Më dí Ofo juman Kiba oonë ghë mɩɩ amɛn ɲá elɛ agbʋʋn 70

Më eghagha oo yɔghɔnë ehʋ́n ooshijɛ ntɔnë ghënë. Elë lɛ elë nɔ̀ngbɔelë lɛ, elë nɔnbuelë lɛ, elë kpowuelë lɛ ereninë gha kákamiji. Mpʋ jɔ gha mían elë, ehʋ́n-oo yɔghɔ tete.

N’ye më bá ɔɔ agbʋʋn oni dʋwa n’yonë, më shìelë lɛ nɔnjɛ Waltɔnë Jɔnësë lɛ óo Biblë ka órò. Waltɔnë ebɔ ebëlɛgba eka nda yɔghɔnë tete. Në epie n’ye në nʋnnë enɔn eshi mɩɩ në eshu elë ooshi jɛnë ghë, ebɔ në cibɩ enɛn. Àlɛ́ në awanë, mici powu në lɛ më shikwaghɩ fannga nhɛn lɛ kë esɩsɩ më kpowuelë gbo, ë kë ebɔ cibɩ fannga nhɛn edidi Biblë jɔ. Më shìelë lɛ, më shì nɔnjɛ Pedro lɛ, më nɔ̀ngbɔ Ela lɛ kë kólo bunë kë ehɔhɔnë tete. Bɛtɛɛ, kë wɔ́ kelë ji ë kë káci Ʒoova Adashɛghɩ. Më nɔ̀ngbɔ Ela ɲá eɔ agbʋʋn 100, ese ebise në edi në shigbëfɩ jumannë eyi Kiba oonë ghë.

Cibɩ ntɔnë ghë, gufrëmɔndɔn-aghɩnelë gha rí Ʒoova Adashɛghɩ jumannë shi se Kiba oonë ghë. Kiba oonë ghënë, ngiki mʋn kɔ elë eyi ereni ereni eka Ofo ndanë edɔ. Ofo nakwa fannga nhɛn enʋn elë sakë ghë, elë ebɔ jɔghɔ eɲʋnɲʋn mërɩ, elë enɔn eshi edɔ tete. Juman yɔghɔnë më dí lɔ́ Ʒoova “cibɩ yɔghɔ ghë” n’ye më bá lɛ́ casɔghɔjenë, àlɛ́ më në eghagha ëë ghënë, eyɛyɛ më sɛ tete! Ese, “cibɩ pʋpʋ” esë ekɩkɩ elë ngbeɲi gbo.—2 Tim. 4:2.

CIBƖ PƲPƲ SHÚ

N’ye më bá ɔɔ agbʋʋn oni dʋwa n’yonë, më shì lɛ më shì nɔnjɛ lɛ kë yí elë oonë miji jighe ëënë oku nkpɔ ghë shé bude jɛmɛn. N’ye kë në eba eyi gbonë, fiɛvrë tifoidë ɲí kelë mijinë kë nɔ́nnë ghëwu. Më eghaghaghë kɔ n’ye kë bá káka wánë, më shì nɔnjɛ yikpenë orofʋ powu níni ëë shi rére, ese në gha rɔ́. Më shì ëë rɔ́, cibɩ ntɔnë ghë në ɔɔ agbʋʋn 32.

Noo më shì rɔ́në, më nɔ̀n hɛ́ kɔ ebë eyi Lɔnbilo oonë ghë, ëë nɔnjɛ yikpe nkpɔ ee gbo. Jɔ ntɔnë ëë eshi ëë lɛ́ n’ye ebë ekà elë kpowuelënë ekólo dɔ́në lɛ elë shikwaghɩ kalanë gbe lɛ miji. Ese më lɛ, më nɔ̀n lɛ, më nɔnjɛelë eyighɔnë lɛ esʋ́ Ʒoova yí.

