Watchtower MAKTABA KWENYE MTANDAO
Watchtower
MAKTABA KWENYE MTANDAO
Kiswahili
  • BIBLIA
  • MACHAPISHO
  • MIKUTANO
  • cl sura 24 kur. 288-299
  • Hakuna Kinachoweza “Kututenga na Upendo wa Mungu”

Hakuna video yoyote kwa sasa.

Samahani, haikuwezekana kupakia video.

  • Hakuna Kinachoweza “Kututenga na Upendo wa Mungu”
  • Mkaribie Yehova
  • Vichwa vidogo
  • Habari Zinazolingana
  • Yehova Anakuthamini
  • Kwa Nini Yehova Anatuthamini?
  • Yehova Huchunguza Mema na Kuyatenganisha na Mabaya
  • Yehova Anatuthibitishia Upendo Wake
  • Wewe ni Mwenye Thamani Machoni pa Mungu!
    Mnara wa Mlinzi Unaotangaza Ufalme wa Yehova—1995
  • “Mungu Ni Upendo”
    Mnara wa Mlinzi Unaotangaza Ufalme wa Yehova—2003
  • Una Thamani Machoni pa Mungu!
    Amkeni!—1999
  • Yehova Amehesabu “Nywele Zenyewe za Kichwa Chenu”
    Mnara wa Mlinzi Unaotangaza Ufalme wa Yehova—2005
Pata Habari Zaidi
Mkaribie Yehova
cl sura 24 kur. 288-299
Mwanamke mwenye huzuni akitokwa na machozi.

SURA YA 24

Hakuna Kitu Kinachoweza “Kututenga na Upendo wa Mungu”

1. Ni maoni gani yenye kuvunja moyo yanayowaathiri watu wengi, kutia ndani baadhi ya Wakristo wa kweli?

JE, YEHOVA Mungu anakupenda? Baadhi ya watu wanakubali kwamba Mungu anawapenda wanadamu kwa ujumla kama andiko la Yohana 3:16 linavyosema. Lakini wanahisi hivi: ‘Mungu hawezi kamwe kunipenda mimi.’ Wakati mwingine, hata Wakristo wa kweli huenda wakawa na shaka kuhusu jambo hilo. Mwanamume mmoja aliyekuwa amevunjika moyo alisema: “Ni vigumu sana kwangu kuamini kwamba Mungu ananijali.” Je, nyakati nyingine wewe unahisi hivyo?

2, 3. Ni nani anayetaka tuamini kwamba Yehova hatupendi au hatuthamini, na tunawezaje kujithibitishia kwamba hilo si kweli?

2 Shetani anatamani sana tuamini kwamba Yehova Mungu hatupendi wala hatuthamini. Ni kweli kwamba mara nyingi Shetani anawashawishi watu kupitia kiburi na majivuno yao. (2 Wakorintho 11:3) Lakini anafurahia pia kuwafanya wanyonge wajihisi hawafai kabisa. (Yohana 7:47-49; 8:13, 44) Shetani anafanya hivyo hasa katika hizi “siku za mwisho” zilizo hatari. Watu wengi leo hulelewa katika familia ambazo hazina “upendo wa asili.” Wengine hukutana kila siku na watu wakali, wenye ubinafsi, na wenye vichwa vigumu. (2 Timotheo 3:1-5) Huenda watu hao wakahisi kwamba hawafai au hakuna yeyote anayeweza kuwapenda kwa sababu wametendewa vibaya, kubaguliwa, au kuchukiwa kwa miaka mingi.

3 Ikiwa una hisia hizo zenye kuvunja moyo, usikate tamaa. Mara kwa mara, wengi wetu hujilaumu kupita kiasi. Lakini kumbuka kwamba Neno la Mungu limekusudiwa “kunyoosha mambo” na “kuzipindua ngome zenye nguvu.” (2 Timotheo 3:16; 2 Wakorintho 10:4) Biblia inasema hivi: “Tutaihakikishia mioyo yetu mbele zake kuhusu jambo lolote ambalo huenda mioyo yetu ikatuhukumu, kwa sababu Mungu ni mkuu kuliko mioyo yetu naye anajua mambo yote.” (1 Yohana 3:19, 20) Tuchunguze njia nne ambazo Maandiko hutusaidia ‘kuihakikishia mioyo yetu’ kwamba Yehova anatupenda.

