Fë éɔsɛ ekʋra aghʋnë ghë!

1. ?Ca Ʒoova sʋghɩnelë powu bë eghʋ aghʋ é? (Éphésiens 6:​11, 12).

ELËNË elɛ́ Ʒoova sʋghɩnë, elë ghe ghʋ aghʋ teteghë wo (Is. 2:4; Jean 18:36). Ese, Biblënë ehɛ aghʋ nkpɔnë ghɩʋn gha ɔɔsɛ bë ekwa wunë jɔ: Ëë lɛ́ aghʋnë wawɛ apʋpʋnelë eghʋ elënë (ka Éphésiens 6:​11, 12). ?Élé ebë eba eɔsɛ ekʋra wawɛ apʋpʋ ntɔnë kë ɔɔ mɛnsɩ she elënë aghʋghʋ ntɔnë ghë é? Álɛ ebë eɔsɛ ekʋranë, bayɛ n’ye ebë ejì Ʒoova bokanë ntɩ. Ese, kpa bayɛ n’ye ebë emʋn dɔ̀ nfre nfrenë Satan lɛ ëë abʋsɛmɔnnelë lɛ kë esheshe elënë elɛ́ Ʒoova sʋghɩnë.

2. ?Mabu ebá ewu mbë órò ntɛnɩ ghë é?

² Mbë órò gbeenë ghë, ewú n’ye Satan eba elɛ bu álɛ bë elɔ ntɩjinë ebɔ́ bá Ofo Ʒoova lɛ Ʒezi Krisë lɛ ghënë bë eji ewa eshi. Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu bu nfre fuɔ aɲʋnnë Satan eghʋ̀ ghë eghʋ̀ elë aghʋnë. Bu ntɔnelë ëë lɛ́: Në eviɛ n’ye në écɔghɔ omuonë nʋn elë lɛ elë nɔnjɛelënë kë nʋn ofokwanë ghënë lɛ ncɔcɔnë. Në ekpa eghʋ̀ ngiki ghë emianmian elë álɛ lahuɔn bë eyo elë. Në edi akɔnda n’ye bu ntɔnë bá elɔ elë ghe ebɔ ebëlɛgba ghë ghe edi jumannë Ʒoova bɔ́ lé elë mërɩnë.

SATAN EVIVI N’YE BË EWUWU ELË GHË

3. ?Élé Satan eba eviɛ n’ye bë ewuwu elë ghë é?

³ Satan eviɛ n’ye jɔ bë enʋn elë lɛ elë nɔnjɛelënelë lɛ ncɔcɔ álɛ ebë ewuwughë. Bunë në evivinë ëë lɛ́ n’ye ebë eghʋ elë esë aghʋ álɛ ebë epa elë lɛ në lɛ aghʋghʋnë aɛn. ?Élé në eba elɛ bu ntɔnë é? Satan maɛn ntɛnɩ ghë, ngiki fannga nhɛn ɔɔ abɛlɛ, kë gha ɔɔ kolo. Mici aghɔ Satan ebɔ ewu n’ye kelë fùnë kë etanë bá eɲi elë aɛn shi álɛ ebë elɛ fɛ kelë mɩnɛn. Në evivi n’ye ebë edi akɔnda pʋpʋ elë nɔnjɛelënë kë nʋn Ʒoova omuonë ghënë sɛ, elë gha éjì kelë ntɩ, ebë ebɔ ghɛ ekɩkɩ kelë arɩ.—Rom. 16:17.

