‘Ofo kolonë nʋnghë mɩɩ bë elɛ ananan’

1-2. ?Àlɛ́ kretiɛghɩ anʋn jɔ kpɛɛkpɛ ghënë, élé bë eba eɔsɛ elɛ kelë é?

DI AKƆNDA wu n’ye fë nʋn mberu gbɔ nkpɔ ghë. Bë eshu cibɩ nkpɔ, nvɛvɛ gbɔ nhɛn eka epu. Ngʋjinë esë eka eti, ece mberunë orù, ekpa ése ëë eshi, epu ëë eyi mbakwa lɛ mbamɛn lɛ. Àlɛ́ yiki gha bɔ́ bu gbɔnë eɲi mberu shi óó brɔfiɛ elɛlɛ ëë ankrënë gha nɛ́ fú ngʋjinë ghë wunë, nvɛvɛnë bë eɔsɛ epu ëë eyi n’ye akolo. Bu gbɔ ntɔnë ëë bë eɔsɛ eɲi mberunë shi álɛ ghe putu.

² Fë esënë, jɔ akpɛɛkpɛ bë eɔsɛ efɩ fë mɩɩ jɔ bë edɔ eshe fë, akɔnda ghe eba fë eki nkpɔ mɩɩ bë elɛ fë fɛ n’ye fë nʋn fɛ mberunë ehɛ́ ëë jɔnë mɩnɛn. Mici nkpɔ, akɔnda bë eɔsɛ eba fë dɛɛn noo fë bɔ́ fë ntɩji bá Ʒoova ghë, fë mʋn kɔ në kolo fë, në etu fë àkpa. Ese ci bë erinë, fë ekpa etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn evivi fë esë kɔ́ Ʒoova ewu bunë fë ewu aɛnnë o (Ps. 10:1; 13:1). Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn: Më-cɛwu bë eɔsɛ eda fë sɛ eoo fë opu shi, n’yonë fë éka ebɔ mɛnsɩ (Prov. 17:17; 25:11). Ese bɛtɛɛ je, fë ékpa etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn lapɔ, mɩɩ fë évivi fë esë kɔ́ Ʒoova kolo fë ebise o. ?N’yonë mabu bë eɔsɛ eboka fë álɛ fë érishi ekpɛkpɛ bu akpɛɛkpɛ ngbeɲi fɛ n’ye ankrënë eba eboka mberu ë erishi ekpɛkpɛ nvɛvɛ gbɔ ngbeɲi mɩnɛn é? ?Élé fë éba eɔsɛ emʋn kɔ Ʒoova píe epi kolo fë, ebise ekpa ekolo fë eyi é?

3. ?“Kolo tetenë” kë hɛ́ ëë jɔ Psaumes 31:7 lɛ 136:1 lɛ ghënë, ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é? ?Mabughëwu Ʒoova eenë ëë dɔ́omu she ngiki eenë é? (Kpɩ fotonë esë.)

³ Bunë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ mianmian ngbeɲinë ëë lɛ́ n’ye ebë eghaghaghë kɔ Ʒoova ɔɔ kolo tete. (Éka Psaumes 31:7; 136:1.) N’ye Psaume ghɛghɛghonë bá hɛ́ Ʒoova “kolo tetenë” jɔ Psaume abɩ ntɛnɩelë ghënë, ëë eshi ëë lɛ́ kolo gbɔnë enʋn ngiki aɲʋn ncɔcɔ óó elɔ kë edi ecele kelë esë sɛnë. Ʒoova ëë ɔɔ “kolo tetenë”, në ëë në ekpa edi ecele edɔ eshe ngiki powu. Bu ntɔnë ghëwu ë Biblënë ehɛ kɔ “në kolo tetenë gha ɔɔ rere” (Ex. 34:​6, 7). Biblënë ekpa eya n’ye ‘Ʒoova elɛ kolo tetenë ëë bu edɔ elɔ aghɩnë kë efuɔ elɛlɛ ëënë powu’ (Ps. 86:5). ?Jɔ ntɔnë ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é? Ëë eshi ëë lɛ́ n’ye Ʒoova ghe ɲa në sʋghɩnë kë edi ecelenë shi wu tata. Mʋn yɛsɛ n’ye në kolo tetenë ghëwunë, ná eboka fë álɛ fë érishi ekpɛkpɛ àlɛ́ bu akpɛɛkpɛ afɩ fë.—Ps. 23:4.

