Elë éyɔyɔ “Ofonë enini ngiki powu opu shinë”

1. ?Mabughëwu ebë enini ngiki opu shi é?

ELË powu “mianmian nfre nfre efɩ elë,” n’yonë, mici jɔghɔ elë evivi n’ye kebë enini elë opu shi, kebë ekpa ele elë ndɔnʋn (1 Pierre 1:6). Àlɛ́ ngiki anini elë opu shinë, bu ntɔnë eyɛyɛ elë sɛ. N’yonë, elë esë bayɛ n’ye ebë enini ngiki opu shi àlɛ́ kë anʋn jɔ akpɛɛkpɛ ghë (Mat. 7:12). Ʒoovanë lɛ́ “Ofonë enini ngiki powu opu shinë,” eya elë n’ye ebë eba “enini ngiki fuɔ opu shi miannë efɩ kelënë powu ghë” (2 Cor. 1:​3, 4; 1 Thess. 4:18). gha lɛ́ n’ye mɩɩ taa ebë enini elë nɔnjɛelënelë opu shi ghëwu ëë elë enini kelë opu shi wo. Ese elë elɛ bu ntɔnë noo ekólo kelë. Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu (1) Grɛkë mbë jenë kë bɔ́ hɛ́ opushinini Biblënë ghënë eshi, (2) n’ye ebë eba enini ngiki opu shi, (3) bunë ebë elɛ àlɛ́ elë avivi n’ye kebë enini elë opu shi.

GRƐKË MBË JENË KË BƆ́ HƐ́ OPUSHININI BIBLËNË GHËNË ESHI

2. ?Grɛkë mbë jenë kë ebɔ ehɛ “opushinini” Biblënë ghënë, ëë eshi bë eɔsɛ elɛ nkpɔca é?

² Biblënë ghë, Grɛkë mbë jenë kë bɔ́ hɛ́ opushinininë ëë eshi bë eɔsɛ elɛ nfre nfre. Bë eɔsɛ elɛ “ndɔnʋnle,” bë ekpa eɔsɛ elɛ “jɔnë kë ehɛ eshu yiki rupu álɛ bë elɛ bu nkpɔnë” (Rom. 12:8; kpɩ note d’étude “encourage”). Grɛkë mbë je ntɔnë, ëë eshi tetenë ëë lɛ́ “fë élɛlɛ yiki bë ewa eso fë sɛ.” ?Bu nkpɔca ghëwu é? Álɛ bë eboka fë, fɛ n’ye, àlɛ́ yiki nkpɔ awu cɛwu në epɛ, eyi eso ëë sɛ mɛnsɩghë álɛ bë eboka ëënë mɩnɛn. Bunë ghɩ ntɔnë alɛnë powu o, bë elɛ bunë bë ele cɛwunë ndɔnʋn, bë ele ëë mɛnsɩ. Bu ntɔnë ëë lɛ́ opushinini tetenë.

3. ?Élé ebë eba eɔsɛ eyɔyɔ n’ye Barnabe bá níni ngiki opu shinë é? (Kpɩ fotonë esë.)

³ Elë éhɛ kretiɛngho nkpɔnë Biblënë ehɛ ëë jɔnë jɔ. Në dí Ʒozɛfë. Në lɛ́ ghɩnë enini ngiki opu shi tete, në ekpa ele kelë ndɔnʋn. Ngiki powu mʋ́n kɔ n’ye në bá nʋ́n enë. Bu ntɔnë ghëwu ëë akotonelë kë lɛ́lɛ ëë Barnabe, ëë eshi ëë lɛ́ “opushininigho” (Actes 4:36). Noo eyi ntɔnë ba ëë yɛnë, ëë ghëwu ëë Biblënë ghë, kë gha kpa gha lɛ́lɛ ëë Ʒozɛfë n’ye, ese kë lɛ́lɛ ëë Barnabe. Bibënë eya n’ye eki fannga nhɛn, àlɛ́ nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ anʋn mian ghënë, Barnabe epɔ eboka kelë. N’ye Sɔlë bá káci kretiɛnnë, gha nʋnmɔn, në yí Ʒerizalɛmë gbo álɛ në éyi ewu Ʒezi ejiti-aghɩnelë. Ese, noo në boepi míanmian Ʒezi ejiti-aghɩnelënë, kë wú né ríe. Ese Barnabe ëë gha wú Sɔlë gha ríe. Në yɛ́opu ëë sɛ, në bɔ́ ëë yá akotonelë.—Actes 9:​26-28.

