Ʒoova lɛ́ elë “sɛyɛyɛ gbɔ tetenë”

1-2. (1) ? Mabu efɩ ngiki fannga nhɛn amɛn é? (2) ?Mabu ebá ewu mbë órò ntɛnɩ ghë é?

MAƐNNË ghë, ngiki elɛ putu lɛ pɛtɛ lɛ álɛ kebë ewu sɛyɛyɛ, ese kë ghe wu ëë. Ngiki fannga nhɛn sɛ erɔrɔ kelë shi, aa erɛrɛ kelë, noo kelë aɛn ghënë, bu yɔghɔ ghe efɩ kelë oohʋn ghë. ?Ese elënë elɛ́ Ʒoova Adashɛghɩnë, bu ntɔnelë bë eɔsɛ efɩ elë wú? Ao. Noo enʋ́n “mici fɛjinelë ghënë,” oohʋn bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë mɩɩ bu ntɔnë bë elɔ sɛ bë erɔrɔ elë shi.—2 Tim. 3:1.

² Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu bunë bë eɔsɛ elɔ elë ghe kpa ghe enʋn sɛyɛyɛ ghë n’ye. Ebá ekpa ewu bunë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë ekpa ewu elë sɛyɛyɛnë ghë lapɔ. Ese, elë éboepi ewu ghɩnë lɛ́ sɛyɛyɛ tetenë ëë Tishinë.

?CA LƐ́ SƐYƐYƐ TETENË ËË TISHI É?

3. ?Àlɛ́ enë ekpɩ bu nfre nfrenë Ʒoova oonë, mabu eyaya elë në sɛ é? (Kpɩ fotonelë esë.)

³ Ʒoova enʋn sɛyɛyɛ ghë mici powu. Në evivi n’ye elë esë ebë enʋn sɛyɛyɛ ghë. Ëë ghëwu ëë në óo bu nfre nfre fannga nhɛn, álɛ ebë ewu sɛyɛyɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, në óo eshipata yɔghɔ nhɛn lɔ́ elë, kulɛrë ayɔghɔ nfre nfre fannga nhɛn nʋnnʋn ëë ghë. Lapɔ esë, àlɛ́ enë ewu n’ye nɛpiɛnelë eba egbegbe sɛyɛyɛ ghë, enë ekpa edi mpʋnë ekólo dɔ́në, sɛ eyɛyɛ elë edɔ tete. Bu ntɔnelë powu eya elë n’ye Ofo kolo elë, në evivi n’ye ebë ewu sɛyɛyɛ oohʋn ghë!

Re jɛ: Image © Romi Gamit/Shutterstock; pɛngwɛn jɛelë: Vladimir Seliverstov/500px via Getty Images; cɔ jɛelë: Rita Kochmarjova/stock.adobe.com; dofɛn aɲʋn: georgeclerk/E+ via Getty Images

4. (1) ?Ʒoova ewu kɔ ngiki ewu yalɛ, kʋra ese mabughëwu në eda enʋn sɛyɛyɛ ghë eyi é? (2) ?Mabu Ʒoova elɔ elë é? (Psaume 16:11).

⁴ Agbate, Ʒoova lɛ́ Ofo sɛyɛyɛgho, ese àlɛ́ në ɲë ewu yalɛnë ngiki ewu maɛnnë ghënë, eci në aba (1 Tim. 1:11). Ese, në ghe ɲa bunë në ewunë shi bë ecɔghɔ në sɛyɛyɛnë. ?Mabughëwu é? Noo në mʋn kɔ bunë eshunë bá erere mici nkpɔ. Në omunë në bá mici álɛ në éghɔghɔ bu ntɔnelë enɩ. Bu ntɔnë ghëwu ë në efu opu shi ekɩkɩ micinë ná eghɔ mian nfre powu enɩnë. Ese álɛ mici ntɔnë bë egbɔ eshunë, në evivi n’ye në éboka elë. ?Mabu në elɛ eboka elë é? Bunë në elɛ eboka elënë nkpɔ ëë lɛ́ n’ye në elɔ elë sɛyɛyɛ. (Éka Psaume 16:11.) Elë éboepi ewu n’ye në bá lɔ́ në Jɛ Ʒezi sɛyɛyɛ.