4. ?Mabughëwu blengbi Sailë tú Davidë tiɛ é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁴ Elë éhɛ jɔ nkpɔ egbagba ëë shi. Elë édi akɔnda ewu n’ye blengbi Sailë bá pétè eji tú Davidënë. Epidɛghë, Sailë kólo Davidë tete. Davidë jɔ eyɛyɛ në sɛ noo në wú n’ye Davidë lɛ́ sonja-pie ebëlɛgbagho (1 Sam. 18:5). Pëlɛ, Sailë bë ewu kɔ ngiki kólo Davidë dɔ́ she ëënë, në ka kɔ́ Davidë kɔru. N’yonë, Sailë ka píe n’yo tú Davidë tiɛ. Bu ntɔnë ghëwu Sailë lɛ́ bu eki fannga nhɛn álɛ bë ee Davidë (1 Sam. 18:​9-11). ?Mabughëwu Satan vívi n’ye Davidë bë erɔ é? Noo, Ʒoova nɩ́ Davidë bɔ́ dádá álɛ bë elɛ Israɛlë blengbi (1 Sam. 16:13). Bunë Ʒoova vívi n’ye bë eshunë, saci gha shú wunë, sa yɛ́yɛ Satan sɛ dɔ́ tete. Damë di akɔnda wu n’ye sɛ bá yɛ́yɛ Satan, n’ye në bá wú Sailë në ekɔ kɔru álɛ bë ee ghɩnë Ʒoova nɩ́ bɔ́ álɛ bë elɛ Israɛlë blengbinë.

5. ?Mabughëwu Satan evivi n’ye ebë ekɔ elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ kɔru, kelë bu bë ekpa eɛɛ elë aɛn é? (Jacques 3:​14-16).

⁵ Satan mʋn kɔ àlɛ́ enë elɛ kolo bu elɔ elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ eyinë, Ʒoova eboka elë, ekpa eo elë ajokpa (Ps. 133:1). Noo Satan evivi n’ye bë ecɔghɔ omuonë nʋn elë ncɔcɔnë, n’yonë në evivi n’ye ebë ekɔ elë esë kɔru, yiki bu bë ekpa eɛɛ elë aɛn fɛ n’ye Sailë bá kɔ́ Davidë kɔrunë mɩnɛn. Satan mʋn kɔ àlɛ́ enë ekɔ elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ kɔrunë, bë ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë elɛ kolo bu elɔ kelë (Marc 12:​30, 31). ?Àlɛ́ bu ntɔnë ashunë, Ʒoova bá edisʋ ebɔ elë ofosʋnë wú? Ʒezi ejitigho Ʒakë lé elë shi n’ye kɔrukɔ lɛ́ bu pʋpʋ tete.—Ka Jacques 3:​14-16.

6. ?Mabu fë éɔsɛ eɲishi fù yɔghɔnë Ʒonatan tánë ghë é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁶ Àlɛ́ elë akolo elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ tetenë, elë ghe kɔ kelë kɔru wo, ese elë ekolo kelë fɛ cɛwuelë ayɔghɔ mɩnɛn. Elë éhɛ fù yɔghɔnë Sailë jɛ Ʒonatan tánë jɔ je. Ʒonatan gha kɔ́ Davidë kɔru fɛ shì Sailë mɩnɛn. Në bɔ́ Davidë fɛ në cɛwu mɩnɛn. Në hɛ́ Davidë kɔ në ejì ntɩ n’ye bunë Ʒoova hɛ́ kɔ bá elɛ elɔ ëënë, bá epɔ eshu cɛɛ. “Fá elɛ Israɛlë blengbi,” jɔnë Ʒonatan hɛ́ níni Davidë opu shi enë. Ʒonatan sé ëë esë eshi, në dísʋ n’ye Ʒoova bë elɔ Davidë bë ebɔ shì Sailë oku elɛ Israɛlë blengbi. N’yonë, në tú Davidë àkpa.—1 Sam. 23:​16, 17.

7. ?Élé ebë eba elɛ álɛ Satan ghe elɔ elë ghe ewuwughë wué? (Éphésiens 4:​25-27).

