?Mabu ebë elɛ álɛ ebë eɲi elë ntɩjinë shi jeje bu ngbeɲi é?

1-2. ?N’ye Ʒezi në eba eyaya bu Kafarnaumë gbonë mabu shú é?

“?MABU sɛ lɔghɔ jɔʋn enë? ?Ca bë eɔsɛ ece jɔ ntɔnë é?” (Jean 6:60). Nhɛn ëë Ʒezi ejiti-aghɩnelë afannga nhɛn bá lɛ́ mbë, n’ye në ɲë eba eyaya kelë bu Kafarnaumë gbonë. ?Mabu jɔ Ʒezi hɛ́ ë kë bá nhɛn lɛ́ mbë é? Kpe jɔnë në hɛ́ kelë: “Àlɛ́ eɲë gha di Yiki Jɛnë sɛakɔnë, eɲë gha nɔn ëë mpianë wunë, eɲë ghe eɔ oohʋn.” Në kpa hɛ́ kelë kɔ: “Ghɩnë adi më sɛakɔnë, akpa anɔn më mpianë, ɔɔ ananan oohʋn, má ekpa epie rɔ ghë epulɛ ëë mici fɛjinë ghë.”—Jean 6:​53, 54.

² Jɔ ntɔnë hʋ́n Ʒezi ejiti-aghɩnelë afannga nhɛn sɛ tete. N’yonë, kë gha kpa gha tí Ʒezi eji n’ye. ?Kë gha ɔɔ ntɩji ghëwu ëë kë bá nhɛn lɛ́ bu wú? Oowo. N’ye Ʒezi gha bá gha hɛ́ kelë jɔ ntɔnë se wunë, sɛ jí kelë bunë Ʒezi yáya kelënë ghëwu, mɩɩ kë hɛ́ kɔ: “Teteghë, ghɩ ntɛnɩ lɛ́ Ofo agbaghonë kë hɛ́ kɔ bá ewa maɛnnë ghënë” (Jean 6:14). Bu ntɔnë eya n’ye kë boepi bɔ́ kelë ntɩji bá Ʒezi ghë. Ese, noo kë gha cé jɔnë Ʒezi hɛ́ kelënë eshi wunë, bu ntɔnë jéje kelë ntɩjinë. N’yonë, kë gha kpa gha dí ecele në sɛ, kë ɲá ëë shi yí.

3. ?Mabu Ʒezi akotonelë gha lɛ́ wué? ?Mabughëwu é? (Kpɩ fotonë esë.)

³ Ese, akotonelë kë gha bá nhɛn gha lɛ́. N’ye Ʒezi bá vívi kelë kɔ́ kelë esë kë evivi n’ye kebë eɲa ëë shi eyinë, Piɛrë hɛ́ kɔ: “?Kpashi, ca ee gbo ebë eyi é? Fë ɔɔ mbënë elɔ ananan oohʋn. Ebɔ́ wú nahɔnrɛ, ekpá mʋn n’ye fë lɛ́ Ofoghonë lɛ́ Ecelenë” (Jean 6:​68, 69). Agheci, Piɛrë lɛ akoto kalanë gbe lɛ kë gha cé jɔnë Ʒezi hɛ́në eshi gha yɛ́, kʋra ese kë ɲí kelë ntɩjinë shi, kë gha ɲá Ʒezi shi gha yí. ?Mabughëwu é? Noo, kë mʋ́n kɔ Ʒezi ëë lɛ́ “Ofo Krisënë.”—Luc 9:​20, 35.

4. ?Bu nfre nfre nkpɔca bë eɔsɛ ejeje elë eceledinë é?

⁴ Bu nfre nfre fannga nhɛn bë eɔsɛ ejeje ecelënë elë edi Ʒoova ngbeɲinë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, n’ye elë eba ece Biblë abɩ nkpɔ eshinë lɛ, n’ye ebë eba eka ndanë esë lɛnë bë eɔsɛ epetè. Aviɛlɛ nkpɔ bë eɔsɛ efɩ elë mɩɩ bë ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë emʋn bunë ghëwu Ʒoova ɲá aviɛlɛ ntɔnë shi fɩ́ elë. Elë cɛwu kretiɛngho nkpɔ bë eɔsɛ elɛ elë bunë bë ehʋn elë sɛ. Apɔnë elë ewu ëë ghɩnë bɔ́bɔ́ esë, bë eɔsɛ elɛ elë bunë ghe sheghë elë aɛn. ?Bu nhɛnnelë ngbeɲinë, mabu ebë elɛ é?