N’YE EBË EBA ENINI NGIKI OPU SHI

4. ?Álɛ ebë eɔsɛ enini ngiki opu shi eyɛsɛnë, bu yɔghɔ nkpɔca ebë elɛ é? (Romains 1:​11, 12)

⁴ Àlɛ́ fë aɔsɛ, yi dagha kelë. Ʒoova eghʋ̀ ëë sʋghɩnelë ghë enini ngiki opu shi. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, n’ye Ofo agbagho Eli sɛ bá rɔ́rɔ ëë shinë, Ʒoova tʋ́ në wawɛnë nkpɔ yí lé ëë ndɔnʋn (1 Rois 19:​4-7). Akoto Pɔlë esë vívi n’ye bë eyi edagha nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ álɛ bë ele kelë ndɔnʋn, noo àlɛ́ në ayi adagha kelenë, kelë esë kebë eɔsɛ ele në ndɔnʋn (ka Romains 1:​11, 12). Àlɛ́ fë ayi adagha yiki nkpɔ álɛ fë énini ëë opu shinë, bɔ cibɩ dɔ so ghɩ ntɔnë sɛ, álɛ fë éɔsɛ enini ëë opu shi eyɛsɛ (1 Cor. 16:7). Àlɛ́ fë gha ɔɔsɛ fë éyi edagha ghɩnë wunë, fë éɔsɛ elɛlɛ ëë, fë ékpa eɔsɛ eghɛghɛ bu ece ëë. Bu ntɔnelë bë eɔsɛ ele ëë mɛnsɩ. Ʒoova evivi n’ye bë eghʋ̀ fë ghë enini aghɩnë gbe opu shi. ?Fá edisʋ n’ye Ʒoova bë ebɔ fë édi juman ntɔnë wú?

5. ?Bu nkpɔca ghëwu mici jɔghɔ bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë enini elë nɔnjɛelënelë opu shi é?

⁵ Noo oohʋn ekpɛkpɛ eyi mici fɛji ntɛnɩelë ghënë, bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë eyi edagha elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ álɛ ebë ele kelë ndɔnʋn. N’ye kë bá lé akoto Pɔlë tɩ Rɔmë gbonë, Onezifɔrë píe Efɛzë oonë ghë yí víɛ Pɔlë Rɔmë gbo, álɛ bë enini ëë opu shi àlɛ́ bɔ́bɔ́ kebë eɔsɛ eɲi ëë esë ele tɩ, kebë eɔsɛ ee ëë bë erɔ (2 Tim. 1:​16-18). Bu nkpɔkpɔnë ëë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë kë nʋn Risi gbonë esë kë elɛ. Fɛ Onezifɔrë mɩnɛn, àlɛ́ kë aɲi kelë nɔnjɛelënelë ale tɩ oonë ghë kelë ntɩjinë ghëwunë, kë elɛ bu enini kelë opu shi. Àlɛ́ kë në enɩnɩ nɔnjɛelënë kë ɲí kelënë aanë, nɔnjɛelë gbeenelë kë eyi etu kelë àkpa aanɩnɩ-fa gbo àlɛ́ bɔ́bɔ́ kë mʋn kɔ kebë eɔsɛ eɲi kelë esë ele tɩ. ?Mabu fë élɛ ebaba fë esë eyɛ, álɛ fë éɔsɛ ele nɔnjɛelënelë ndɔnʋn àlɛ́ bu nhɛnnelë ashu é? Fë éɔsɛ eka bu nfre nfrenë Ʒoova sʋghɩnelë kë lɛ́ lahɔ gbo lɛ amɛn lɛ níni kelë esë opu shinë. Kë tú kelë esë àkpa, kë ɲí kelë sɛyɛyɛnë shi mian cibɩ ghë.