⁷ Noo Satan mʋn kɔ enʋ́nnʋn agha aghanë, në evivi n’ye në éghʋ̀ bu ntɔnë ghë ecɔghɔ omuonë nʋn elë ncɔcɔnë. Në evivi n’ye ebë ebɔ ewu nahɔnrɛ kɔ noo etɔ́tɔ sɛakɔ nfre nfre, epíe oo nfre nfre, elë ekpa elɛ̀ mbë nfre nfrenë, elë gha ɔɔsɛ ebë ece elë esë mbë. ?Élé ebë eba elɛ álɛ elë ghe eɲa Satan shi bë elɔ ebë ewuwughë wué? Àlɛ́ jɔ anʋn kɔ́ fë lɛ nɔnjɛ nkpɔ o lɛ ncɔcɔnë, énɔn ebaba jɔnë mɛnsɩghë (ka Éphésiens 4:​25-27). Kpa lele mɛnsɩ kolo më nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ yi, di akɔnda yɔghɔ kelë sɛ. Agbate enʋnnʋn agha agha o, ese eó˗omu lɛ́ sɛakɔ nkpɔ (1 Cor. 12:12). Elënë elɛ́ kretiɛnghɩnë kwapowu elë eghʋ kaɛngho nkpɔkpɔnë aghʋ, ëë lɛ́ Satan lɛ ëë abʋsɛmʋnnelë lɛ.—1 Pierre 5:​8, 9.

8. ?Àlɛ́ nɔnjɛ nkpɔ alɛ fë bunë hʋ́n fë sɛnë, élé fë éba elɛ é?

⁸ Bë eɔsɛ eshu n’ye nɔnjɛ nkpɔ bë elɛ bunë bë ehʋn fë sɛ, bë ekpa ehɛ fë jɔnë bë ehʋn fë sɛ. Àlɛ́ bu ntɔnë ashunë, ghaghaghë kɔ në lɛ́ lakwagho fɛ fë mɩnɛn. Àlɛ́ fë lɛ nɔnjɛelë lɛ në edi juman aʋn-nkpɔ sɛyɛyɛ ghënë, mʋn yɛsɛ n’ye bë eɔsɛ eshu n’ye eɲë énɛ epiɛ eɲë esë (Eccl. 7:20). Àlɛ́ bu ntɔnë ashunë, kpʋ jɔonë nʋn Biblënë ghë óó ehɛ kɔ ebë eda edisʋ ebɔ elë esë nhɛnnë. Àlɛ́ ghɩ alɛ fë bunë ahʋn fë sɛnë, ɲa jɔ shi hɔ ëë mɛnsɩghë (Col. 3:​12-14). Elë lɛ, Ʒoova lɛ, Ʒezi lɛ édi juman aʋn-nkpɔ álɛ omuonë kë evivi n’ye bë enʋn kretiɛnghɩnë ncɔcɔnë, bë enʋnghë eyi.—Jean 17:​20, 21.

SATAN ELƆ KË EMIANMIAN ELË ÁLƐ SƐ BË ERƆRƆ ELË SHI

9. ?Bu fuɔ nkpɔca ghë Satan ekpa eghʋ̀ evivi n’ye bë erɔrɔ elë sɛ shi é?

⁹ Bu fuɔnë ghë Satan ekpa eghʋ̀ evivi n’ye bë elɔ sɛ bë erɔrɔ elë shinë, ëë lɛ́ mianmiannë kë emianmian elënë. Akoto Pɔlë hɛ́ báshi kɔ kë bá emianmian aghɩnë kë lɛ́ kretiɛnnë powu (2 Tim. 3:12). Mianmiannë kë emianmian elënë gha sheghë. Noo gha sheghë wunë, ebë eɔsɛ evivi n’ye ebë elɛ bu álɛ ngiki bë emʋn n’ye kë elɛ elë bunë gha sheghë. N’yonë, ebë eɔsɛ ebɔ elë cibɩ lɛ elë mɛnsɩ lɛ edi akɔnda ewu n’ye ebë eba ele kelë pini. Àlɛ́ enë eba nhɛn elɛnë, elë ghe ebɔ aɛn ghe eba Ofo ndaka jumannë lɛ́ juman tetenë Ʒoova bɔ́ lé elë mërɩnë ghë.—Rom. 12:​19-21.

10. ?Élé Izaakë bá lɛ́ mianmiannë Filisti-aghɩnë míanmian ëënë ngbeɲi é?