5. Hɛ jɔ nkpɔ ya bunë ghëwu bayɛ n’ye elë ntɩjinë bë eɔ mɛnsɩ. (Colossiens 1:23)

⁵ Álɛ ebë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ jeje bu ghënë, bayɛ n’ye elë ntɩjinë bë eɔ mɛnsɩ tete. Elë éhɛ jɔ je egbagba ëë shi. Àlɛ́ fë avivi n’ye fë élɛ aʋn nkpɔ okunë eshi ekɔ edɔnë, bayɛ n’ye fë éle aʋn ëë brikënë eshi eyɛsɛ tete álɛ aʋnnë bë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ. Nkpɔkpɔnë esë, álɛ ebë eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ jeje bu nfre nfre ngbeɲi, fɛ ntɛnɩ ehɛ́ ëë jɔ abɩ gbeenë ghënë mɩnɛnnë, bayɛ n’ye elë ntɩjinë bë eɔ mɛnsɩ. Àlɛ́ enë ele elë ntɩjinë mɛnsɩ eyinë, ebá eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ edi ecele Ʒoova ngbeɲi jeje bunë afɩ elënë powu ghë.—1 Cor. 15:58; ka Colossiens 1:23.

6. ?Mabughëwu akotonelë kë gha ɲá Ʒezi shi gha yí wué?

⁶ Ngiki fannga nhɛn gha kpa gha tí Ʒezi eji gha yí n’ye. ?Ese mabughëwu akotonelë ë kë gha ɲá Ʒezi shi gha yí wué? Kë mʋ́n kɔ Ʒoova ëë bayɛ n’ye kebë esʋ, noo në ëë në óo bu powu. Kë mʋ́n kɔ Ʒezi ëë lɛ́ Ofo Jɛnë, ghɩnë “elɛ̀ mbënë elɔ ananan oohʋnnë.” Kë kpa mʋn kɔ Ʒoova nʋn Ʒezi eji. Amɛnnë, elë ghe ehɛ jeje bu nfre nfrenë bë eɔsɛ eba elë ngbeɲinë jɔ wo, ese ebá ewu nahɔnrɛ arɩnë bë eɔsɛ eboka elë jeje bunë afɩ elënë powu ghë. (1) Ʒoova ëë lɛ́ Ghɩnë óo bu powu. (2) Biblënë píe Ʒoova ee gbo. (3) Ʒoova nʋn në ngikinelë eji. Àlɛ́ elë abɔ jɔ arɩ ntɔnelë awu nahɔnrɛ tetenë, ebá eɔsɛ edi ecele jeje bunë aba elë ngbeɲinë powu ghë.

ƷOOVA ËË ÓO BU POWU

7. ?Mabu Révélation 4:11 eghagha elë ghë é? ?Àlɛ́ elë anʋn jeje bu ghënë akɔnda nkpɔca ebë eɔsɛ edi é?

⁷ Ka Révélation 4:11. Biblë abɩ ntɔnë eghagha elë ghë n’ye Ʒoova ëë óo bu powu. Bu pidɛ ntɔnë ghëwu ëë bayɛ n’ye ebë esʋ në. Àlɛ́ enë edi akɔnda ewu Ʒoova mɛnsɩ gbɔnë, elë eka emʋn kɔ në éɔsɛ eca elë epieji jeje bu nfre powu ghë. Satan elɔ mpu-aa eshi maɛnnë ghë tɔ̀ álɛ ngiki ghe ebɔ ghe ewu nahɔnrɛ n’ye Ofo nʋnghë. Siansë-aghɩ jɔghɔ bɔ́bɔ́ ehɛ kɔ oohʋnnë ka shú nhɛn. Àlɛ́ elë gha bɔ gha wu nahɔnrɛ tete n’ye Ʒoova ëë óo bu powu, kpa kolo elënë wunë, micinë elë anʋn jɔ akpɛɛkpɛ ghënë, bë eɔsɛ eshu n’ye ebë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn mɩɩ ebë edi akɔnda n’ye Ʒoova gha nʋnghë, në gha ɔɔsɛ në éboka elë.—Héb. 11:6.