5-6. ?Mabughëwu Ʒezi enʋn sɛyɛyɛ ghë é?

⁵ Bu nfre nfrenë Ʒoova óonë powu ghënë, Ʒezi ëë lɛ́ ghɩnë damë nʋn sɛyɛyɛ ghë dɔ́ tete. ?Mabughëwu é? Bu ntɛnɩelë ghëwu: (1) “Në bɔ́bɔ Ofonë yiki gha ɔɔsɛ bë ewu wunë.” Noo në nʋn fɛ Shì mɩnɛnnë, ëë ghëwu ë në enʋn sɛyɛyɛ ghë edɔ tete (Col. 1:15; 1 Tim. 6:15). (2) Ʒoovanë lɛ́ sɛyɛyɛnë Tishinë, në lɛ Jɛ Ʒezi lɛ bɔ́ cibɩ fannga nhɛn nʋ́n aʋn-nkpɔ.

⁶ Lapɔ esë, Ʒezi ewu sɛyɛyɛ noo mici powu në elɛ bunë Shì evivi n’ye në élɛnë (Prov. 8:​30, 31; Jean 8:29). Noo në eba nhɛn edi ecelenë, në ekpa eyɛ Shìnë aɛn.—Mat. 3:17.

7. ?Élé ebë eba eɔsɛ ewu sɛyɛyɛ tetenë é?

⁷ Elë esë, ebá eɔsɛ ewu sɛyɛyɛ tetenë àlɛ́ enë erɩ eda Ʒoova sɛ. Àlɛ́ enë emʋn Ʒoova edɔ eyi, enë ekpa eyɔyɔ ëë eyinë, ebá enʋn sɛyɛyɛ tete ghë. Lapɔ esë, àlɛ́ enë elɛ bunë Ʒoova evivinë, enë ekpa emʋn kɔ bunë elë elɛnë eyɛ ëë aɛnnë, bu ntɔnë bá elɔ elë sɛyɛyɛa (Ps. 33:12). Ese mici agheci, sɛ bë eɔsɛ erɔrɔ elë shi, sɛ bë eɔsɛ erɔrɔ elë shi enʋnmɔn bɔ́bɔ́. ?Ese, àlɛ́ bu ntɔnelë në efɩ elë, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye Ʒoova gha kpa gha kolo elë n’ye wué? Oowo! Noo në mʋn kɔ elɛ́ lakwaghɩ, mici jɔghɔ elë ewu yalɛ, sɛ erɔrɔ elë shi, akɔnda edɔ eshe elë (Ps. 103:14). Pëlɛ, elë éwu bu nfre nfrenë bë eɔsɛ elɔ elë ghe kpa ghe enʋn sɛyɛyɛ ghë n’ye wunë, alɛ bunë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë ewu elë sɛyɛyɛnë ghë lapɔ lɛnë.

ELË GHA EƝA BƲƲN SHI BË ECƆGHƆ ELË SƐYƐYƐNË

8. ?Mabu bë eɔsɛ eshu àlɛ́ bu akpɛkpɛ afɩ elë é?

