Ia au i te Bibilia...
O te mau ati Iuda anei te nunaa maitihia a te Atua?
UA RIRO te haamauraahia te hoê Hau ati iuda i te matahiti 1948 ra ei hitimahutaraa na te mau taata tuatapapa i te parau faaroo a te amuiraa faaroo kerisetiano. Mai te mau senekele mai â, e rave rahi o ratou tei manaˈo noa na e ua faautuahia te mau ati Iuda ia hahaere noa na nia i te fenua nei no te hara o ta ratou i rave i nia i te Mesia, e inaha, aita ˈtura “te mau ati Iuda hahaere noa” e hahaere faahou ra.
A faahiti-rahi-hia ˈi i te parau no te nunaa ati iuda i roto i te mau parau apî no te mau ohipa e tupu ra i te pae hitia o te râ (Proche-Orient), ua fa faahou mai te tahi mau uiraa tei manaˈohia hoi e ua pahonohia mea maoro i teie nei. O te mau ati Iuda noa anei te nunaa maitihia a te Atua? Te faaite ra anei te Atua i te hoê maitai taa ê i nia ia ratou i teie nei mahana?
E rave rahi senekele i teie nei, ua parau aˈera te Atua i te mau ati Iseraela e: “E tena na, ia faaroo mau mai outou i tau reo, e ia haapao maite i ta ˈu ra faufaa, e riro ïa outou ei taoˈa here rahi na ˈu i te mau taata atoa ra. No ˈu noa iho hoi to te ao atoa nei. E riro â outou ei basileia tahuˈa anaˈe na ˈu, ei nunaa moˈa.” (Exodo 19:5, 6). No te Atua anaˈe hoi te mau nunaa atoa, tera râ, e nehenehe te mau ati Iseraela e riro ei faufaa taa ê na ˈna e, i muri iho, e tavini ei mau tahuˈa no te maitai o te huitaata atoa nei.
Aita anei e mea e titauhia ra i roto i teie mau auraa taa ê e te Atua ra? Oia, inaha, ua parau hoi te Atua e: “Ia faaroo mau mai outou i tau reo (...), e riro ïa outou ei taoˈa here rahi na ˈu.” No reira, e vai noa mai teie mau auraa maitatai taa ê i rotopu i te Atua e te mau ati Iseraela ia tapea noa ratou i to ratou haapao maitai i te Atua.
Te hoê faahiˈoraa puai
O ta te mau ohipa ïa i tupu i te senekele VIII hou to tatou nei tau e haapapu ra, i te tau o te peropheta Hosea. Noa ˈtu e ua fanaˈo ratou i te haamaitairaa taa ê a te Atua na nia i to ratou tiaraa nunaa maitihia a te Atua, ua faarue aˈera te rahiraa o te mau Iseraela i te haamoriraa mau, oia hoi te haamoriraa a Iehova. Eaha ˈtura te huru o te Atua? “E ore hoi au e aroha faahou i te utuafare o Iseraela; e hopoi-ê-roa-hia râ ratou e au; (...) e ere hoi outou i to ˈu ra mau taata, e ere hoi au i te Atua no outou.” (Hosea 1:6, 9). No reira, eita te haamaitairaa a te Atua e vai noa mai i nia i taua mau Iseraela apotata ra. Hoê noa toea taiva ore o te ite atu i te hoê mahana i te haamaitairaa taa ê oia hoi ia haamau-faahou-hia ratou e ia tamata faahou ratou i te mau haamaitairaa a te Atua. — Hosea 1:10.
Ia au i teie parau tohu, ua faatia aˈera te Atua e ia hopoi-tîtî-hia te mau ati Iseraela e to ratou mau enemi e ia haamouhia ta ratou hiero, e ua haapapu te reira ma te puai mau e ua erehia ratou i to ˈna farii maitai. O te hoê noa toea Iseraela taiva ore (tei parauhia i teie nei te mau ati Iuda) tei hoˈi mai mai te tîtîraa mai i te matahiti 537 hou to tatou nei tau e ua patu faahou ratou i te hiero o Iehova, ma te fanaˈo faahou i te farii maitai o te Atua ei nunaa maitihia e ana ra.
O te hoê noa “toea” tei tapea i to ˈna haapao maitai
Teie râ, i roto i te mau senekele i muri iho, ua riro roa ˈˈera te manaˈo o te mau ati Iuda i te mana puai o te haapiiraa philosopho heleni, e te mau haapiiraa mai te tatararaa a Platon no nia i te pohe-ore-raa te nephe, inaha, ua faaino roa ˈˈera te reira i ta ratou haamoriraa: eita ta ratou haamoriraa e niu-faahou-hia i nia noa i te mau haapiiraa a Mose e ta te mau peropheta hebera ra.