8-9. ?Mabu fë élɛ àlɛ́ fë në etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova ëë óo bu powu é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁸ Àlɛ́ fë në etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn evivi fë esë kɔ́ Ʒoova ëë óo bu powunë, lɛ bu mɛnsɩghë. Viɛ bu elë Ofo nakwanelë ghë. Fá ewu bu ayɔghɔnë eya n’ye Ʒoova ëë óo bu powunë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, fë éɔsɛ eka elë nakwajɛelë La vie a-t-elle été créée ? alɛ Cinq questions à se poser sur l’origine de la vie lɛ. Fë ékpa eɔsɛ eyi jw.org ghë, n’ye kë ghɛ́ghɛ « Évolution ou conception ? » álɛ fë éwu jɔ nfre nfrenë eya n’ye Ofo nʋnghënë. Elë nɔnjɛ yighɔje nkpɔ di Ʒesika. Në nʋn Eta Zini, në hɛ́ kɔ: “N’ye më bá ká elë nakwajɛ Origine de la vie rérenë, kpa lé më ntɩjinë mɛnsɩ ë më mʋ́n yɛsɛ kɔ aɛnshijigho nkpɔ ëë óo bu powu. Më boepi mʋ́n jɔ ntɔnë dádá, ese n’ye më bá ká nakwa ntɔnë ghë lapɔ óó më kpa wú n’ye kë bá gbágba jɔnë shinë, akɔnda olopunë më dínë rú yí, më gha kpa gha tɔ́tɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye.” Lapɔ esë, ngiki fannga nhɛn wú n’ye nakwa Y a-t-il un Créateur qui se soucie de vous ? bóka kelë tete. Agheci, fë esë fë ká nakwa ntɔnë dádá. ?Ese, fë ékpa eɔsɛ eka ëë ghë wú?

⁹ Agheci, fë esëkpɔ ee bunë fë eso ekanë ghë, fë éɔsɛ ewɛsɛ bu nfre nfrenë eya n’ye Ofo nʋnghënë. Bu ntɔnë bá ele fë ntɩjinë mɛnsɩ, bá ekpa eya fë n’ye Ofo bá nʋn teteghënë (Rom. 1:20). Lapɔ esë, fá eɔsɛ ebɔ bunë fë hɔ́hɔnë eboka aghɩnë kë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋnnë esë. Kpe bunë ebë eɲishi: Ɔɔ bu nfre nfre fannga ntɛnɩ eya n’ye Ʒoova ëë lɛ́ Ghɩnë óo bu powu.

Nebilezë: IAC/RGO/David Malin Images; kɩ lɛ tomobi lɛ: Mercedes-Benz USA; aviɔn: Kristen Bartlett/University of Florida

BIBLËNË PÍE ƷOOVA EE GBO

10. ?Élé elë eba ewu Biblënë é? (2 Timothée 3:​16, 17)

¹⁰ Ka 2 Timothée 3:​16, 17. Ndanë nʋn Biblënë ghënë píe Ʒoova ee gbo. Biblënë egbagba oohʋn jɔ ologbɔnë ngiki evivi kelë esënë shi, ekpa eya elë bunë Ʒoova eghagha n’ye bë elɛnë lɛ, ntɛnɩ në evivi n’ye ebë elɛnë esë lɛ. Noo elë ebɔ ewu nahɔnrɛ tete n’ye Biblënë lɛ́ Ofo Mbënë, ëë ghëwu ëë elë eɲi ëë shi edɔ tete elë oohʋn ghë. N’yonë, bayɛ n’ye ebë ece Biblënë eshi eyɛsɛ, ebë ekpa elele mɛnsɩ ebɔ ëë epɔpɔghë eta fù.

11. ?Mabu eya fë n’ye Biblënë píe Ofo ee gbo é?

¹¹ ?Mabughëwu elë ebɔ ewu nahɔnrɛ tete n’ye Biblënë píe Ʒoova ee gbo é? Bu nfre nfre ghëwu. Alahɔ jɔnë Biblënë hɛ́në powu sheghë, lɛ́ nahɔnrɛ (Luc 3:​1, 2). Eshipata lɛ, bu nfre nfrenë nʋnnʋn ëë ghënë lɛ jɔnë hɛ́në esë, powu sheghë (Job 26:7). Satan lɛ́ putu lɛ pɛtɛ lɛ álɛ Biblënë bë ehʋnhʋnshi, kʋra ese píe lahɔ mɩɩ shú amɛn, Biblënë ëë ngiki ɔɔ dɔ́ she nakwa nfre powu. Lapɔ esë, ngiki nfre nfre mɩɩ 40 dʋwa n’yo ëë kë ghɛ́ghɛ Biblënë. Álɛ Biblënë bë ererenë, bɔ́ agbʋʋn 1.600, kʋra ese jɔ nfre nfrenë kë ghɛ́ghɛnë powu epa-eyi. Píe lahɔ mɩɩ shú amɛn, jɔo ayɔghɔnë nʋnnʋn ëë ghënë bóka ngiki, ekpa eboka ngiki eyi (Prov. 13:20; 15:21; Mat. 7:12). Jɔ nfre nfrenë Biblë hɛ́ báshinë, afannga nhɛn shú, bu ntɔnë esë eya n’ye ebë eɔsɛ ejì Biblënë ntɩ (Jos. 23:14). Ao, teteghënë, Biblënë píe Ofo ee gbo!