¹⁰ Elë éhɛ Abrahamë jɛ Izaakë jɔ je. N’ye Filisti-aghɩnelë bá wú n’ye në dí blengbi në kpa ɔɔ nɛpiɛ dɔ́në, kë kɔ́ ëë kɔru. Kë bɔ́ aɛn-ɛɛ ghë títi miji-kʋmɔnnë shì Abrahamë jumanghɩnelë pípinë (Gen. 26:​12-18). Izaakë lɛ, ëë shikwaghɩnelë lɛ, ëë nɛpiɛnelë lɛ kë gha wú miji kebë enɔn n’ye. N’yonë, Izaakë ká kelë miji ë në yí pípi miji-kʋmɔn fuɔ. Ese, Filisti-aghɩnelë kpʋ́ kelë yí gbo. Kë kpa hɛ́ n’ye miji-kʋmɔn ntɔnelë lɛ́ kerie. Bu ntɔnë gha sheghë joʋn, n’yonë bë eɔsɛ erɔrɔ Izaakë sɛ shi. Ese, Izaakë gha vívi n’ye ëë nɛpiɛ sasaghɩnelë bë eghʋ Filisti-aghɩnelë aghʋ. ?Mabughëwu é? Noo Izaakë vívi n’ye bɛtɛɛ bë enʋn kelë ncɔcɔ. Në kpa píe n’yo ní yí aʋn fuɔ, Ʒoova esë yɔ́ në shi (Gen. 26:​19-25). Àlɛ́ kë në emianmian elënë, elë ékɩopu, elë ékpa elɛ bu álɛ bɛtɛɛ bë enʋnghë fɛ n’ye Izaakë bá lɛ́në mɩnɛn.

11. ?Mabu Ʒezi lɛ́ n’ye ngiki bá míanmian ëënë é?

¹¹ N’ye Ʒezinë lɛ́ Mesinë bá wá eshi n’yenë, mianmian fannga nhɛn fɩ́ në. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, në shikwaghɩnelë afannga nhɛn dí akɔnda n’ye kɔvi eru ëë (Marc 3:21). Eki fannga nhɛn, ofoshighɩnelë gha vívi n’ye në éka Ofo nda, bɔ́bɔ́ kë hɛ́ kɔ në mɛnsɩnë píe abʋsɛmʋnnë erie gbo (Luc 11:​15, 16). Në ejitigho nkpɔ vé në dí (Mat. 26:​14-16). Ofoshighɩnelë yí dá oodighɩnelë ghë, kë hʋ́n-eshi lɛ́ bu álɛ kebë ee Ʒezi fɛ akɔloghogho mɩnɛn (Marc 15:​1, 13-15). Ʒezi gha ɲá mianmiannë kë míanmian ëënë shi gha rɔ́rɔ ëë sɛ shi Ʒoova jumannë ghë. Ʒezi ɔɔ mɛnsɩ kʋra ese, në gha míanmian aghɩnë kë míanmian ëënë gha bá oku. N’ye kë bá ɲí Ʒezinë, akoto Piɛrë bɔ́ në oku dí ntɔ. Piɛrë jí ntɛɛn-yiyigho gbɔnë ëë jumangho nkpɔ rɔkɔ shi. Mëlɔ bunë Piɛrë lɛ́në gha yɛ́yɛ Ʒezi sɛ joʋn. Në lɛ́ atrɛ bu kɩ́ yikpenë rɔkɔnë ghë (Luc 22:​50, 51). Bu nfre nfre ntɔnelë powu ghë, Ʒezi gha víɛ n’ye bë ele aghɩnë kë míanmian ëënë powu pini eba oku, ese në bɔ́ aɛn bá bunë ɔɔ alɔ óó Ʒoova vívi n’ye në élɛnë ghë.

12. ?Fɛ n’ye Matthieu 5:​43, 44 eba ehɛnë mɩnɛn, élé ebë eba ebɔ aghɩnë kë emianmian elënë é?