Yehova Anakuthamini

4, 5. Mfano wa shore ambao Yesu alitoa unaonyeshaje kwamba tuna thamani machoni pa Yehova?

4 Kwanza, Biblia inafundisha kwamba Yehova anamthamini kila mmoja wa watumishi wake. Kwa mfano, Yesu alisema: “Shore wawili huuzwa kwa sarafu ya thamani ndogo, sivyo? Lakini hakuna hata mmoja wao atakayeanguka chini bila Baba yenu kujua. Lakini hata nywele zote za vichwa vyenu zimehesabiwa. Kwa hiyo msiogope; ninyi ni wenye thamani kuliko shore wengi.” (Mathayo 10:29-31) Maneno hayo yaliwafanya watu waliomsikiliza Yesu katika karne ya kwanza wahisije?

Shore akimlisha kinda wake.

“Ninyi ni wenye thamani kuliko shore wengi”

5 Huenda tukashangaa ni kwa nini mtu anunue shore. Katika siku za Yesu, shore alikuwa ndege wa bei rahisi sana aliyenunuliwa ili atumiwe kama chakula. Mtu aliyelipa sarafu moja ya thamani ndogo sana, alipewa shore wawili. Lakini baadaye Yesu alisema kwamba mtu aliyelipa sarafu mbili, alipewa shore watano badala ya shore wanne. Shore mmoja aliongezwa kana kwamba hakuwa na thamani yoyote. Huenda viumbe hao hawakuwa na thamani yoyote machoni pa wanadamu, lakini Muumba aliwaonaje? Yesu alisema: “Mungu hamsahau hata mmoja [hata yule aliyeongezwa].” (Luka 12:6, 7) Sasa huenda tumeanza kuelewa kile ambacho Yesu alimaanisha. Ikiwa Yehova anamthamini sana shore mmoja, bila shaka anawathamini wanadamu hata zaidi. Kama Yesu alivyoeleza, Yehova anatujua vizuri sana. Hata anajua idadi ya nywele za vichwa vyetu.

6. Kwa nini tuna uhakika kwamba Yesu hakutia chumvi aliposema kwamba nywele za vichwa vyetu zimehesabiwa?

6 Je, kweli nywele zetu zimehesabiwa? Huenda wengine wakadhani kwamba Yesu alitia chumvi. Hata hivyo, fikiria kuhusu tumaini la ufufuo. Ni lazima Yehova awe anatujua vizuri sana ili aweze kutuumba upya! Anatuthamini sana hivi kwamba anakumbuka kila jambo, hata chembe zetu za urithi, kumbukumbu zetu, na ujuzi tuliopata maishani.a Kwa wastani kichwa huwa na nywele 100,000 hivi, kwa hiyo kuhesabu nywele za vichwa vyetu ni jambo rahisi sana ikilinganishwa na kukumbuka mambo hayo yote.

Kwa Nini Yehova Anatuthamini?

7, 8. (a) Ni baadhi ya sifa gani ambazo Yehova hufurahia kuziona anapochunguza mioyo ya wanadamu? (b) Ni baadhi ya kazi gani njema tunazofanya ambazo Yehova anathamini?

7 Pili, Biblia hutufundisha sababu zinazomfanya Yehova awathamini watumishi wake. Kwa ufupi, anathamini sifa zetu nzuri na jitihada zetu za kumpendeza. Mfalme Daudi alimwambia hivi Sulemani mwana wake: “Yehova huichunguza kabisa mioyo yote, naye hutambua kila mwelekeo wa fikira.” (1 Mambo ya Nyakati 28:9) Mungu anapochunguza mioyo ya mabilioni ya wanadamu katika ulimwengu huu wenye jeuri na uliojaa chuki, anafurahi sana kumpata mtu mwenye moyo unaopenda amani, kweli, na uadilifu. Mungu hufanya nini anapompata mtu anayempenda kwa moyo wote, anayetaka kujifunza na kuwafundisha wengine kumhusu? Yehova anatuambia kwamba yeye anawakazia fikira wale wanaowafundisha wengine kumhusu. Hata ana “kitabu cha kumbukumbu” kwa ajili ya wale wote “wanaomwogopa Yehova na wale wanaolitafakari jina lake.” (Malaki 3:16) Anathamini sana sifa hizo.