MƲN YƐSƐ N’YE ƷOOVA KOLONË BIBLËNË EYAYANË LƐ́ TETE

4. ?Biblë jɔ nfre nfre nkpɔca elë ebɔ ewu nahɔnrɛ é? ?Mabughëwu elë ebɔ jɔ ntɔnelë ewu nahɔnrɛ tete é?

⁴ Bu fuɔnë bë ekpa eɔsɛ eboka fë álɛ fë érishi ekpɛkpɛ mian ghënë, ëë lɛ́ n’ye fë émʋn eyɛsɛ n’ye Ʒoova kolo tetenë Biblënë eyayanë lɛ́ jɔ-te. ?Élé fë eba ece jɔ ntɔnë eshi é? N’ye kë në eba eyaya fë Biblë bunë, fë wú kɔ Ofo di Ʒoova, fë kpa wú kɔ Ʒezi lɛ́ në Jɛ mɔn-nkpɔ. Fë wú kɔ aghɩnë kë rɔ́në, kë gha kpa gha mʋn bʋʋn n’ye, fë kpa wú kɔ eshipatanë bá ekaci paradi ngiki bá ehʋn-oo ghë mɩɩ bë elɛ ananan (Ps. 83:18; Eccl. 9:5; Jean 3:16; Rév. 21:​3, 4). ?N’ye fë bá dísʋ bɔ́ bu ntɔnelënë, fë kpa tɔ́tɔ opu aɲʋn aɲʋn wú? Oowo, noo fë wú kɔ bu ntɔnelë lɛ́ jɔ-te. Àlɛ́ fë në ebɔ Ʒoova kolo tetenë Biblënë eyayanë ewu nahɔnrɛnë, fë ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo fë, ekpa ewu bunë efɩ fënë. Elë éwu n’ye fë éba eɔsɛ ebɔ ëë ewu nahɔnrɛ.

5. Ya n’ye yiki eba elɛ ë në eɔsɛ eɲa mpu bunë kë boepi yáya ëënë shi.

⁵ ?N’ye fë lɛ Ʒoova Adashɛgho nkpɔ lɛ në eba eka Biblënë, mabu bóka fë ë fë wú kɔ bunë fë ofotɩnë boepi yáya fënë lɛ́ mpu jɔ é? Fë bɔ́ ntɛnɩ Biblënë yáya fënë pɔ́pɔ ntɛnɩ fë ofotɩnë yáya fënë ghë ë fë wú ntɛnɩ lɛ́ nahɔnrɛnë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn: Agheci lahɔ fë bɔ́ wú n’ye Ʒezi ëë lɛ́ Odamëga Ofonë, ese fë Biblë kanë ghënë fë wú jɔ nfre nfrenë Biblënë ehɛ Ʒezi sɛ, fë ka wú kɔ gha lɛ́ Ʒezi ëë lɛ́ Odamëga Ofonë. N’yonë fë ɲá lahɔ ee bunë fë ofotɩnë yáya fënë shi ë fë bɔ́ ntɛnɩ Biblënë eyaya fënë wú nahɔnrɛ. Ao pëlɛnë, fë mʋn yɛsɛ kɔ Ʒezi ëë lɛ́ “Ofo Babu pidɛ,” Ofo “Jɛ mɔn-nkpɔnë” (Col. 1:15; Jean 3:18). Agbate o, mpu bunë ngiki eyayanë bë eɔsɛ enʋn fɛ bunë léle mëɲe eshi yiki oghorumɔn ghë mɩnɛn. N’yonë, bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ yiki n’ye bë eghɔghɔ bu ntɔnelë enɩ (2 Cor. 10:​4, 5). Ese n’ye fë bá wú nahɔnrɛnë óó fë dísʋ bɔ́ ëënë, fë gha kpa gha káka gha yí gha bɔ́ lahɔ ee bunë n’ye.—Phil. 3:13.