¹² Nkpɔkpɔnë esë, amɛn, ɔɔ mianmian bu nfre nfrenë efɩ elë óó bë eɔsɛ erɔrɔ elë sɛ shi. Satan elɛ bu álɛ bë eri elë Ofo ndaka jumannë shi. Elë shikwaghɩnë kë ghe sʋ Ʒoova wunë, kë emianmian elë álɛ ebë eri Ʒoova sʋnë shi. Ese Ʒezi yáya elë n’ye ebë ekolo aghɩnë kë emianmian elënë bɔ́bɔ́ (ka Matthieu 5:​43, 44). Bu ntɔnë ëë eshi ëë lɛ́ n’ye elë ghe elɛ bu kwa ghe eba ngikinë kë emianmian elënë oku. N’yonë, elë elele mɛnsɩ ekpʋ̀ kulenë Ʒezi lɔ́ elënë. Elë ekɩopu, elë eyɛopu ngiki powu sɛ, elë ekpa ewu ngiki powu ghɩ, dá aghɩnë kë emianmian elënë esë.—1 Cor. 13:4.

13. ?Mabughëwu ebë ewu gufrëmɔndɔn-aghɩnelë ghɩ àlɛ́ bɔ́bɔ́ kë në emianmian elë é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹³ Bayɛ n’ye ebë ewu gufrëmɔndɔn-aghɩnelë ghɩ àlɛ́ bɔ́bɔ́ mbranë kë ebabanë elɔ oohʋn ekpɛkpɛ elɔ elë, àlɛ́ bɔ́bɔ́ kë ari elë Ofo jumannë shi. ?Mabughëwu é? Noo Ofo Mbënë ëë ehɛ kɔ ebë elɛ bu ntɔnë (Rom. 13:​1, 2). Agheci, gha lɛ́ Satan ëë nʋn mbra nfre nfrenë gufrëmɔndɔn-aghɩnelë ebɔ emianmian elënë powu eji. Ese, në ejì ntɩ n’ye ebá epetè eji etu mbra ntɔnelë. Në evivi n’ye opu bë ejiji elë gufrëmɔndɔn ngikinelë sɛ álɛ ebë enɩ kelë mëlɔ. Amɛn maɛnnë ghë, àlɛ́ mbranë gufrëmɔndɔn ngikinelë bábanë gha yɛ́ ngiki aɛn wunë, kë esɔ ja enɩ mëlɔ. Ese kretiɛnghɩ ghe nɩ gufrëmɔndɔnnelë mëlɔ wu tata! (Prov. 24:​21, 22; bunë kë ghɛ́ghɛ dá agbanë oghoshi n’yo; Eccl. 8:​2, 3). Àlɛ́ elë gha ríshi gha kpɛkpɛ óó elë anɩ gufrëmɔndɔnnelë mëlɔnë, ebá elɛ bunë Satan evivinë.—Jean 15:19.

14. ?Mabu akɔnda ebë edi aghɩnë kë emianmian Ofo ngikinë sɛ é?

¹⁴ Aghɩnë kë míanmian Ʒoova Adashɛghɩnelë aghɔ, bë eshu ngbeni kë káci Ʒoova Adashɛghɩnë kë ɔɔ ebëlɛgba (1 Tim. 1:​12, 13). Àlɛ́ “ngiki në era eɲë, kë në emianmian eɲë, kë në edi mpu efu eɲë sɛnë, opu gha éjiji eɲë wo,” émʋn kɔ mici nkpɔnë, kelë esë kebë eɔsɛ epetè, kebë esʋ Ʒooova (Mat. 5:11). Ebë esɛrɛ Ofo álɛ gufrëmɔndɔn ngikinelë kebë eɲa elë shi ebë edi elë Ofo jumannë bɛtɛɛ ghë (1 Tim. 2:​1, 2). Ebë ekpa esɛrɛ Ofo elɔ elë nakwatɩ cɛwuelë lɛ, elë juman cɛwuelë lɛ, elë shikwaghɩnë kë emianmian elënë lɛ esë. Évivi Ʒoova n’ye bë eboka eɲë álɛ eɲë émʋn n’ye eɲë éba eci kelë oghorumɔn aba, ékpa efu opu shi kelë sɛ! Yighɔ nkpɔ káci Ʒoova Adashɛgho. Álɛ në égbɔ ekaci Ʒoova Adashɛghonë, në míanmian ca agbʋʋn fannga nhɛn. Kpe jɔnë në hɛ́: “Àlɛ́ enë efu opu shi eyinë, ebë eɔsɛ eboka ngiki álɛ kebë epetè akɔndanë kë edi Ʒoova Adashɛghɩnelë sɛnë.”