6. ?Àlɛ́ enë enini ngiki opu shinë, élé ebë eba eɔsɛ eyɔyɔ Ʒoova é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁶ Je rɔkɔ shi ce kelë mbë. N’ye Ofo agbagho Eli bá nʋ́n opuji ghë noo në mʋ́n kɔ Ʒezabɛlë eviɛ ëë álɛ bë ee ëënë, në bɔ́ në opu jɔnë powu ká dí Ʒoova. Agbate Ʒoova mʋ́n bunë eji Eli opunë dádá o, kʋra ese në da jé rɔkɔ shi cé Eli mbë kolo ghë. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ Eli hɛ́ jɔnë kpa hɛ́ ëë ghënë, Ʒoova fú opu shi cé ëë mbë mɩɩ shú órò (1 Rois 19:​9, 10, 14). N’ye Ofo agbagho Abakukë bá vívi Ʒoova bunë ghëwu eɲa pɛ shi eshunë, Ʒoova fú opu shi cé Abakukë mbë àlɛ́ bɔ́bɔ́ n’ye Abakukë bá lɛ́ ëë mbënë bë eɔsɛ eya n’ye në gha wú ëë ghɩ (Hab. 1:​2, 3). Amɛn esë, Ʒoova eje rɔkɔ shi ece elë mbë ayɔghɔ nhɛn àlɛ́ bɔ́bɔ́ në mʋn bunë efɩ elënë dádá. Àlɛ́ elë nɔnjɛelënelë në ebɔ kelë opu jɔ eka edi elënë, fɛ Ʒoova mɩnɛn, elë esë elë éje rɔkɔ shi ece kelë mbë ayɔghɔ nhɛn ghɩwu ghë. Bu ntɔnë ëë eshi ëë lɛ́ n’ye àlɛ́ bɔ́bɔ́ jɔnë kë ehɛ elënë ghe yɛ elë aɛn wunë, elë gha éji kelë mbë ɲi, opu gha éjiji elë. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ jɔ nkpɔkpɔnë ëë kë ehɛ kë ekpa ehɛ ëë ghënë, elë éda efu opu shi éce kelë mbë.—Jacq. 1:19; Eccl. 7:9.

7. ?Mabu ebë elɛ álɛ ebë emʋn bunë ebë eɔsɛ elɛ eboka ghɩnë nʋn jɔ kpɛkpɛ ghënë é?

⁷ Wɛsɛ bu álɛ fë émʋn bunë fë éɔsɛ elɛ eboka kelë. Elë gha ɔɔsɛ ebë emʋn bunë nʋn yiki oghorumɔn fɛ Ʒoova mɩnɛn wo. Ese àlɛ́ enë eje rɔkɔ shi ece kelë mbë eyɛsɛ, enë ekpa ewɛsɛ jɔnë kë ehɛnë, ebá emʋn bunë nʋn kelë oghorumɔn ghë. Bunë fë edi akɔnda n’ye bë emian fë saci fë nʋn jɔ nkpɔkpɔnë efɩ ghɩnë ghënë, gha édi akɔnda n’ye bu nkpɔkpɔnë ëë emian ghɩ ntɔnë wo, noo elë kwapowu elë gha lɛ́ nkpɔkpɔnë. N’yonë, bɔ cibɩ ce kelë mbë ayɔghɔ nhɛn, kpa vivi kelë jɔ jɛelë jɛelë ghɩwu ghë, álɛ fë éɔsɛ emʋn jɔnë nʋn kelë opunë. N’yonë, fá eɔsɛ emʋn bunë fë élɛ eboka kelë.—Prov. 20:5.

8. ?N’ye Lazarë bá rɔ́në, élé Ʒezi bá níni Martë lɛ Mari lɛ opu shi é? (Kpɩ fotonelë esë.)