6. ?Mabughëwu elë gha étɔtɔ opu aɲʋn aɲʋɲ n’ye Ʒoova “kolo tetenë nʋnghë mɩɩ bë elɛ ananan” wué?

⁶ Bu nkpɔkpɔnë ëë ebë elɛ àlɛ́ elë anʋn mian ghë óó enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo elënë ghë. Ebë eɔsɛ evivi elë esë kɔ́ n’ye elë eba ewu bunë, sheghë o. Eji ee ghënë, ebë ebɔ n’ye elë eba ewu bunë epɔpɔ jɔnë Psaume 136:1 ehɛnë ghë. Biblë abɩ ntɔnë ghë ëë elë mbë órònë píe. N’ye Psaume ghɛghɛghonë bá hɛ́ Ʒoova kolo tetenë jɔ Ebre mbë ghënë, eya n’ye eceledi nʋn Ʒoova kolo tetenë ghë. ?Mabughëwu Psaume ghɛghɛghonë bá nhɛn hɛ́ Ʒoova kolo tetenë jɔ é? ?Mabughëwu Psaume órò ntɔnë ehɛ kɔ “Ʒoova kolo tetenë nʋnghë mɩɩ bë elɛ ananan” eki 26 mumu é? Fɛ n’ye ebá wú ëë abɩ gbeenelë ghë mɩnɛnnë, Ʒoova kolo tetenë Biblënë eyayanë lɛ́ bu-te fɛ n’ye Biblë bu fuɔ fannganë kë yáya elënë bá lɛ́ bu-te elë aɛnnë mɩnɛn. Edísʋ bɔ́ bu ntɔnelë, elë gha tɔ́tɔ opu aɲʋn aɲʋn ëë ghë. N’yonë, àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo elënë ghënë, elë éɲa akɔndi pʋpʋ ntɔnë shi fɛ n’ye ebá ɲá mpu bunë kë yáya elë lahɔ gbonë shi mɩnɛn!

7. ?Biblë abɩ nfre nfre nkpɔca eya fë n’ye Ʒoova kolo fë é?

⁷ Biblë abɩ nfre nfre fannga nhɛn eya n’ye Ʒoova kolo elë dɔ́ tete. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, Ʒezi hɛ́ kɔ: “Eɲë ɔɔ alɔ dɔ́ she kpongbotɩ-ahuɔn fannga nhɛn” (Mat. 10:31). Ʒoova omunë esë hɛ́ në ngikinelë kɔ: “Má ele fë mɛnsɩ, ao, má eboka fë, teteghë, má ebɔ më mbamɛn bànë sheghënë elɔ fë érishi ekpɛkpɛ” (Is. 41:10). Jɔnë Ʒezi lɛ Ʒoova lɛ kë hɛ́në epɔ eci elë aba tete. Ʒezi gha hɛ́ kɔ ‘agheci eɲë ɔɔ alɔ dɔ́’ wo, ese në hɛ́ kɔ “eɲë ɔɔ alɔ dɔ́.” Ʒoova esë gha hɛ́ kɔ ‘agheci má eboka fë’ wo, ese në hɛ́ kɔ “má eboka fë.” N’yonë, àlɛ́ fë anʋn jɔ kpɛkpɛ ghë óó fë në etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo fënë ghënë, ghagha Biblë abɩ nhɛnnelë ghë. Biblë abɩ nhɛnnelë ghe eci fë aba esëkpɔ wo, ese bá eya fë tete n’ye Ʒoova kolo fë dɔ́. Jɔnë abɩ ntɔnelë ehɛnë lɛ́ nahɔnrɛ jɔ tete. N’yonë, àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn óó elë asɛrɛ Ʒoova, elë akpa adi Biblë abɩ aɲʋn ntɔnelë akɔnda ayɛsɛnë, fɛ n’ye 1 Jean 4:16 eba ehɛ mɩnɛnnë, ebá ‘eɔsɛ emʋn kolonë Ofo kolo elënë, ebá ekpa ebɔ kolo ntɔnë ewu nahɔnrɛ.’a

8. ?Mabu fë élɛ àlɛ́ mici jɔghɔ fë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo fënë ghë é?