15. ?Mabughëwu elë gha édi akɔnda n’ye ebë eɔsɛ ebaba nkɔdi bunë eshu maɛnnë ghënë powu eyɛ wué?

¹⁵ Ʒoova mʋn bu akpɛkpɛnë efɩ elënë kwapowu. Në mʋn kɔ ghe rɛeshi ghe lɔ elë n’ye ebë erishi ekpɛkpɛ nkɔdi bunë kë elɛ elënë powu ngbeɲi (Ps. 37:18). Nkɔdi bunë eshu maɛnnë powu ghë amɛnnë, elë gha ɔɔsɛ ebë eghɔ ëë enɩ (Eccl. 1:15). Ɲan gbɔɔje, në Shibanë bá eghɔ nkɔdi bunë Satan lɛ ëë barughɩnelë lɛ kë ése eshipatanë ghënë powu enɩ (1 Jean 3:8; Rév. 21:5). Ese, noo cibɩ ntɔnë gha shú se wunë, bayɛ n’ye ebë ekɩopu, ebë ekpa elɛ kolo bu elɔ ngiki kwapowu. Ebë elele mɛnsɩ ebɔ elë cibɩ lɛ elë mɛnsɩ lɛ elɛ bunë ebë eɔsɛ elɛnë kwapowu eboka ngiki álɛ kebë ekaci Ʒoova cɛwuelë.

FË ÉƆSƐ EKƲRA AGHƲNË GHË!

16. ?Mabu bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë ekʋra Satan lɛ ëë abʋsɛmʋnnelë lɛ é? (Kpɩ fotonelë esë.)

¹⁶ Biblënë eya elë ayɔghɔ nhɛn n’ye ebë eɔsɛ ekʋra Satan lɛ ëë abʋsɛmʋnnnelë lɛ aghʋghʋnë ghë (Jacq. 4:7; 1 Jean 5:​4, 5). Aghʋ ntɔnë ghë, Ofo Mbënë eya elë n’ye bunë bë eɔsɛ elɔ ebë ekʋranë, ëë lɛ́ ntɩji (Éph. 6:16). N’yonë, éle ntɩjinë eɲë bɔ́ bá Ofo Ʒoova lɛ Ʒezi Krisë lɛ ghënë mɛnsɩ eyi. Ntɩji ntɔnë éshu eɲë rupu álɛ eɲë ékolo eɲë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ eyi, eɲë lɛ kelë lɛ bë ekpa eo-omu.

17. ?Mabu ebë evivi n’ye ebë elɛ é?

¹⁷ Dɔ̀në Satan esheshe elë álɛ ebë ewuwughë, sɛ bë ekpa erɔrɔ elë shinë, elë gha éja ëë ghë wu tata. Ʒoova lɛ Ʒezi lɛ kë hɛ́ báshi kɔ kë bá enʋn alɛ elë lɛ eyi àlɛ́ enë edi ecele kelë sɛ eyi. Elë lɛ elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ óo-omu, ë elë eghʋ Satannë lɛ́ elë powu kaɛngho tetenë aghʋ. Aghɩnë kë emianmian elënë, ebë elele mɛnsɩ ekpʋ Ʒezi jɔonë ehɛ kɔ ebë eyɛopu kelë sɛnë (Luc 6:​27, 28). Elë élele mɛnsɩ erishi ekpɛkpɛ álɛ ebë ekwa Satan dɔ̀nelë. Elë émʋn eyɛsɛ n’ye ebë eɔsɛ ekʋra aghʋnë elë eghʋ Satan lɛ ëë abʋsɛmʋnnelë lɛnë ghë.