E tamau noa anei Iehova i te faariro i te mau ati Iuda ei nunaa maitihia e ana ra? Ma te faaite e ua fariu ê faahou te mau apotata e rave rahi i te haamoriraa viivii ore a Iehova, ua parau aˈera o Iesu e: “E hopoi-ê-hia te basileia o te Atua nei ia outou, e e tuuhia ˈtu i te nunaa e faahotu mai i te huero ra.” (Mataio 21:43). Ma te ore e tâuˈa i teie faaararaa, aita te rahiraa o ratou i tatarahapa i to ratou haerea apotata e ua patoi aˈera i te farii ia Iesu ei taata faatavaihia e Iehova. No reira, tau taime i muri aˈe, oia hoi i te matahiti 70 o to tatou nei tau, ua farii aˈera te Atua e ia haamouhia te hiero i patu-faahou-hia (Mataio 23:37, 38). Te auraa anei ïa e te faarue ra Iehova i te mau ati Iuda atoa i teie nei?
Te pahono ra o Paulo, te hoê ati Iuda, aposetolo a te Mesia e: “Aitâ te Atua i faarue i to ˈna taata ta ˈna i ite i mutaa ihora. (...) Oia atoa i teie nei, te vai nei te tahi pae no te maitiraa a te aroha mau ra.” (Roma 11:2, 5). Mai te feia e rave rahi e titau-manihini-hia i te hoê oroa faaipoiporaa e i te pae hopea, o te tahi noa mau taata o te tae atu i te oroa, ua titau atoa o Iehova i te nunaa ati iuda taatoa ia farii i te mau auraa taa ê e o ˈna, tera râ, o te hoê noa toea o taua nunaa ra o tei faaite i to ˈna haapao maitai ia nehenehe oia e fanaˈo noa i teie mau auraa piri roa. Ua riro mau â te faaoromai o Iehova ei tapao no to ˈna aroha!
“O te feia e ere i te taata no ˈu ra, e parauhia ïa e au e, e taata no ˈu”
I muri aˈe, e tahoê atoa mai te feia e ere i te ati Iuda e hinaaro ra e tavini i te Atua i roto i teie toea ati Iuda haapao maitai. Noa ˈtu e aita to ratou mau tupuna i ô atu i roto i te mau taairaa taa ê e o ˈna, e farii o Iehova i teie nei i taua feia haapao maitai e ere i te ati Iuda ra i roto i to ˈna nunaa. O ta Paulo ïa e faataa ra i te na ôraa e: “Eaha hoi te Atua (...) [o tei parau mai] eiaha o to te ati Iuda anaˈe ra, o to te Etene [mau nunaa e ere i te ati Iuda] atoa nei râ. O ta ˈna atoa hoi i parau i te peropheta ra ia Hosea e, O te feia e ere i te taata no ˈu ra, e parauhia ïa e au e, e taata no ˈu.” — Roma 9:22-25.
No reira, te horoahia ˈtura na te mau ati Iuda e na te feia atoa e ere i te ati Iuda i te ravea no te riro ei tuhaa no te nunaa maitihia a te Atua, ma te tiaturi e tavini ei tahuˈa no te maitai o te toea o te huitaata nei. Ma te faahiti atu i te parau i te feia haamori haapao maitai no roto mai i te mau opu huru rau, ua papai te aposetolo kerisetiano Petero, tei fanauhia ei ati Iuda e: “E ui maitihia râ outou, e autahuˈa arii, e nunaa moˈa, e feia hoohia; (...) O outou, e ere i te taata no te Atua i mutaa ihora, i teie nei râ, e taata ïa no te Atua.” (Petero 1, 2:9, 10). Tera te “taata”, te nunaa e faaite ra i te mau maitai o te Atua, ta Iesu i parau e e faahotu oia i te mau ‘hotu o te basileia’ e o te fanaˈo atu i te mau auraa taa ê e o Iehova. — Mataio 21:43.
Aita te Atua e maiti ra i teie mau taata e riro ei mau tahuˈa a muri aˈe ia au i te mau tupuna taa ê, ia au râ i to ratou faaroo e to ratou haerea tia. Mai ta Petero i faaite, “e ore te Atua e haapao i te huru o te taata. O tei mǎtaˈu ra ia ˈna, e o tei rave i te parau-tia i te mau fenua atoa ra, o te itehia mai ïa e ana”. — Ohipa 10:34, 35.
No reira, aita te Atua e horoa faahou ra i te haamaitairaa taa ê i te hoê taata ia au i to ˈna fanauraa. Te horoa nei oia na te mau taata no te mau nunaa atoa i te ravea no te taai i te mau auraa e o ˈna. Ia faaite anaˈe na tatou na roto i to tatou faaroo e to tatou haerea e te hinaaro nei tatou e amui atoa ˈtu i roto i to ˈna nunaa!