8 Ni baadhi ya kazi gani njema ambazo Yehova anathamini? Bila shaka anathamini jitihada zetu za kumwiga Mwana wake, Yesu Kristo. (1 Petro 2:21) Kazi moja muhimu ambayo Mungu anathamini ni ile ya kueneza habari njema za Ufalme wake. Tunasoma hivi kwenye Waroma 10:15: “Jinsi inavyopendeza miguu ya wale wanaotangaza habari njema ya mambo mema!” Kwa kawaida huenda tusiione miguu yetu kuwa inapendeza, au kuvutia. Lakini hapa miguu inarejelea jitihada ambazo watumishi wa Yehova wanafanya ili kuhubiri habari njema. Jitihada hizo zote zinapendeza na zina thamani sana machoni pake.​—Mathayo 24:14; 28:19, 20.

9, 10. (a) Kwa nini tunaweza kuwa na uhakika kwamba Yehova anathamini uvumilivu wetu tunapokabili magumu mbalimbali? (b) Ni jambo gani ambalo Yehova hafanyi anapowatazama watumishi wake?

9 Pia, Yehova anathamini uvumilivu wetu. (Mathayo 24:13) Kumbuka kwamba Shetani anataka uache kumtumikia Yehova. Kila siku unayodumisha ushikamanifu wako kwa Yehova unamsaidia kujibu dhihaka za Shetani. (Methali 27:11) Nyakati nyingine si rahisi kuvumilia tunapoendelea kumtumikia Yehova. Matatizo ya kiafya, matatizo ya kifedha, kuvunjika moyo, na changamoto nyingine zinaweza kufanya maisha yawe magumu siku baada ya siku. Tunaweza kuvunjika moyo kwa sababu ya matarajio yaliyoahirishwa. (Methali 13:12) Yehova anathamini hata zaidi uvumilivu wetu tunapokabili majaribu hayo. Ndiyo sababu Mfalme Daudi alimwomba Yehova ahifadhi machozi yake katika “kiriba” kisha akasema hivi kwa uhakika: “Je! hayajaandikwa katika kitabu chako?” (Zaburi 56:8) Bila shaka, Yehova anathamini na kukumbuka machozi na mateso yote ambayo tunavumilia tunapoendelea kuwa waaminifu kwake. Machozi hayo ni yenye thamani machoni pake.

Yehova anathamini uvumilivu wetu tunapokabili majaribu

10 Lakini mtu anayejihukumu moyoni anaweza kupuuza mambo yanayoonyesha kwamba anathaminiwa na Mungu. Huenda akajiambia hivi moyoni: ‘Lakini kuna watu wengine wengi ambao ni bora kuliko mimi. Bila shaka, Yehova anahuzunika sana anaponilinganisha nao!’ Yehova hawalinganishi watu; wala hatarajii tufanye mambo yanayozidi uwezo wetu. (Wagalatia 6:4) Yeye husoma mioyo yetu kwa makini sana, naye huthamini mambo mazuri tunayofanya—hata yawe madogo.

Yehova Huchunguza Mema na Kuyatenganisha na Mabaya

11. Tunaweza kujifunza nini kumhusu Yehova kutokana na jinsi alivyoshughulikia kisa cha Abiya?

11 Tatu, Yehova hutuchunguza kwa makini na kutafuta lililo jema. Kwa mfano, Yehova alipoagiza familia yote iliyoasi ya Mfalme Yeroboamu iangamizwe, aliamuru kwamba Abiya, mmoja wa wana wa mfalme, azikwe kwa heshima. Kwa nini? Kwa sababu “Yehova Mungu wa Israeli amepata jambo fulani jema ndani yake.” (1 Wafalme 14:1, 10-13) Yehova alichunguza kwa makini moyo wa kijana huyo na kupata “jambo fulani jema.” Hata iwe jambo hilo jema lilikuwa dogo kadiri gani, Yehova aliona kwamba linafaa kuandikwa katika Neno lake. Hata alimthawabisha kwa sababu ya jambo hilo. Alimwonyesha rehema kwa kadiri inayofaa mtu huyo wa familia iliyoasi.

12, 13. (a) Kisa cha Mfalme Yehoshafati kinaonyeshaje kwamba Yehova anaona sifa zetu nzuri hata tunapofanya dhambi? (b) Yehova hutendaje kama Mzazi mwenye upendo anapochunguza kazi na sifa zetu nzuri?