Agbʋʋn 1957 Avɛ-epiè ëë mici 26 ghë, kë wɔ́ më ji pɛtɛ nkpɔ ghë Lɔnbilo oonë sɛ n’yo. Cibɩ ntɔnë ghë, më ɔɔ agbʋʋn enɛn. Kë wɔ́ më ji agbʋʋn aɲʋn gha shú se, bu pétè kpa-nkpɔ Kiba oonë ghë. Agbʋʋn 1959 ghë, kë pétè gufrëmɔndɔnnë; kominisë-aghɩ ëë edi-oonë pëlɛ. Bu ntɔnë bá elɔ bu bá ekpɛkpɛ elɔ Ʒoova Adashɛghɩnelë powu oonë ghë.

Gufrëmɔndɔn puɔpuɔnë edi-oonë, ebɔ aɛn eba sonja juman ghë edɔ tete. Bu ntɔnë cí elënë elɛ́ Ʒoova Adashɛghɩ oonë ghënë aba, noo maɛnnë powu ghë, Ʒoova Adashɛghɩ ghe lɛ́ politikë, kë ghe yi sonja. N’yonë, ngbɔ ngbɔ, elë gha kpa gha ɔɔ shigbë n’ye ebë eka nda, ebë esɩsɩ aʋn-nkpɔ eshe jɛmɛn fɛ n’ye ebá lɛ́ lahɔ gbonë mɩnɛn. Bë eshu ngbeɲi, kë rí elë Ofo jumannë shi, kë ɲíɲi nɔnjɛelë ya ya fannga nhɛn lé tɩ kelë eceledinë ghëwu. Kë gbíagbia kelë aghɔ bu, kë gha lɔ́ kelë bu kë gha dí. Mici aghɔ, mpʋnë kë elɔ kelënë bɔ́bɔ́ mpia enʋn ëë ghë, n’yonë nɔnjɛelënë kë gha ɔɔsɛ kebë edi ëë, noo Biblënë hɛ́ kɔ elë gha édi mpia.

Kë rí elë Ofo jumannë shi kʋra ese, edá ɔɔsɛ shé jɛmɛn sʋ́ Ʒoova yí (Héb. 10:25). Eɔ́sɛ shé bude jɛmɛn bɔ́bɔ́ oku nfre nfrenë gha jaghë wunë ghë, fɛ nɛpiɛfa mɩnɛn. Më eghaghaghë kɔ mící nkpɔ, nɔnjɛ yikpe nkpɔ bɔ́ ëë viaɲʋnfanë lɔ́ elë ebɔ́ shé bude jɛmɛn. Elë gha ɔɔsɛ gha bába oku ntɔnë gha yɛ gha báshi, elë gha ɔɔsɛ gha sɔ́ nɛpiɛnelë bɔ́bɔ́. Elë lɛ viaɲʋn lɛ powu fú aʋn-nkpɔ ë eshé jɛmɛnnë!—Mich. 2:12.

Juman kpɛɛkpɛnë nɔnjɛelënë dí lɔ́ elë Ofo mpʋ cibɩ ntɔnë ghënë, yɛ́yɛ elë sɛ tete. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, nɔnjɛelënelë egbagba bude jɛmɛn mbënelë shi ele kasɛtë ghë, ë kë ebɔ ekɛkɛ elë, oonë powu ghë. Mici jɔghɔ, kë enɩ nɔnjɛelë aɲʋn ë kë ebaba kelë esë eyɛ, kë egbagba bude jɛmɛn mbë órònelë powu shi ele kasɛtënë ghë. Noo kë eloghoshi edi juman ntɔnë, mici jɔghɔ elë ece enini kasɛtënë ghë, bɔ́bɔ́ elë ece ghɔsɔca eo. Àlɛ́ kuran gha nʋn aʋnkunë ebë eshe bude jɛmɛnnë ghë wunë, nɔnjɛ yikpe nkpɔ epedale velo mɩɩ dinamonë nʋn ëë ghënë ése kuran, ë bunë elë ebɔ ekɩ kasɛtënë ghënë esë etu. Àlɛ́ atunë, elë eɔsɛ ece bude jɛmɛn mbëshigbagbanelë powu. Agbate, elë gha ɔɔ shigbë n’ye ebë edi elë Ofo jumannë, elë gha kpa gha ɔɔ Ofo nakwa fannga nhɛn fɛ nɔnjɛelënë kë nʋn oo fuɔ ghënë mɩnɛn wo, ese Ofo mpʋnë gha jí elë apɩ wu tata. Ebɔ́ sɛyɛyɛ ghë sʋ́ Ʒoova aʋn-nkpɔ ayɔghɔ nhɛn.—Néh. 8:10.