⁸ ?Àlɛ́ mici jɔghɔ fë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo fënë ghënë, mabu fë élɛ é? Bɔ n’ye fë eba ewu bunë (n’ye bu eba eci fë abanë) pɔpɔ bunë fë mʋnnë ghë. N’ye fë eba ewu bunë, epetè. Ese kolonë Ʒoova kolo elë óó Biblënë hɛ́ ëë jɔnë, ghe petè, lɛ́ jɔ-te. Àlɛ́ enë edi akɔnda kɔ Ʒoova gha kolo elë wunë, ka lɛ́ fɛ elë eka ehɛ kɔ Ʒoova gha lɛ́ kolo wu mɩnɛn.—1 Jean 4:8.

DI N’YE ƷOOVA BA KOLO FËNË AKƆNDA

9-10. ?Jean 16:​26, 27 ghënë, Ʒezi hɛ́ në ejiti-aghɩnelë kɔ: “Më Shìnë omunë kolo eɲë.” ?Mabu jɔ Ʒezi në ebɔ ehɛ në ejiti-aghɩnelë ë në hɛ́ jɔ ntɔnë é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁹ Kpa ɔɔ jɔ fuɔnë Ʒezi hɛ́ óó eya n’ye Ʒoova kolo elë. Në hɛ́ në ejiti-aghɩnelë kɔ: “Më Shìnë omunë kolo eɲë.” (Éka Jean 16:​26, 27.) Ʒezi gha hɛ́ jɔ ntɔnë álɛ bë eyɛyɛ në ejiti-aghɩnelë sɛ esëkpɔ wo. Àlɛ́ enë ekpɩ n’ye në bá píe eshi hɛ́ jɔnë Jean 16 ghënë, eya n’ye në gha víɛ n’ye në éhɛ jɔnë álɛ bë eci në ejiti-aghɩnë oghorumɔn aba álɛ sɛ bë eyɛyɛ kelë esëkpɔ wo, ese në víɛ n’ye kebë emʋn bu nkpɔ ofosɛrɛ jɔnë ghë.

¹⁰ Álɛ Ʒezi bë egbɔ ehɛ në ejit-aghɩnelë kɔ në ‘Shìnë kolo kelënë,’ në boepi hɛ́ kelë kɔ gha lɛ́ në ëë kebë esɛrɛ ese në Shìnë ëë kebë esɛrɛ në eyi ghë (Jean 16:​23, 24). Bayɛ n’ye kebë emʋn jɔ ntɔnë. Noo saci Ʒezi gha bɔ́ jɔ ntɔnë gha hɛ́ kelë wunë, saci në ëë kë sɛ́rɛ n’ye në bá píe rɔ ghë púlɛ óó në yí oforunë. ?Mabughëwu é? Noo n’ye në bá nʋ́n eshi n’yenë, në lɛ kelë lɛ lɛ́ cɛwuelë, kë kpa kolo kelë esë. N’yonë n’ye bá yí oforunë, kebë eɔsɛ ehɛ kelë esë kɔ noo në kolo kelënë, në ëë kebë esɛrɛ, noo ná edisʋ ebɔ kelë jɔnë eka edi Shì. Ese Ʒezi yá kelë dádá n’ye kë gha éba nhɛn gha édi akɔnda. ?Élé bá yá kelë ëë é? Në hɛ́ kelë kɔ: “Më Shìnë omunë kolo eɲë.” Jɔ ntɔnë lɛ́ nahɔnrɛ nfre nfrenë Biblënë eyaya ofosɛrɛ jɔnë ghënë nkpɔ (Jean 14:21). ?Élé jɔnë Ʒezi hɛ́në bë eba eɔsɛ eboka fë é? N’ye fë në eba eka Biblënë, fë hɔ́hɔ Ʒezi mʋn. Bu ntɔnë lɔ́ fë kolo ëë ayɔghɔ nhɛn. Ese, fɛ n’ye Ʒezi ejiti-aghɩ pidɛnelë kë bá lɛ́në mɩnɛnnë, fë esë fë éɔsɛ ebɔ ntɩji ghë esɛrɛ Ofo ayɔghɔ nhɛn, noo fë mʋn kɔ ‘Ofo omunë kolo fë.’ Mici powu àlɛ́ fë në esɛrɛ Ʒoovanë, fë eya n’ye fë ebɔ jɔ ntɔnë ewu nahɔnrɛ.—1 Jean 5:14.