12 Mfano mzuri wa jinsi Yehova anavyokazia mambo mema ambayo watu wake wanafanya ni ule wa Mfalme mzuri Yehoshafati. Mfalme huyo alipotenda jambo la kipumbavu, nabii wa Yehova alimwambia hivi: “Kwa sababu hiyo ghadhabu ya Yehova iko dhidi yako.” Ulikuwa ujumbe wenye kuogopesha kama nini! Lakini ujumbe wa Yehova haukuishia hapo. Uliendelea kusema hivi: “Hata hivyo, kuna mambo mema ambayo yamepatikana ndani yako.” (2 Mambo ya Nyakati 19:1-3) Kwa hiyo, Yehova hakupuuza wema wa Yehoshafati kwa sababu ya hasira Yake ya uadilifu. Hata hivyo, wanadamu tusio wakamilifu tunatenda kwa njia tofauti kabisa! Tunapokasirishwa na wengine, huenda tukasahau sifa zao nzuri. Na tunapofanya dhambi, sisi huaibika, huvunjika moyo, na kuhisi hatia hivi kwamba tunasahau hata mema ambayo sisi wenyewe tumetenda. Hata hivyo, kumbuka kwamba Yehova anatusamehe tunapotubu na kujitahidi kabisa kutorudia dhambi zetu.

13 Yehova anapokuchunguza, anatupilia mbali dhambi hizo, kama vile mchimba-dhahabu anavyotupilia mbali changarawe zisizofaa. Lakini vipi inapohusu kazi na sifa zako nzuri? Sifa hizo ni “dhahabu” kwake kwa hiyo anazihifadhi! Je, umeona jinsi wazazi wenye upendo wanavyotunza sana picha au kazi za shuleni za watoto wao, nyakati nyingine kwa miaka mingi sana hata baada ya watoto wao kuzisahau? Yehova ndiye Mzazi mwenye upendo zaidi. Tunapoendelea kuwa waaminifu kwake, anaendelea kukumbuka kazi na sifa zetu nzuri. Kwa kweli, kwa maoni yake, kusahau kazi hizo kungekuwa kukosa uadilifu, naye hawezi kamwe kukosa uadilifu. (Waebrania 6:10) Yeye pia hutumia njia nyingine kutafuta mema kwetu.

14, 15. (a) Kwa nini hali yetu ya kutokamilika haimzuii Yehova kuona sifa zetu nzuri? Toa mfano. (b) Yehova atafanya nini na sifa zetu nzuri, naye anawaonaje watu wake waaminifu?

14 Yehova hazingatii hali yetu ya kutokamilika bali anakazia fikira uwezo wetu. Kwa mfano: Watu wanaopenda sanaa hufanya yote wanayoweza ili kurekebisha michoro au sanaa zilizoharibika. Mtu fulani alipofyatua risasi na kuharibu mchoro wa msanii Leonardo da Vinci wenye thamani ya dola milioni 30 za Marekani, katika Jumba la Kitaifa la Sanaa huko London, Uingereza, hakuna mtu hata mmoja aliyesema kwamba mchoro huo utupwe kwa sababu ulikuwa umeharibika. Kazi ya kurekebisha mchoro huo bora uliodumu kwa miaka 500 hivi ilianza mara moja. Kwa nini? Kwa sababu watu wanaopenda sanaa waliuthamini sana. Je, wewe si mwenye thamani zaidi kuliko mchoro huo? Bila shaka, una thamani sana machoni pa Mungu—licha ya hali ya kutokamilika uliyorithi. (Zaburi 72:12-14) Yehova Mungu, Muumba stadi wa wanadamu, atafanya yote yanayohitajika ili wote wanaokubali utunzaji wake wenye upendo wawe wakamilifu.​—Matendo 3:21; Waroma 8:20-22.

15 Yehova huona sifa zetu nzuri ambazo huenda tusizione. Na tunapomtumikia, atakuza sifa hizo nzuri mpaka hatimaye tuwe wakamilifu. Hata iwe ulimwengu wa Shetani umetutendea jinsi gani, Yehova anawaona watumishi wake waaminifu kuwa wenye thamani.​—Hagai 2:7.

Yehova Anatuthibitishia Upendo Wake

16. Ni uthibitisho gani bora unaoonyesha kwamba Yehova anatupenda, na tunajuaje kwamba zawadi hiyo ilitolewa kwa ajili yetu?