⁸ Elë éwu bunë Ʒezi lɛ́ níni Martë lɛ Mari lɛ opu shi n’ye kelë nɔnjɛ yikpe Lazarë bá rɔ́në. Agbate kelë aɲʋn powu ëë kë nʋn aarɛrɛnë ghë o, ese n’ye Ʒezi bá níni kelë opu shinë gha lɛ́ nkpɔkpɔnë. N’ye Martë bá wá lɛ́ Ʒezi mbë murú ghënë, Ʒezi bɔ́ rɔpulɛnë jɔ ká dí ëë. Bu ntɔnë kpa lé ntɩjinë Martë bɔ́ bá rɔpulɛnë ghënë mɛnsɩ. Ese n’ye Mari bá bɔ́ murú ghë wá Ʒezi sɛnë, Biblënë ghe hɛ kɔ në lɛ Mari lɛ dídi rɔpulɛnë jɔ wo. Ese Ʒezi bë ewu murúnë Mari erunë, në esë në ka da murú, ë në vívi Mari n’ye kë róro Lazarë (Jean 11:​20-35). ?Mabu ebë eɔsɛ eɲishi n’ye Ʒezi bá níni kelë aɲʋn powu opu shinë ghë é? Àlɛ́ eɲá enini yiki opu shinë, ebë ewɛsɛ bu álɛ ebë emʋn bunë emian ghɩnë. N’yonë, ebë eɔsɛ ekpɩ owu-nkpɔ ee bunë emian ëënë ghë enini ëë opu shi.

9. ?Élé fë éba eɔsɛ eghʋ̀ Biblënë ghë enini ngiki opu shi é? (Romains 15:​4, 5)

⁹ Ghʋ̀ Biblënë ghë nini kelë opu shi. Àlɛ́ enë eghʋ̀ Biblënë ghë enini ngiki opu shinë, ebá eɔsɛ eboka kelë álɛ kebë ele kelë ntɩjinë kë bɔ́ bá bunë Ʒoova hɛ́ kɔ ná elɛnë ghënë mɛnsɩ (ka Romains 15:​4, 5). Àlɛ́ ntɩjinë kë bɔ́ bá bunë Ʒoova hɛ́ kɔ ná elɛnë ghënë aɔ mɛnsɩnë, bu ntɔnë bá enini kelë opu shi, bá ekpa eboka kelë álɛ kebë emʋn n’ye Ʒoova kolo kelë, ekpa ekpɩ kelë ayɔghɔ nhɛn (Is. 40:31). ?Élé ebë eba eɔsɛ ewu Biblë abɩnë ebë ebɔ ele ngiki ndɔnʋn é? Ngiki jɔghɔ eghɛghɛ Biblë abɩnë kë mʋn kɔ bë eɔsɛ eboka ngikinë ebashi, fɛ ntɛnɩ nʋn elë nakwa Versets pour la vie chrétienne ëë ghɔgbonë kë ghɛ́ghɛ “Réconfort; Consolation” ghënë mɩnɛn. Fë esë fë éɔsɛ eba nhɛn elɛ. Fë ékpa eɔsɛ esɛrɛ Ʒoova n’ye bë elɔ fë ëë wawɛ celenë, álɛ fë éɔsɛ eghʋ̀ ëë Mbënë ghë enini ngiki opu shi eyɛsɛ. Në wawɛ celenë bë eɔsɛ eboka fë álɛ fë éghagha Biblë abɩnë bë eɔsɛ enini ngiki opu shinë ghë.—Jean 14:26.

10. ?Mabughëwu àlɛ́ elë avivi n’ye ebë ele ngiki ndɔnʋnnë, ebë elɛ̀ mbë opuyɛ ghë é?