DI AKƆNDA WU BUNË ELƆ FË ETƆTƆ OPU AƝƲN AƝƲNNË

11. ?Àlɛ́ enë ehɛ elë esë kɔ Ʒoova gha kpa gha kolo elë wunë, mabughëwu bá eyɛyɛ Satan sɛ é?

¹¹ ?Mabu elɔ fë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo fënë ghë é? Agheci fá ehɛ kɔ Satan ëë nʋn bu ntɔnë eji. Lɛ shigbë an! Noo në omunë në eviɛ n’ye në éɲiɲi elë di. N’yonë, àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo elënë ghënë, epɔ eyɛyɛ ëë sɛ edɔ tete (1 Pierre 5:8). Kolonë Ʒoova kolo elënë ghëwu ë në bɔ́ në Jɛ nɛ́ capɩnë. Ese Satan evivi n’ye ebë edi akɔnda kɔ elë gha pi capɩnë ghë (Héb. 2:9). ?Àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn kolonë Ʒoova kolo elënë ghënë, ca eyɛyɛ ëë sɛ é? Satan. ?Àlɛ́ elë anʋn jɔ kpɛɛkpɛ ghë mɩɩ sɛ arɔrɔ elë shi Ʒoova jumannë ghënë, bá eyɛyɛ ca sɛ é? ?Mëkɔ Satan lapɔ o? Satan evivi n’ye ebë edi akɔnda kɔ Ʒoova gha kolo elë, ese mpu jɔ ëë lɛ́ ëë. Në ëë Ʒoova gha kpa gha kolo. Kʋra ese në ehʋn eshi elɛ bu álɛ ebë ehɛ elë esë kɔ elë ëë Ʒoova gha kolo, elë ëë Ʒoova pétè eji tu (Éph. 6:11). Noo emʋ́n bunë elë kaɛnghonë evivi n’ye bë elɛnë, elë gha ékpa gha étɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye. Elë ékpa elele mɛnsɩ álɛ ebë ‘esɩ kpala agba.’—Jacq. 4:7.

12-13. ?Élé lakwanë nʋn elë sɛnë eba elɔ elë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo elë é?

¹² Bu fuɔ kpa nʋn n’yo óó elɔ elë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo elë. ?Ëë lɛ́ bu nkpɔca é? Ëë lɛ́ lakwanë nʋn elë sɛnë (Ps. 51:5; Rom. 5:12). Lakwanë cɔ́ghɔ elë lɛ Ʒoova lɛ ncɔcɔnë. Kpa bɔ́ elë akɔnda lɛ, elë oghorumɔn lɛ, elë sɛakɔnë lɛ powu. Ao bu pʋpʋ ntɔnë cɔ́ghɔ elë.

¹³ Noo lakwanë cɔ́ghɔ n’ye ebá nʋn nɛmbëlɛ gbonë, bu ntɔnë elɔ elë ewu elë esë evi, opu eji elë, lahʋn eyo elë, aɛnba eɲi elë. Àlɛ́ elë alɛ lakwanë ë bu nhɛnnelë elɛ elë edɔ. Bu nhɛnnelë ekpa elɛ elë àlɛ́ mici kwapowu enë eghaghaghë kɔ elɛ́ lakwaghɩ, noo n’ye Ʒoova bá óo yiki epidɛghënë, gha lɛ́ nhɛn ëë ebá nʋn (Rom. 8:​20, 21). Àlɛ́ tomobi nkpɔ ofuta acashinë, tomobi ntɔnë gha eɔsɛ bë enɛobu eyɛ n’ye. Nkpɔkpɔnë esë, noo lakwa nʋn elë sɛnë, elë gha eɔsɛ ebë elɛ bu eyɛsɛ fɛ n’ye Ʒoova bá óo yiki epidɛghë álɛ bë elɛ bu eyɛsɛnë mɩnɛn. Gha lɛ́ ekpete nhɛn ë mici jɔghɔ ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë edi akɔnda eyɛsɛ álɛ elë ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo elë. Àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋnnë, elë éghaghaghë kɔ Ʒoova “dɔ́omu, ɔɔ mɛnsɩ dɔ́ tete, ewu ëë mbëshisɛnë ghɩ, ekpa elɛ kolo tetenë ëë bu elɔ aghɩnë kë kolo ëë, óó kë ewu ëë kulenelë ghɩnë.”—Néh. 1:5.