⁸ Nkpɔ ghë: Àlɛ́ jɔ akpɛkpɛ afɩ elë oohʋn ghë. ?Ngiki emianmian fë noo fë lɛ́ Ʒoova sʋgho wú? ?Aviɛlɛ gbɔ ëë já fë oonë ghë cɔ́ghɔ bu an? ?Fë dí yalɛ wú? ?Kɔ orogba lɛ sɛhɔ lɛ epɛ fë edɔ wú? Àlɛ́ bu nhɛnnelë në epɛ elë óó enë ekpa ewu n’ye elë gha ɔɔsɛ ebë elɛ bʋʋn ëë ghë wunë, bu ntɔnë bë eɔsɛ ecɔghɔ elë sɛyɛyɛnë. Jɔ ntɔnë lɛ́ nahɔnrɛ, noo Biblënë eya n’ye jɔ bë eɔsɛ erɛrɛ elë mɩɩ ebë edi akɔnda kɔ elë gha ɔɔsɛ ebë ekpa enʋn sɛyɛyɛ ghë n’ye wu tata (Prov. 15:13). Ofokwa ghɩmɛn nkpɔ di Bebisë, shì lɛ, nɔ̀n lɛ, nɔnjɛ yikpe lɛ kë rɔ́ agbʋʋn alɛ́ nɛmbëlɛ. Kpe jɔnë në hɛ́: “Ka lɛ́ më fɛ më lɛ́ më esëkpɔ mɩnɛn, sɛ lɛ́ më hoo nhɛn. Lapɔ esë, jɔ kpa hʋ́n më sɛ n’ye kë gha bá gha rɔ́ se wunë, noo më vívi n’ye më lɛ kelë lɛ bë ebɔ cibɩ enʋn aʋn-nkpɔ, ese më gha ɔɔsɛ gha lɛ́ bu ntɔnë noo bu ɲí më bà shi dɔ́.” Elë esë, jɔ akpɛkpɛ nhɛnnelë bë eɔsɛ efɩ elë mɩɩ bë elɔ jɔ bë ehʋn elë sɛ, sɛ bë erɔrɔ elë shi.

9. ?Mabu bë eɔsɛ eboka elë, álɛ ebë ekpa ewu elë sɛyɛyɛnë ghë lapɔ é? (Jérémie 29:​4-7, 10).

⁹ ?Mabu bë eɔsɛ eboka elë, álɛ ebë ekpa ewu elë sɛyɛyɛnë ghë lapɔ é? Ebë eda edisʋ ebɔ bunë fɩ́ elënë nhɛn, ebë ekpa eya n’ye emʋ́n tɩ ayɔghɔnë elë ewunë ghë. Maɛnnë ëë ngikinë edi akɔnda n’ye, álɛ yiki bë ewu sɛyɛyɛ tetenë, bu akpɛkpɛ gha éfɩ ëë oohʋn ghë. ?Jɔ ntɔnë lɛ́ nahɔnrɛ wú? Oowo. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn: Lahɔ gbo, n’ye kë bá ɲí Ʒuifë-aghɩnelë yí Babilɔnë oonë ghë gbonë, Ʒoova hɛ́ Ʒuifë-aghɩnelë kɔ kebë eda edisʋ ebɔ bunë fɩ́ kelënë nhɛn. Kebë elɛ bunë kebë eɔsɛ elɛnë powu, álɛ kebë ewu sɛyɛyɛ bunë fɩ́ kelënë ghë. (Éka Jérémie 29:​4-7, 10.) ?Mabu bu ntɔnë eyaya elë é? Ebë edisʋ ebɔ bunë efɩ elënë nhɛn, ebë ekpa eya n’ye emʋ́n tɩ ayɔghɔnë elë ewunë ghë. Elë ékpa eghaghaghë n’ye Ʒoova ghe eɲa elë shi, ná eboka elë (Ps. 63:7; 146:5). Elë nɔnjɛ yighɔ nkpɔ di Efi. Bu pʋpʋ nkpɔ fɩ́ ëë mɩɩ wúwu. Kpe jɔnë elë nɔnjɛ yighɔ ntɔnë hɛ́: “Ʒoova lɛ, më shikwaghɩ lɛ, më nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë nʋnnʋn ofokwanë ghënë lɛ, kë bóka më dɔ́ tete. N’yonë më hɛ́ më esë kɔ àlɛ́ më akaka bànë, ka lɛ́ fɛ më gha ka gha mʋn tɩ wu mɩnɛn. Noo, Ʒoova lɛ më cɛwunelë lɛ kë damë bóka më dɔ́ tetenë, më esë më evivi n’ye më eya n’ye më mʋn tɩ kelë sɛ.”