12. ?Mabu ebë elɛ àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Biblënë píe Ofo ee gbo é?

¹² ?Mabu ebë elɛ àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Biblënë píe Ofo ee gbo é? Ebë esɛrɛ Ofo álɛ bë eboka elë, ebë ekpa eviɛ bu. Elë éwu bunë elë nɔnjɛ yikpe Jɔrdanë lɛ́. Shièlë tá ëë nahɔnrɛnë ghë. Në hɛ́ kɔ: “Më ghe bɔ bunë ngiki eyaya mënë ghe wu nahɔnrɛ kpa-nkpɔ n’yo wo, më eboepi ebɔ cibɩ ewɛsɛ jɔnë ayɔghɔ nhɛn, ë më egbɔ ebɔ ëë ewu nahɔnrɛ. Teteghënë, mici jɔghɔ më etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn. Ese, àlɛ́ më në etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn jɔ nkpɔ ghënë, më elele mɛnsɩ eviɛ bu elë Ofo nakwanelë ghë, álɛ më éwu jɔ nfre nfrenë më evivi më esënë eshi jɔ ntɔnë ghë, álɛ më ghe kpa ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye.” Àlɛ́ bu nfre nfrenë ghëwu elë ebɔ ewu nahɔnrɛ tete n’ye Biblënë píe Ʒoova ee gbonë anʋn elë órònë, bu ntɔnë bá ele elë ntɩjinë mɛnsɩ eyi.—1 Cor. 3:​12, 13.

ƷOOVA ËË EMIMI ELË OMUONË AƐN

13. ?Àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova ëë emimi elë omuonë aɛnnë, mabu ebë elɛ é?

¹³ Àlɛ́ enë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye Ʒoova ëë emimi elë omuonë aɛnnë, elë élɛ bu mɛnsɩghë álɛ elë ghe kpa ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye. N’yonë, elë évivi elë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Aghɩca kë edamë ekpʋ Biblënë kelë oohʋnnë powu ghë é? ?Aghɩ nkpɔca bunë kë eyayanë powu epie Biblënë ghë é?’ (2 Tim. 4:​3, 4). ‘?Aghɩca kë edamë elele mɛnsɩ elɛ bunë Ofo evivinë amɛn é?’—Mat. 7:​20, 21.

14. ?Aghɩca Ofo ebɔ kelë edi jumannë kë hɛ́ báshi Matthieu 24:14 ghënë é?

¹⁴ Álɛ ebë emʋn aghɩnë kë elɛ bunë Ofo evivinë amɛnnë, ebë eɔsɛ evivi elë esë jɔ ntɛnɩ: ‘?Aghɩca kë edi Ofo ndaka jumannë mici fɛjinelë ghë fɛ n’ye Ʒezi bá hɛ́ báshinë mɩnɛn é?’ (Mat. 24:14). Aɛngbadi gha nʋn ëë ghë. Elënë elɛ́ Ʒoova Adashɛghɩnë, Ʒoova eghʋ̀ elë ghë edi juman ntɔnë, noo elɛ́ në ngiki. Teteghënë, elë esëkpɔ cece ëë elë ebɔ Ofo Shiba nda yɔghɔnë eka edi ngiki oo nfre nfre mɩɩ dɔ́ she 240 ghë. Ofo Shibanë ëë emimi elë aɛn, ë eɔ́sɛ edi juman ntɔnë yí mɩɩ amɛn dɔ́ she agbʋʋn 100. Ao, juman yɔghɔ gbɔ tete ntɔnë kë bɔ́ lé elë mërɩnë, elë ghe bɔ ëë ghe hʋnhʋn-yɛyɛ joʋn.—Mat. 28:​19, 20.

