivyo, aliwaruhusu kufanya hivyo kwa muda tu. Yesu aliwafundisha wafuasi wake kwamba walipaswa kufuata kiwango cha Yehova cha mwanzoni kuhusu ndoa.​—Mathayo 19:8.

Sheria Ilichochea Upendo

22. Sheria ya Musa ilikazia upendo kwa njia zipi, na kwa nani?

²² Je, unaweza kuwazia mfumo wowote wa kisasa wa sheria unaochochea upendo? Sheria ya Musa ilikazia sana upendo. Katika kitabu cha Kumbukumbu la Torati, neno “upendo” limetumiwa zaidi ya mara 20 katika njia mbalimbali. Amri ya pili iliyo kuu zaidi katika Sheria ilikuwa, “lazima umpende mwenzako kama unavyojipenda mwenyewe.” (Mambo ya Walawi 19:18; Mathayo 22:37-40) Waisraeli walipaswa kuwapenda wenzao na wageni walioishi kati yao, huku wakikumbuka kwamba wao pia waliwahi kuwa wageni. Walipaswa kuwapenda wanyonge na maskini, na kuwasaidia kimwili bila kuwadhulumu. Waliagizwa pia kuwa wenye fadhili na kuwajali wanyama wanaobeba mizigo.​—Kutoka 23:6; Mambo ya Walawi 19:14, 33, 34; Kumbukumbu la Torati 22:4, 10; 24:17, 18.

23. Mtungaji wa Zaburi 119 alichochewa kufanya nini, nasi tunaweza kuazimia kufanya nini?

²³ Hakuna taifa lingine lililobarikiwa na sheria kama hizo. Si ajabu kwamba mtunga zaburi aliandika hivi: “Jinsi ninavyoipenda sana sheria yako!” Lakini hakuwa tu na hisia ya upendo. Upendo huo ulimchochea kutenda, kwa kuwa alijitahidi kutii sheria hiyo na kuishi kupatana nayo. Aliendelea kusema hivi: “Ninaitafakari mchana kutwa.” (Zaburi 119:11, 97) Naam, alijifunza sheria za Yehova kwa ukawaida. Hapana shaka yoyote kwamba upendo wake uliongezeka kadiri alivyojifunza sheria hizo. Wakati huohuo, alizidi kumpenda Yehova Mungu, yule Mpaji-sheria. Na umkaribie zaidi Yehova, Mpaji-sheria Mkuu na Mungu wa haki unapoendelea kujifunza sheria zake.