10. ?Mabughëwu ebë eɔsɛ enʋn sɛyɛyɛ ghë eyi àlɛ́ bɔ́bɔ́ elë anʋn jɔ akpɛkpɛ ghë é?

¹⁰ Bu akpɛkpɛ bë eɔsɛ efɩ elë, bë eɔsɛ efɩ elë shikwaghɩ, kʋra ese ebë eda eɔsɛ enʋn sɛyɛyɛ ghë eyib (Ps. 126:5). ?Mabughëwu é? Noo bunë elɔ elë ewu sɛyɛyɛ tetenë, ghe pie bunë efɩ elënë ghë. Elë nɔnjɛ yighɔ Marianë lɛ́ shigbëfɩghonë hɛ́ kɔ: “Ebë eda eɔsɛ enʋn sɛyɛyɛ ghë àlɛ́ bɔ́bɔ́ jɔ akpɛkpɛ afɩ elë. Gha lɛ́ ëë eshi ëë lɛ́ n’ye elë ghe erumurú, elë ghe eya n’ye jɔ ehʋn elë sɛ wo. Ese, elë eghagha jɔ ayɔghɔnë Ʒoova hɛ́ báshi kɔ ná elɛ elɔ elënë ghë. Bu ntɔnë ëë elɔ elë enʋn sɛyɛyɛ ghë. Lapɔ esë, elë Shì Ofo bá eboka elë, álɛ ebë eɲi elë sɛyɛyɛnë shi bunë afɩ elënë powu ghë.” Ghaghaghë n’ye miji epʋ mɩɩ ecele, nkpɔkpɔnë esë, apʋpʋnë efɩ elë amɛnnë, ɲan gbɔɔje Ʒoova bá elɔ powu bá ekuɔ ekiyi.

11. ?Mabu akoto Pɔlë jɔnë eya fë é?

¹¹ Mici jɔghɔ, ebë eɔsɛ ehɛ elë esë kɔ noo Ʒoova gha kpa gha kolo elë wunë ghëwu ëë bu akpɛkpɛ efɩ elë. Àlɛ́ nhɛn ëë fë esë fë eba ewu bunë, ghaghaghë kɔ aghɩnë kë dí ecele sʋ́ Ʒoova lahɔ gbɔnë, bu akpɛkpɛ fɩ́ kelë esë oohʋn ghë. Elë éhɛ akoto Pɔlë jɔ je. Ʒezi omunë nɩ́ ëë bɔ́ álɛ në ébɔ nahɔnrɛnë eka edi “maɛn nfre nfre lɛ, oodighɩ lɛ, Israɛlë jɛelë lɛ” (Actes 9:15). Ʒezi bɔ́ juman tete lé ëë mërɩ, kʋra ese Pɔlë wú bu aɛn tete (2 Cor. 11:​23-27). ?Bu ntɔnë ëë eshi eshi ëë lɛ́ n’ye Ʒoova gha kpa gha kolo Pɔlë n’ye wué? Oowo! Pɔlë ɔɔsɛ kɩ́opu dí në Ofo jumannë yí, noo Ʒoova gha ɲá ëë shi, në tú ëë àkpa yí (Rom. 5:​3-5). ?Ese fë ëë é? ?Fë eɔsɛ ekɩopu erishi ekpɛkpɛ bu akpɛkpɛnë efɩ fënë ghë wú? Ao. Bu ntɔnë eya n’ye fë esënë, Ʒoova kolo fë ebise, në gha ɲá fë shi, në etu fë àkpa eyi.

12. ?Mabu bë eɔsɛ eshu àlɛ́ elë gha kpa gha ɔɔsɛ ebë elɛ bunë evívi n’ye ebë elɛ elɔ Ʒoovanë wué?

