İsa’nın İlk Takipçileri Tanrı’nın İsmini Kullandılar mı?

TANRI’NIN ismi, İbranice Kutsal Yazılarda, dört ünsüz harf ile gösterilen יהוה (YHVH, Tetragrammaton) şeklinde binlerce kez geçer. Arkeolojik bulgular, Tanrı’nın isminin İsrail milleti MÖ 607’de Babil’e sürgün edilmeden önce genel olarak kullanıldığı ve memleketlerine döndükten sonra da bu ismin Mukaddes Kitabın Ezra, Nehemya, Daniel ve Malaki kitaplarında sık sık kullanıldığı fikrini verir. Fakat Mesih’in meydana çıkma zamanı yaklaştıkça Yahudiler batıl itikata kapılarak bu ismi kullanma konusunda yavaş yavaş isteksizleştiler.

Acaba İsa’nın şakirtleri Tanrı’nın ismini (Türkçe’de genellikle “Yehova” olarak yazılır) kullandılar mı? Kanıtlar evet diyor. İsa takipçilerine şöyle dua etmeyi öğretti: “İsmin mukaddes olsun.” (Matta 6:9) Ayrıca, yeryüzündeki hizmetinin sonuna yaklaştığı zaman bizzat kendisi gökteki Babasına şöyle dua etti: “Dünyadan bana verdiğin adamlara senin ismini gösterdim.” (Yuhanna 17:6) Bundan başka, İsa’nın şakirtleri tarafından kullanılan, İbranice Kutsal Yazıların Yunanca tercümesi Septuaginta’nın ilk kopyalarında Tanrı’nın ismi, İbranice dört harften oluşan şekliyle (Tetragrammaton) geçerdi.

Acaba dört İncil ve geri kalan Yunanca Kutsal Yazılar hakkında ne denebilir? Tanrı’nın ismi Septuaginta tercümesinde kullanıldığına göre, bu Kutsal Yazıların ilk kopyalarında da—en azından Septuaginta tercümesinden alıntı yapılan yerlerde—bu ismin kullanıldığı yolunda muhakeme yürütülmüştür. Bu nedenle çağdaş bir tercümede Yehova ismi 200 kezden fazla geçmektedir. Bazıları bunun yersiz olduğunu söyleyip eleştirmiştir. Bununla beraber, hiç beklenmedik bir kaynakta, Babil Talmud’unda, bu çağdaş tercümeyi destekleyen şeyler bulunduğu görülür.

Bu Yahudi dinsel eserinin ilk kısmı Şabbat (Sebt) başlığını taşır ve bu başlık altında Sebt günündeki davranışlarla ilgili geniş bir kurallar listesi vardır. Bir bölümünde, Sebt gününde Mukaddes Kitap elyazmalarını ateşten korumanın uygun olup olmadığı ele alınır ve sonra şu pasaj yer alır: “Metinde şöyle beyan edilmişti: Boş yerleri [gilyohnimʹ] ve Minim kitaplarını ateşten korumamalıyız. Haham Jose şöyle dedi: Bir kimse, Sebt günü dışında, haftanın diğer günlerinde metindeki Tanrısal isimleri içeren yerleri kesmeli, saklamalı ve geriye kalanı yakmalıdır. Haham Tarfon şöyle dedi: Elime geçerlerse, onları Tanrısal isimlerle birlikte yakmazsam, kendi oğlumu gömeyim.”—Dr. H. Freedman tarafından yapılan tercüme.

Acaba minimʹ kimlerdi? Bu sözcük “fırkacılar” anlamında olup Sadukilere veya Samiriyelilere atfetmesi mümkündür. Fakat Dr. Freedman’a göre bu pasajda büyük olasılıkla İsa’nın Yahudi kökenli takipçilerine atfeder. Öyleyse, Dr. Freedman’a göre “boş yerler” olarak tercüme edilen gilyohnimʹ neydi? Bunun, olası iki anlamı vardır. Elyazması tomarların boş kenarları, hatta boş tomarlar olabilirdi. Ya da—sözün alay niteliğindeki bir kullanılışı olarak—sanki bu yazıların boş tomarlar kadar değersiz olduğunu söylemek için, minimʹin yazıları kastedilmiş olabilirdi. Sözlüklerde bu ikinci anlam “İncil” olarak verilir. Bununla uyum içinde olarak Talmud’dan alıntı olan yukarıdaki kısımdan önce gelen cümlede şunlar okunur: “Minim Kitapları boş yerler [gilyohnimʹ] gibidir.”

Lawrence H. Schiffman tarafından yazılan Who Was a Jew? adlı kitapta Talmud’dan alınan yukarıdaki kısım şöyle tercüme edilmiştir: “(Sebt gününde) İncil’i ve minim’in (‘kâfirlerin’) kitaplarını ateşten korumayız. Bunun yerine, onlar ve onların Tetragrammatası, oldukları yerde yakılırlar. Haham Yose Ha-Gelili şunları der: Bir kimse hafta boyunca onların Tetragrammatasını kesip saklamalı ve geri kalanını yakmalıdır. Haham Tarfon da şunları dedi: Oğullarımı yakayım ki! Eğer (bu kitaplar) elime geçseydi, onları Tetragrammata ile birlikte yakardım.” Dr. Schiffman burada minimʹin İsa’nın Yahudi kökenli takipçileri olduğunu öne sürer.

Talmud’un bu bölümü gerçekten İsa’nın Yahudi asıllı ilk takipçilerinden mi söz ediyor? Eğer böyle ise, o zaman bu, İsa’nın takipçilerinin Tanrı’nın ismini Tetragrammaton şeklinde İncil’e ve yazılarına dahil ettiklerine dair güçlü bir kanıttır. Talmud’un burada İsa’nın Yahudi takipçilerinden söz ediyor olması büyük bir olasılıktır. Böyle bir görüş için skolastik bir destek vardır; ayrıca Talmud metnindeki bağlam da ek bir destektir. Yukarıdaki Şabbat (Sebt) bölümünden yapılan alıntıdan sonra gelen kısım Gamaliel’i, İsa’nın takipçisi bir yargıcı, ayrıca Dağdaki Vaazın bazı kısımlarını içeren bir öyküyü anlatır.

Ancak daha sonraları, irtidat eden Hıristiyanlık İsa’nın yalın öğretilerinden saptığı zaman, İsa’nın takipçisi olduklarını iddia eden kişiler Tanrı’nın ismini kullanmaktan vazgeçti, hatta bu isim Septuaginta tercümesinin kopyalarından, İncil’den ve Mukaddes Kitabın diğer kitapçıklarından bile kaldırıldı.

[Sayfa 31’deki resim]

İsa’nın günlerinde Tanrı’nın ismi “Septuaginta” tercümesinde geçiyordu

[Tanıtım notu]

Israel Antiquities Authority