EKÁCI SHIGBËFƖGHƖ LƐ SHÌELË LƐ

N’ye më bá ɔɔ agbʋʋn 18, më káci mici powu shigbëfɩgho Florida oonë ghë. Agbʋʋn nkpɔ dʋwa n’yo bë esasɛ, më káci shigbëfɩghonë nʋn agha Kamague oonë ghë, oo ntɔnë ëë lɛ́ oonë ɔɔ alɔ Kamague budenë ghë. Oo ntɔnë ghë esë ëë më sɩ́ nɔnjɛ yighɔ Emilia. Në lɛ́ Ʒoova Adashɛgho yɔghɔnë píe Santiago oonë nʋn Kibanë ghë. Më lɛ në lɛ́ dí, ë gha pí agbʋʋn nkpɔ eká ví.

Bë eshu ngbeɲinë, më lɛ Emilia lɛ elë gha kpa gha ɔɔsɛ ebë edi shigbëfɩ jumannë n’ye. Ese evívi n’ye ebë ebɔ cibɩ edɔ edi Ofo jumannë eyɛsɛ. N’yonë, gufrëmɔndɔn sosiete fannganë elɛ sikrënë, më yí dí juman sosiete ntɔnelë nkpɔ ghë. Më vívi shigbë, álɛ më épie orugbu cibɩ 3 ghë edi juman mɩɩ më eshu ecinngae cibɩ 11 ghë. Agbate, më gha kolo n’ye më éba nhɛn ekɔ̀ pulɛ wo, ese më nɩ́ cibɩ ntɔnë bɔ́ álɛ më éwu bà-ghë eka ndanë eyɛsɛ, më lɛ më ya lɛ bë ekpa eyi jɛmɛnnelë powu ghë aʋn-nkpɔ.

Agbʋʋn 1969 ghënë, ehʋ́n elë jɛ pidɛnë, yikpe ëë lɛ́ ëë, elɛ́lɛ ëë Gistavo. Cibɩ ntɔnë ghënë, nɔnjɛelënelë hɛ́ më kɔ më édi bude sasagho juman. Cibɩ ntɔnë ghënë, bude sasaghɩnë kë ɔɔ jɛelë Kiba oonë ghënë kë dɔ́. Ka lɛ́ fɛ eó oohʋn puɔpuɔ órò mɩnɛn. Agbate bu ɲí elë bà shi dɔ́ tete o, ese ewú sɛyɛyɛ esë dɔ́ tete. Më lɛ Emilia lɛ ewú kɔ jumannë kë bɔ́ lé elë mërɩ álɛ ebë edi elɔ elë nɔnjɛelënë, lɛ́ shiyɔnë píe Ʒoova ee gbo. N’ye enë eba edi elë bude sasa jumannë eyinë, ehʋ́n Obɛdë, ekpa hʋ́n Abnɛrë, ë agbʋʋn je bë esasɛnë, ehʋ́n elë jɛ yighɔ Maeli.

Àlɛ́ më në eghagha cibɩnë ebɔ́ dí bude sasa jumannë ghë óó më në ewu n’ye Ʒoova bá yɔ́ në sʋghɩnelë shinë, eyɛyɛ më sɛ edɔ tete. Mɛnsɩnë eléle bóka elë jɛelë álɛ kebë ekolo Ʒoovanë esë, në yɔ́ ëë shi. Se më éhɛ eɲë n’ye bu bá yí lɔ́ më lɛ Emilia lɛ cibɩ ntɔnë ghë n’ye enë eba edi bude sasa jumannë.