¹² Aɲʋnghë: Àlɛ́ elë gha ɔɔsɛ ebë elɛ bunë evívi n’ye ebë elɛ Ʒoova jumannë ghë (Prov. 13:12). Ekólo Ʒoova, elë ekpa evivi n’ye ebë eda ëë nasɩ bu ayɔghɔnë në elɛ elɔ elënë ghëwu. Bu ntɔnë ghëwu, elë evivi n’ye ebë ekpa elɛ bu edɔ në jumannë ghë (Prov. 17:22). Ese, àlɛ́ elë avivi n’ye ebë elɛ bu nkpɔ ese eci, elë gha kpa gha ɔɔsɛ ebë elɛ ëë wunë, jɔ bë eɔsɛ ehʋn elë sɛ. Elë nɔnjɛ nkpɔ di Holi, shigbëfɩgho ëë lɛ́ ëë. Kpe jɔnë në hɛ́: “Më vívi n’ye më éyi Ofo Shiba jɔhɛghɩ nakwatɩnë (École pour évangélisateur du Royaume), álɛ më éyi oo fuɔ ghë eka ndanë edɔ. Më kpa vívi n’ye më ékpa eyi eboka elë aʋnnë kë elɛ Ramapo gbonë ghë esë. Ese bë eshu ngbeɲinë, bu pétè më oohʋn ghë, më gha kpa gha ɔɔsɛ gha lɛ́ bunë më vívi n’ye më élɛnë n’ye. N’yonë, sɛ rɔ́rɔ më shi dɔ́, aa rɛ́rɛ më dɔ́ tete.” Bu nkpɔkpɔnë ëë efɩ Ʒoova sʋghɩ fannga nhɛn, noo kë gha kpa gha ɔɔsɛ kebë elɛ bunë kë evivi n’ye kebë elɛ elɔ Ʒoovanë n’ye.

13. ?Àlɛ́ bunë efɩ elënë ghëwu elë gha ɔɔsɛ ebë elɛ bu jɔghɔ wunë, mabu ebë eɔsɛ eviɛ n’ye ebë elɛ é?

¹³ ?Mabu bë eɔsɛ eboka elë, álɛ ebë ekpa ewu elë sɛyɛyɛnë ghë lapɔ é? Ghaghaghë kɔ Ʒoova jɔ gha kpɛkpɛ. Në ghe vivi n’ye ebë elɛ bu edɔ eshe ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë. Ʒoova ekolo elë, àlɛ́ bɔ́bɔ́ bunë elë elɛ në jumannë ghënë ghe dɔ fɛ aghɩ fuɔ eenë mɩnɛn. Në evivi n’ye ebë emʋn n’ye elë bà bë eɔsɛ eshu në jumannë ghë, ebë ekpa edi ecele (Mich. 6:8; 1 Cor. 4:2). Ghɩ mumunë elɛ́ nɛmbëlɛ gbonë ëë në ebɔ aɛn eba ëë ghë edɔ eshe bunë elë elɛ në jumannë ghënë. ?N’yonë, sheghë n’ye ebë evivi n’ye ebë elɛ bunë Ʒoova omunë mʋn kɔ elë gha ɔɔsɛ ebë elɛ wunë é?c Oowo! Àlɛ́ bunë afɩ fënë ghëwu, fë gha kpa gha ɔɔsɛ fë élɛ bunë fë vívi n’ye fë élɛ elɔ Ʒoovanë wunë, bɔ aɛn ba ntɛnɩ fë éɔsɛ elɛnë ghë. Agheci, fë éɔsɛ eyaya ncasɔghɔnelë bu, fë ékpa eɔsɛ ele ngiki ahɔhɔnelë ndɔnʋn ofokwanë ghë. Agheci esë, fë éɔsɛ eviɛ n’ye fë éyi edagha nɔnjɛ nkpɔ, fë éɔsɛ elɛlɛ ëë, fë éɔsɛ eghɛghɛ bu ece ëë álɛ fë éle ëë ndɔnʋn. Àlɛ́ Ʒoova awu kɔ bunë fë éɔsɛ elɛnë ëë fë elele mɛnsɩ elɛnë, bá eyɛyɛ në sɛ tete! Na ékpa elɔ fá ewu sɛyɛyɛ. Lapɔ esë, ghaghaghë kɔ ɲan gbɔɔje maɛn puɔpuɔnë ghënë, fá eɔsɛ elɛ bu ayɔghɔ fannga nhɛn Ʒoova jumannë ghë, ao, fá eɔsɛ elɛ bunë fë gha di ëë akɔnda n’ye fë éɔsɛ elɛ wunë. Bu ntɔnë ëë lé Holi ndɔnʋn ë në hɛ́ kɔ: “Àlɛ́ sɛ në erɔrɔ më shinë, më eka ehɛ më esë kɔ, noo ‘má ehʋn-oo mɩɩ bë elɛ anananë,’ n’yonë àlɛ́ Ʒoova aboka mënë, má eɔsɛ elɛ bunë më evivi n’ye më élɛnë maɛn puɔpuɔnë ghë.”