16 Nne, Yehova anajitahidi kututhibitishia kwamba anatupenda. Bila shaka, dhabihu ya fidia ya Kristo ndiyo njia bora ya kupinga uwongo wa Shetani kwamba hatuthaminiwi wala hakuna yeyote anayeweza kutupenda. Hatupaswi kamwe kusahau kwamba maumivu ambayo Yesu alivumilia kwenye mti wa mateso kabla ya kufa, na maumivu makali zaidi ambayo Yehova alihisi alipomtazama Mwana wake mpendwa akifa ni uthibitisho wa kwamba wanatupenda. Kwa kusikitisha, watu wengi hawaamini kwamba zawadi hiyo ilitolewa kwa ajili yao. Wanajiona hawafai. Lakini, kumbuka kwamba mtume Paulo aliwanyanyasa wafuasi wa Kristo hapo awali. Hata hivyo, aliandika hivi: ‘Mwana wa Mungu, alinipenda mimi na kujitoa mwenyewe kwa ajili yangu.’​—Wagalatia 1:13; 2:20.

17. Yehova anatumia njia gani kutuvuta kwake na kwa Mwana wake?

17 Yehova anatuthibitishia upendo wake kwa kumsaidia kila mmoja wetu kufaidika na dhabihu ya Kristo. Yesu alisema: “Hakuna mtu anayeweza kuja kwangu isipokuwa Baba aliyenituma amvute.” (Yohana 6:44) Yehova humvuta kila mmoja wetu kwa Mwana wake na anatupatia tumaini la kuishi milele. Jinsi gani? Yehova humvuta kila mmoja wetu kupitia kazi ya kuhubiri, na kupitia roho yake takatifu ambayo hutusaidia kuelewa na kutumia kweli za kiroho licha ya udhaifu wetu na hali yetu ya kutokamilika. Kwa hiyo, Yehova anaweza kutuambia kama alivyoliambia taifa la Israeli: “Nimekupenda kwa upendo wa milele, ndiyo sababu nimekuvuta kwangu kwa upendo mshikamanifu.”​—Yeremia 31:3.

18, 19. (a) Yehova anatuonyesha upendo kupitia njia gani ya pekee sana, na tunajuaje kwamba anashughulikia jambo hilo yeye mwenyewe? (b) Neno la Mungu linatuhakikishiaje kwamba Yehova ni msikilizaji mwenye huruma?

18 Yehova ametupatia pendeleo la kusali kwake na tunaposali tunajionea upendo wake kwa njia ya pekee. Biblia inamhimiza kila mmoja wetu ‘asali kwa Mungu bila kuacha.’ (1 Wathesalonike 5:17) Yeye husikiliza. Hata anaitwa “Msikiaji wa sala.” (Zaburi 65:2) Hajampa mtu mwingine yeyote, hata Mwana wake, mamlaka ya kusikiliza sala kwa niaba yake. Hebu wazia: Muumba wa ulimwengu wote anatuhimiza tumfikie kwa sala, na kuzungumza naye kwa uhuru. Yeye husikiliza sala zetu jinsi gani? Je, anasikiliza tu bila hisia wala kujali? Hapana.

19 Yehova ni mwenye huruma. Huruma ni nini? Mkristo mmoja mwaminifu mwenye umri mkubwa alisema hivi: “Huruma ni kuhisi uchungu wako moyoni mwangu.” Je, kweli Yehova anaumizwa na uchungu wetu? Ona jinsi alivyohisi watu wake Israeli walipoteseka: “Katika taabu zao zote, yeye alitaabika.” (Isaya 63:9) Yehova hakuona tu taabu zao; bali pia alihisi uchungu wao. Maneno ambayo Yehova aliwaambia watumishi wake yanaonyesha jinsi anavyohisi: “Yeyote anayewagusa nyinyi anaigusa mboni ya jicho langu.”b (Zekaria 2:8) Mtu huhisi maumivu makali sana anapoguswa mboni ya jicho. Ndiyo, Yehova anahisi uchungu kwa ajili yetu. Tunapoumia, anaumia pia.