15. ?Amɛn, élé Ʒoova Adashɛghɩnelë eba elɔ Ʒoova eyinë elɛ ecele é? (Matthieu 6:9; Isaïe 43:10)

¹⁵ Ka Matthieu 6:9 alɛ Isaïe 43:10 lɛ. Edí Ʒoova Adashɛghɩ, bu ntɔnë eya n’ye edí Ʒoova eyinë. Eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete! Amɛn, ngiki fannga nhɛn gha mʋn Ʒoova eyinë, ese eléle mɛnsɩ lɛ́ bu álɛ ebë eghɛghɛ në eyinë eba oku Biblënë ghë, fɛ n’ye bá boepi nʋ́n Biblë hɔ́hɔnelë ghënë mɩnɛn. Bu ntɔnë ghëwu, La Bible. Traduction du monde nouveau ghënë, Ʒoova eyinë nʋn ëë ghë mɩɩ dɔ́ she 7.000.

16. ?Mabughëwu ebë eɔsɛ ehɛ kɔ Ʒoova Adashɛghɩnelë ewu kulenë nʋn Jean 13:​34, 35 ghënë ghɩ é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹⁶ Ka Jean 13:​34, 35. Kolo lɛ omuo lɛnë nʋn elë ncɔcɔnë damë lɛ́ atrɛ bu tete, noo enʋ́n maɛn ntɛnɩ ghë óó ngiki wúwughë, tiɛtu shí ëë ghë tɔ̀në. Epíe maɛnnë oku nfre nfre ghë, n’ye bu bá yí lɔ́ elë oohʋn ghënë esë gha lɛ́ nkpɔkpɔnë, kʋra ese, elë elɛ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ bɛtɛɛ lɛ kolo lɛ bë enʋn elë ncɔcɔ eyi. ?Fë boepi yí ofokwa nkpɔ ghë shé jɛmɛn n’ye fë në eba eyi oo ghënë wú? Mici fuɔ àlɛ́ fë ayi oo ghë óó fë ayi ofokwa nkpɔ ghë ashe jɛmɛnnë, le aɛn ghë wu kolo lɛ omuo lɛnë nʋn nɔnjɛelënelë ncɔcɔnë. Bu ntɔnë epɔ eya ayɔghɔ nhɛn n’ye Ʒoova eghʋ̀ në adashɛghɩnelë ghë elɛ nie bunë në evivinë amɛn. Jɔ ntɔnë énʋn elë órò eyi, álɛ ebë eɔsɛ edi ecele eɲi elë ntɩjinë shi jeje bu nfre powu ngbeɲi.

GHA ÉƝA ƷOOVA SHI WU TATA

17-18. ?Bu nfre nfre nkpɔca bë eɔsɛ eshu óó bë elɔ bu bë ekpɛkpɛ elɔ elë é? ?Ese, mabu jɔ ebë eɔsɛ ehɛ é?

¹⁷ Noo enʋ́n mici fɛjinelë ghënë, oohʋn ekpɛkpɛ hʋn-ghë tete. Bu ntɔnë ghëwunë, bu akpɛkpɛ bë eɔsɛ efɩ elë powu (2 Tim. 3:​1, 13). Ɔɔ bu akpɛkpɛ fuɔnë bë ekpa eɔsɛ efɩ elë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn: Ʒoova omuonë bë eɔsɛ ehɛ elë kɔ ebë elɛ bu nkpɔnë agheci elë ghe ece ëë eshi ghe eyɛ. Agheci esë, nɔnjɛ kretiɛngho nkpɔ bë eɔsɛ elɛ bunë bë ehʋn elë sɛ. Agheci elë ghe emʋn bunë ebë elɛ bunë efɩ elënë ghë kpa-nkpɔ n’yo, elë ghe emʋn bunë ghëwu bu ntɔnë efɩ elënë esë.

¹⁸ Àlɛ́ bɔ́bɔ́ bu ntɔnelë bë eɔsɛ elɔ jɔ bë edɔ eshe elë, ebë enʋn aarɛrɛ ghënë, elë émʋn kɔ ebë eda eɔsɛ edi ecele eɲi elë ntɩjinë shi eyi. ?Mabughëwu é? Noo, elë ebɔ ewu nahɔnrɛ tete n’ye Ʒoova ëë óo bu powu, nie ee gbo ëë Biblënë píe, në ëë në ekpa emimi elë omuonë aɛn. N’yonë, fɛ n’ye Piɛrë bá hɛ́ Ʒezi mɩnɛnnë, elë esë ebë eɔsɛ ehɛ Ʒoova kɔ: “?Ca ee gbo ebë eyi é? Fë ɔɔ mbënë elɔ ananan oohʋn.”