14. ?Bu fuɔ nkpɔca bë eɔsɛ ecɔghɔ elë sɛyɛyɛnë é?

¹⁴ Arɩghë: Àlɛ́ enë ebɔ aɛn eba gbegbe bu ghë esëkpɔ. Rezo sosionelë ghënë, elë ewu kɔ ngiki enʋn sɛyɛyɛ ghë noo kë ewu bu ayɔghɔ esëkpɔ kelë oohʋn ghë. Bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ ebë edi akɔnda n’ye álɛ fë éwu sɛyɛyɛ tete oohʋn ghënë, bayɛ fë élɛ bunë fë kolonë esëkpɔ, fë éveve bu, fë énɔn-emi eyi oo ghë. Àlɛ́ enë egbegbe álɛ ebë ewu sɛyɛyɛnë, gha lɛ́ bu kwa ëë lɛ́ ëë wo, noo Ʒoova evivi n’ye ebë ewu sɛyɛyɛ bu nfre nfrenë në óonë ghë. Ese ngikinë kë eviɛ n’ye kebë elɛ kelë esë omu bunë kë kolonë esëkpɔ álɛ kebë ewu sɛyɛyɛnë, bɛtɛɛ kelë afannga nhɛn kë ewu kɔ bu ntɔnelë ghe lɔ kelë sɛyɛyɛ tetenë. Elë nɔnjɛ nkpɔ di Eva, në lɛ́ shigbëfɩgho, kpe jɔnë në hɛ́: “Àlɛ́ enë ebɔ akɔnda eba erie bunë elë eghagha n’ye ebë elɛnë esëkpɔ ghë álɛ ebë ewu sɛyɛyɛnë, sɛyɛyɛnë ebá ewunë ghe edɔ elë aɛn, ebá eviɛ n’ye ebë ewu ëë edɔ esëkpɔ.” N’yonë, àlɛ́ enë ebɔ aɛn eba gbegbe bu esëkpɔ ghënë, bu ntɔnë bá elɔ aa bá erɛrɛ elë, sɛ bá erɔrɔ elë shi.

15. ?Mabu ebë eɔsɛ eɲishi blengbi Salomɔn oohʋn jɔnë ghë é?

¹⁵ Bunë fɩ́ blengbi Salomɔn oohʋn ghënë eya n’ye àlɛ́ yiki abɔ aɛn aba gbegbe bu esëkpɔ ghënë, ghe ése ëë bu teʋn. Salomɔn lɛ́ bu nfre nfre fannga nhɛn álɛ bë ewu sɛyɛyɛ tete. Në dí mpʋ ayɔghɔ, në cé nɛn ayɔghɔ, në véve bu ayɔghɔnë në éɔsɛ evenë powu, kʋra ese në gha wú sɛyɛyɛ tete. Në omunë në hɛ́ kɔ: “Bunë aɛnmɔn ewunë ghe da ëë, bunë rɔkɔ ecenë ghe da ëë” (Eccl. 1:8; 2:​1-11). Maɛnnë ghë, ngiki edi akɔnda n’ye àlɛ́ kë aɔ shigha, kë akpa aveve bunë kë akolonë powunë, kebë eɔsɛ ewu sɛyɛyɛ tete. Ese mpu jɔ enë, bu ntɔnelë gha ɔɔsɛ bë elɔ ebë ewu sɛyɛyɛ tetenë.