BUDE SASA JUMANNË MË DÍ N’YE KË BÁ RÍ ELË OFO JUMANNË SHINË

Noo kë rí elë Ofo jumannë shinë, bu ntɔnë lɔ́ bu kpɛkpɛ lɔ́ elë yí tete Ofo jumannë ghë agbʋʋn 1960 lɛ 1980 lɛ ncɔcɔ n’yo. Kë wɔ́ misiɔnnɛrënelë píeji oonë ghë. Kë jí elë nɔnjɛelë eyikpenë kë lɛ́ ncasɔghɔnelë aɛn. Kë ɲíni kelë lé tɩ. Kë kpa dá elë Betɛlënë teni.

Noo kë rí elë Ofo jumannë shinë, gbainelë ëë rerekunë ghë esëkpɔ ëë elë eyi edagha ofokwanelë. N’yonë elë ebɔ gbai aɲʋn eyi edagha ofokwa nkpɔ gbainë ëë rerekunë ghë esëkpɔ. Elë ghe bɔ tɔ̀lɔ̀ ghe dɔ, velo ëë elë emɔn edɔ álɛ ngiki ghe ele elë aɛn ghë. Àlɛ́ enë eyi edagha ofokwanë, kë ghe lɔ́ nda ofokwa jɛmɛnnë ghë. Lapɔ esë, àlɛ́ elë ayi adagha ofokwa nkpɔnë, ebë elɛ fɛ n’ye eyí dágha elë shikwaghɩ mɩnɛn. Bu ntɔnë gha kpɛkpɛ gha lɔ́ elë. Noo elë ebɔ elë esë fɛ shikwaghɩ mɩnɛn eyɛsɛ edɔnë, mici jɔghɔ elë epa-aɛn n’ye enʋ́n Ofo juman ghë, enʋ́n bude sasa juman ghë (Marc 10:​29, 30). Ese ebë ele elë esë aɛn ghë. Eki fannga nhɛn polisë-aghɩnelë kpʋ́ elë, kë sása elë, kë vívi elë jɔ. Àlɛ́ kë amʋn jumannë elë edinë, kebë eɔsɛ eji nɔnjɛelënë kë etɩ elë shinë aɛn.—Rom. 16:4.

Cibɩ ntɔnë ghënë, nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ fannga nhɛn kë damë lɛ́ opuyɛ bu gbɔ tete lɔ́ elë àlɛ́ bɔ́bɔ́ kë gha ɔɔ bu gha dɔ́. Oku jɔghɔ ghë, elɛ fɛ n’ye wɩtɩwɩtɩ dɔ́ she ngikinë kë nʋnnʋn n’yonë mɩnɛn. N’yonë, nɔnjɛelë jɔghɔ, kelë wɩtɩwɩtɩshua mɔn-nkpɔnë kë ɔɔnë, kë ebɔ elɔ elë álɛ elë ëë ebë ecamëla eyɛ. Kelë aghɔ esë, kë gha ɔɔ budi bu gha dɔ́ wu kʋra ese, kë edisʋ etɩ elë shi kelë ereni. Mici jɔghɔ bɔ́bɔ́, elë ése budi bu álɛ elë lɛ nɔnjɛelënë kë etɩ elë shinë lɛ bë edi aʋn-nkpɔ.

Àlɛ́ enë eyi edagha ofokwanelënë, elë gha ɔɔsɛ ebë ebɔ elë jɛelënelë powu eyi. N’yonë, elë ebɔ nkpɔ eyi, elë eɲa aghɩnë gbe shi ereni, ë më nɔ̀n lɛ më nɔnjɛ yighɔnë lɛ kë ekpɩ kelë. Noo elë ebɔ elë jɛ nkpɔ eyi edagha ofokwanelënë, bu ntɔnë ebidi elë shi. Mici aghɔ polisë-aghɩnelë kë ekpala elë, ese kë ghe wu bʋʋn, noo elë Ofo nakwanelë enʋn sakë ntɛnɩ ghë óó elë ebɔ elë jɛ kushënë vívinë elelenë ghë. Kelë ëë kë ghe ba nhɛn ghe kpala sakë ntɔnë.