20. Tunapaswa kuepuka maoni gani yasiyofaa ili tutii shauri linalopatikana kwenye Waroma 12:3?

20 Mkristo mkomavu hapaswi kamwe kujivuna au kujiona kuwa bora kwa kuwa Yehova anampenda na kumthamini. Mtume Paulo aliandika hivi: “Kupitia fadhili zisizostahiliwa nilizopewa ninamwambia kila mtu kati yenu asijifikirie mwenyewe kuliko ilivyo lazima kufikiri, bali afikiri ili awe na akili timamu, kila mmoja kama Mungu alivyompa kipimo cha imani.” (Waroma 12:3) Tafsiri nyingine inasema hivi: “Ninamwambia kila mmoja wenu asijikadirie zaidi kuliko alivyo kikweli, lakini ajikadirie kwa kiasi.” (A Translation in the Language of the People, ya Charles B. Williams) Kwa hiyo, tunapofurahia upendo mchangamfu wa Baba yetu wa mbinguni, na tuwe wenye kiasi na kukumbuka kwamba hatustahili upendo wa Mungu kwa sababu ya jitihada zetu.​—Luka 17:10.

21. Tunapaswa kuendelea kukataa kabisa uwongo gani wa Shetani, na ni ukweli gani ulio katika Biblia ambao tunahitaji kuendelea kujihakikishia?

21 Kila mmoja wetu na afanye yote awezayo kukataa kabisa uwongo wote wa Shetani, kutia ndani uwongo wa kwamba hatufai au hatuwezi kupendwa. Ikiwa hali ulizopitia maishani zimekufanya ujione huwezi kamwe kunufaishwa na upendo mwingi wa Mungu au kuona kazi zako nzuri kuwa za hali ya chini sana hivi kwamba Yehova hawezi kuziona, au dhambi zako kuwa nyingi mno zisiweze kufunikwa na kifo cha Mwana wake mpendwa, umefundishwa uwongo. Kataa kabisa uwongo huo kwa moyo wako wote! Na tuendelee kujihakikishia mioyoni mwetu ukweli wa maneno ya Paulo: “Kwa maana nimesadiki kwamba wala kifo wala uzima wala malaika wala serikali wala mambo yaliyopo sasa wala mambo yatakayokuja wala nguvu wala kimo wala kina wala uumbaji mwingine wowote havitaweza kututenga na upendo wa Mungu ulio katika Kristo Yesu Bwana wetu.”​—Waroma 8:38, 39.

a Mara nyingi, Biblia huhusianisha tumaini la ufufuo na kumbukumbu la Yehova. Ayubu aliyekuwa mwaminifu alimwambia Yehova hivi: “Laiti ungenipimia wakati hususa, na kunikumbuka!” (Ayubu 14:13) Yesu alisema kwamba “wote walio katika makaburi ya ukumbusho” watafufuliwa. Hilo ni kweli kwa sababu Yehova anawakumbuka vizuri wale ambao anakusudia kuwafufua.​—Yohana 5:28, 29.

b Tafsiri fulani zinasema kwamba mtu anayewagusa watu wa Mungu hagusi jicho la Mungu, bali anagusa jicho lake mwenyewe au jicho la Israeli. Kosa hilo lilitokana na waandishi fulani ambao walifikiri kwamba andiko hilo halimheshimu Mungu na hivyo wakalibadili. Walipobadili mstari huo waliondoa wazo zuri linaloonyesha jinsi Yehova alivyo mwenye huruma kuwaelekea watu wake.

Maswali ya Kutafakari

  • Zaburi 139:1-24 Maneno ya Mfalme Daudi yanaonyeshaje kwamba Yehova anapendezwa sana na kila mmoja wetu?

  • Isaya 43:3, 4, 10-13 Yehova anahisije kuhusu wale wanaomtumikia wakiwa Mashahidi wake, na anatendaje kupatana na hisia hizo?

  • Waroma 5:6-8 Kwa nini tunaweza kuwa na uhakika kwamba upendo wa Yehova utatunufaisha ingawa sisi ni wenye dhambi?

  • Yuda 17-25 Tunawezaje kuendelea kujitunza wenyewe katika upendo wa Mungu, na ni mambo gani yanayotuzuia kufanya hivyo?

    Maktaba Kwenye Mtandao (1980-2026)
    Toka
    Ingia
    • Kiswahili
    • Shiriki
    • Mapendezi
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Masharti ya Utumiaji
    • Sera ya Faragha
    • Mpangilio wa Faragha
    • JW.ORG
    • Ingia
    Shiriki