14. ?Àlɛ́ enë edi capɩnë akɔndanë, élé bu ntɔnë bë eba eɔsɛ eboka elë álɛ elë ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo elë wué? (Romains 5:8) (Kpa kpɩ kare ntɛnɩ esë: “Sasa fë esë ‘lakwa mɛnsɩnë efafa ngikinë’ ghëwu.”)

¹⁴ Mici jɔghɔ, ebë eɔsɛ ehɛ elë esë kɔ elë gha pi Ʒoova kolonë ghë. Agbate lɛ́ shigbë an, noo apɔʋn gha pi Ʒoova kolonë ghë joʋn. Lapɔ esë, gha ɔɔ bu nkpɔnë ebë eɔsɛ elɛ álɛ ebë ebɔ eve Ʒoova kolonë ebɔ. Ese Ʒoova da kolo elë. Bu ntɔnë ghëwu ë kolonë në kolo elënë, damë ɔɔ alɔ elë aɛn. Në esë omu opuyɛ ghë ë në nɛ́ capɩnë álɛ në éca elë epieji lakwa ghë, noo në kolo elë (1 Jean 4:10). Lapɔ esë, ghaghaghë n’ye Ʒezi gha wá eshi n’ye álɛ bë eca aghɩnë lakwa gha nʋn kelë sɛnë wo, ese në wá álɛ në éca lakwaghɩ. (Éka Romains 5:8.) Elë gha lɛ́ saʋn, Ʒoova esë gha hɛ́ elë kɔ ebë elɛ saʋn. Noo emʋ́n kɔ lakwanë nʋn elë sɛnë bë eɔsɛ elɔ ebë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo elënë, n’yonë elë élele mɛnsɩ elɛ bu álɛ bu ntɔnë ghe eshu.—Rom. 7:​24, 25.

DI ECELE ƷOOVA NGBEƝI YI

15-16. ?Àlɛ́ elë adi ecele Ʒoova ngbeɲinë, ayɔghɔ nkpɔca ebá ewu é? ?Mabughëwu é? (2 Samuel 22:26)

¹⁵ Ʒoova evivi n’ye ebë enɩ bu nkpɔ ebɔ. Ëë lɛ́ n’ye ebë edisʋ ‘erɩ eda në sɛ’ (Deut. 30:​19, 20). Àlɛ́ elë aba nhɛn alɛnë, Ʒoova esë bá edi ecele elë sɛ. (Éka 2 Samuel 22:26.) Àlɛ́ enë edi ecele Ʒoova ngbeɲi eyinë, elë émʋn eyɛsɛ kɔ Ʒoova esë bá edi ecele eboka elë jɔnë afɩ elënë powu ghë.

¹⁶ Fɛ n’ye ebá ewu ëënë mɩnɛnnë, ɔɔ bu nfre nfrenë ghëwu ebë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ àlɛ́ bu akpɛɛkpɛ afɩ elë. Biblënë ghágha elë ghë kɔ Ʒoova kolo elë dɔ́, ná ekpa etu elë àkpa eyi. Ese mici jɔghɔ, ebë eɔsɛ etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova kolo elë. Àlɛ́ bu ntɔnë ashunë, elë éghagha nahɔnrɛnë emʋ́nnë ghë, ntɔnë ëë ebë eɲishi eshe akɔnda olopunë ewa elë órònë. Ao elë émʋn eyɛsɛ n’ye nahɔnrɛnë Biblënë eyaya óó ehɛ kɔ Ʒoova kolo tetenë nʋnghë mɩɩ bë elɛ ananannë, lɛ́ nahɔnrɛ.