Emilia damë léle mɛnsɩ kpɩ́ elë jɛelënelë, kpa tú më àkpa bude sasa jumannë ghë. Àlɛ́ më në eghagha bu ntɔnë ghënë, më ekpa ekolo ëë edɔ tete. Më esë më léle mɛnsɩ lɛ́ bu, álɛ më në edi juman sikrë sosietenë ghë eyinë, më éwu bà-ghë esë edi bude sasa jumannë eyi. ?Élé më eba elɛ é? Mici jɔghɔ gbainë ghë, më ebɔ kɔ́ mici nkpɔ o, kɔ́ mici aɲʋn o, edi juman edɔ eshe cibɩnë më ébɔ edi jumannë. N’yonë, më eka ewu bà-ghë gbainë ëë rerekunë ghë edi bude sasagho jumannë. Ese bɛtɛɛ, kë pétè më jumannë. Më káci kpashi nkpɔ sosietenë ghë. Kë hɛ́ më kɔ më édi juman gbainë powu ghë. Më gha ɔɔ shigbë n’ye më énɩ mbë shi. Ese më wú kɔ àlɛ́ më alɔ më juman cɛwuelë juman adɔ mɩɩ kë awu juman adi gbainë ëë rerekunë ghënë, kë ghe enɩnɩ më rupu àlɛ́ më ayi adagha ofokwanelë gbainë ëë rerekunë ghë. Më akɔnda ghë, më kpashinelë gha lé aɛn ghë kɔ më ghe nʋn juman-ku n’yo gbainë ëë rerekunë ghë.

MË ƝI MË SƐYƐYƐNË SHI ÀLƐ́ BƆ́BƆ́ BU PÉTÈ PÉTÈ

Mící nkpɔ agbʋʋn 1994 ghënë, nɔnjɛelënë kë emimi elë Ofo jumannë aɛn Kiba oonë ghënë, kë lɛ́lɛ bude sasaghɩnelë powu jɛmɛn nkpɔ ghë Avana oonë ghë. Elë bude sasaghɩnelë elɛ́ 80. Wunë eɔ́sɛ wú elë esë pëlɛnë yɛ́yɛ elë sɛ tete, elë gha wú elë esë agbʋʋn fannga nhɛn enë! Jɛmɛn ntɔnë ghënë, edídi bu nfre nfrenë bá epetè elë omunë ghënë jɔ. Eji ee ghënë, nɔnjɛelënelë lɔ́ elë nda kpɛkpɛ nkpɔ. Kë hɛ́ kɔ kë evivi n’ye kebë ebɔ elë eyinë elɔ gufrëmɔndɔn-aghɩnelë. ?Mabughëwu kë evivi n’ye kebë elɛ bu ntɔnë é?

Nɔnjɛelënelë hɛ́ elë kɔ kelë lɛ gufrëmɔndɔn ngikinelë lɛ dídi jɔ jɛmɛn nkpɔ ghë, álɛ elë Ʒoova Adashɛghɩnelë lɛ gufrëmɔndɔn ngikinelë lɛ ncɔcɔnë bë eshe. N’yonë gufrëmɔndɔn-aghɩnelë hɛ́ kelë kɔ kebë elɔ bude sasaghɩnelë powu eyi. N’ye ebá cé jɔnë, elë powu edísʋ n’ye ebë ebɔ elë eyi elɔ gufrëmɔndɔn ngikinelë. Bë epie n’yonë, jɔnë kelë lɛ gufrëmɔndɔn ngikinelë lɛ dídinë sé elë ayɔghɔ.

Bë eshu ngbeɲinë, élɛ jɛmɛn-yi o, élɛ ndaka o, elë gha kpa gha lóghoshi gha lɛ́ bu ntɔnelë n’ye àlɛ́ bɔ́bɔ́ gufrëmɔndɔnnë gha ghɛ́ghɛ elë omuonë eyi se, kelë nakwanelë ghë. Lapɔ esë, bɛtɛɛ ëë egbɔ wú kɔ amëlɔ gufrëmɔndɔn ngikinelë kë mʋ́n bude sasaghɩ fannga nhɛn eyi dádá. Lɛ fɛ kë vívi n’ye nɔnjɛelënelë bë eya kelë kɔ́ ntɛnɩ kë mʋ́n dádánë lɛ́ nahɔnrɛ o.