16. ?Mabughëwu àlɛ́ enë elɛ bu eboka yikinë, elë ewu sɛyɛyɛ é? (Kpɩ fotonelë esë.)

¹⁶ ?Mabu bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë ewu elë sɛyɛyɛnë ghë lapɔ é? Ʒezi hɛ́ kɔ: “Fë në ehɔ yiki bunë, fë ewu sɛyɛyɛ edɔ eshe n’ye kebë ehɔ fë bu” (Actes 20:35). Alekɔsë pɔ wú n’ye jɔ ntɔnë lɛ́ nahɔnrɛ. Në lɛ́ ofokwa ghɩmɛn, në hɛ́ kɔ: “Më elele mɛnsɩ elɛ bu jɛelë jɛelë álɛ më éboka më nɔnjɛelë. Àlɛ́ më abɔ aɛn aba bunë më éɔsɛ elɛ elɔ më nɔnjɛelënelë ghënë, më ghe kpa ghe bɔ aɛn ghe ba mienë më evivinë ghë, n’yonë më ewu sɛyɛyɛ.” ?Ese fë ëë, mabu fë éɔsɛ elɛ eboka ngiki é? Àlɛ́ fë awu kɔ yiki anʋn jɔ kpɛkpɛ ghënë, viɛ n’ye fë éba ele ëë ndɔnʋn. Agheci, fë ghe ɔɔsɛ ghe eghɔ ëë mianmiannë ghe enɩ wo, ese fë éɔsɛ ece ëë mbë ékoko ëë, álɛ fë énini ëë opu shi (Ps. 55:22; 68:19). Fë ékpa eɔsɛ eghagha në ghë kɔ, në éɔsɛ ebɔ jɔnë nʋn në opunë powu eka edi në Ofo Ʒoova (Ps. 37:28; Is. 59:1). Lapɔ esë, fë éɔsɛ eboka ëë álɛ bë ewu n’ye Ʒoova gha ɲa ëë shi. Fë ékpa eɔsɛ elɛ bu jɛelë jɛelë eboka ëë fɛ bu ntɛnɩelë mɩnɛn: Fë éɔsɛ eshi bu la elɔ ëë, fë lɛ ëë lɛ bë eɔsɛ eyi enɔn eshi je. Fë éɔsɛ ehɛ ëë kɔ bë ewa eda fë ghë álɛ eɲë éyi eka nda, noo àlɛ́ enë ebɔ nda yɔghɔnë eka edi ngikinë, bu ntɔnë elɔ elë sɛyɛyɛ. Àlɛ́ fë në elɛ bu ntɔnelënë, fë eka ebɔ fë esë ele Ʒoova mërɩ ë në eghʋ̀ fë ghë edi juman. Àlɛ́ enë ebɔ aɛn eba bunë ebë eɔsɛ elɛ eboka ngikinë ghë, eshe gbegbe bunë elë evivi n’ye ebë elɛ esëkpɔ álɛ ebë ewu sɛyɛyɛnë, bu ntɔnë ba elɔ elë sɛyɛyɛ tetenë!—Prov. 11:25.

17. ?Àlɛ́ elë avivi n’ye ebë ewu sɛyɛyɛ tetenë, mabu ebë elɛ é? (Psaume 43:4)

¹⁷ Àlɛ́ enë erɩ eda elë Shì Ʒoova sɛ edɔ eyinë, ebá ewu sɛyɛyɛ tete, noo Biblënë eya n’ye Ʒoova ëë lɛ́ elë “sɛyɛyɛ gbɔ tetenë.” (Éka Psaume 43:4.) N’yonë, n’ye bu aba ayi alɔ elënë powu o, elë éso dɛɛn opu gha eji elë. Elë ébɔ elë ntɩjinë powu eba Ʒoova ghë, noo në ëë në lɛ́ elë sɛyɛyɛnë Tishi!—Ps. 144:15.