Agbʋʋn 1994 ëë Avɛ-ɲaakonë ghënë, kë lɔ́ elë omuonë shigbë álɛ ebë eso elë omuo eshiso-ku jɛ nkpɔ eshi. N’yonë, aʋnnë eboepi bɔ́ lɛ́ elë Betɛlë óó kë dá ëë teni mɩɩ lɛ́ agbʋʋn 20, aʋn nkpɔkpɔ ntɔnë ëë elë omuonë kpa bɔ́ dí Betɛlë jumannë.

Agbʋʋn 1996 ghë, nɔnjɛelënelë kë lɛ́lɛ elë, më lɛ Emilia lɛ, ë kë hɛ́ elë kɔ kë evivi n’ye ebë eyi edi Betɛlë juman. Aa jí elë sɛ dɔ́ tete, elë gha fɩ́ jɔ ntɔnë gha cé. N’ye akɔnda bá wá elë eshi jenë, më ghágha nɔnjɛelënelë ghë kɔ ebise, elë jɛelë aɲʋn nʋn elë sɛ, evívi n’ye ebë ece kelë aɛn ghë eyɛsɛ. Nɔnjɛelënelë bɔ́ opuyɛ ghë wɛ́sɛ elë jɔnë, ë kë kpa hɛ́ elë kɔ kë evivi n’ye ebë eyi Betɛlë edi juman. Eka píe n’yo bába elë esë yɛ álɛ elë shikwanë bë eni eyi Avana oonë ghë edi Betɛlë juman.

Teteghë, abatanë, Betɛlë jumannë gha yɛ́ më aɛn joʋn. Noo cibɩ ntɔnë ghënë, më akɔnda lɛ më oghorumɔn lɛ powu nʋn bude sasa jumannë më bɔ́ agbʋʋn fannga nhɛn dínë ghë. Ese, pëlɛ më só biro. ghe gba më sɛ shi joʋn. Betɛlë shikwaghɩ jɔghɔ lɛ, më ya Emilia lɛ kë bóka më, ë më pétè n’ye më eba ewu bunë. Bë eshu ngbeɲinë, Betɛlë jumannë sé më sɛyɛyɛ. Ebise, më edi juman sɛyɛyɛ ghë Betɛlë n’ye eyi.

Amɛn, më lɛ Emilia lɛ ehɔ́hɔsɛ. Ese àlɛ́ enë edi akɔnda ewu n’ye, eɔ́sɛ mʋ́n nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ nfre nfre, elë lɛ kelë lɛ dí juman aʋn-nkpɔ agbʋʋn fannganë sásɛnë ghënë, eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete. Elë aɛn ghënë, lɛ́ shiyɔ bu. Àlɛ́ enë ekpa ewu n’ye elë jɛelë lɛ, elë jɛjɛelë lɛ kë esʋ Ʒoova eyinë, eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete esë. Fɛ n’ye akoto Ʒan bá hɛ́ n’ye në bá hɔ́sɛnë mɩnɛnnë, elë esë elë ehɛ kɔ: ‘Gha ɔɔ bu fuɔnë eyɛyɛ elë sɛ edɔ eshe bu ntɛnɩ: N’ye ebë ece kɔ elë jɛelënë eɲi nahɔnrɛnë shi eyi kelë oohʋn ghë.’—3 Jean 4.

Amɛn ɲá elɛ agbʋʋn 30 ëë më lɛ Emilia lɛ edi juman Betɛlë enë. Elë elɛ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë juman nfre nfrenë kë ebɔ ele elë mërɩnë ghë àlɛ́ bɔ́bɔ́ kansɛrë lɛ sɛhɔ lɛ epɛ elë eyi. Bu akpɛɛkpɛ fɩ́ elë, elë kretiɛn oohʋnnë powu ghë, kʋra ese eɔ́sɛ bɔ́ agbʋʋn 70 sʋ́ “sɛyɛyɛ Ofonë” Kiba oonë ghë n’ye. Bu ntɔnë eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete!—1 Tim. 1:11; Ps. 97:1.