¹⁰ Lɛ̀ kelë mbë opuyɛ ghë. Fɛ n’ye ebá boepi hɛ́në mɩnɛn, Grɛkë mbë jenë kë bɔ́ ghɛ́ghɛ “opushinininë,” ëë eshi bë eɔsɛ elɛ “jɔnë kë ehɛ eshu yiki rupu álɛ bë elɛ bu nkpɔ.” N’yonë, mici jɔghɔ àlɛ́ enë enini ngiki opu shinë, bayɛ n’ye ebë ehɛ kelë jɔnë bë elɔ kebë epetè akɔnda pʋpʋnë kë edinë. Àlɛ́ fë awu kɔ bayɛ n’ye ghɩnë bë epetè akɔndanë edinë, boepi bɔ cibɩ di akɔnda yɛsɛ álɛ fë émʋn jɔnë fë éɔsɛ ehɛ, álɛ mbënë bá epie fë ɲi esɔnë, ghe elɔ ghɩnë sɛ ghe erɔrɔ ëë shi, ese bë ele ëë mɛnsɩ (Prov. 12:18). Bu ntɔnë ghënë, ebë eɔsɛ eyɔyɔ n’ye Ʒoova bá lɛ́ Eli mbënë. N’ye Eli bá dí akɔnda kɔ në Ofo jumannë në dínë lɛ́ ekpete, kɔ Israɛlë maɛnnë já ofosʋ pʋpʋ ghë óó ɲan në esëkpɔ cece ëë në esʋ Ʒoova Israɛlë maɛnnë ghënë, Ʒoova gha hɛ́ Eli kɔ akɔnda pʋpʋ ëë dínë wo. Ese në lɛ́ ëë mbë opuyɛ ghë, në bóka ëë, ë Eli wú n’ye akɔndanë në dínë gha sheghë (1 Rois 19:​15-18). Elë esë, àlɛ́ enë ebɔ cibɩ edi akɔnda eyɛsɛ, enë ekpa elɛ̀ mbë opuyɛ ghënë, ebë eɔsɛ eboka elë nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ àlɛ́ kë anʋn cibɩ kpɛɛkpɛ ghë. Mici kwapowu, àlɛ́ kɔ́ fë në egbagba mbë shi o, kɔ́ fë në ebɔ mbë ofokwa jɛmɛnnelë ghë o, óó fë avivi n’ye fë éle më-nɔnjɛelënelë ndɔnʋnnë, lɛ̀ mbë opuyɛ ghë, kpa lɛ̀ mbë yɔghɔnë bë eboka kelë.

11. ?Mabu ebë elɛ elɔ aghɩnë kë nʋn mian ghënë é? (1 Jean 3:18)

¹¹ Lɔ kelë bunë mían kelënë. Agbate, mbënë elë elɛ̀ enini aghɩnë kë nʋn jɔ kpɛɛkpɛ ghënë opu shinë yɛsɛ o, ese kpa ɔɔ bu fuɔnë ebë elɛ elɔ kelë (ka 1 Jean 3:18). Barnabe lɛ́ bu yɔghɔnë eya elë bunë ebë elɛ elɔ aghɩnë kë nʋn mian ghënë. N’ye bu bá mían nɔnjɛelënë kë wɔ́ kelë ji puɔpuɔnë, Barnabe vé eshi dí, ë në bɔ́ bóka kelë (Actes 4:​36, 37). Amɛn esë, elë nɔnjɛelë fannga nhɛn elɛ bu nkpɔkpɔnë. Kë ebɔ bunë emian kelë nɔnjɛelënelë elɔ kelë. Elë nɔnjɛ yighɔ nkpɔ ehʋn-oo Polɔɲë, në di Gabriɛla. N’ye miji gbɔnë bá nɔ́n Polɔɲë oonë ghë óó cɔ́ghɔ ëë ereninë, jɔ hʋ́n ëë sɛ, sɛ rɔ́rɔ ëë shi. Në hɛ́ kɔ: “Më lɛ më shìelë lɛ ehʋn-oo ereni nkpɔkpɔnë ghë. Bunë shúnë yó elë lahuɔn, lɔ́ sɛ rɔ́rɔ elë shi mɩɩ elë gha mʋ́n bunë ebë elɛ n’ye. Më gha mʋ́n n’ye më éba ebaba më ereninë cɔ́ghɔnë eyɛ. Ese mící nkpɔ cécé ghë, nɔnjɛelënë kë nʋnnʋn ofokwa nfre nfrenë gha ká elë miji wunë ghënë, kë wá dí juman kpookpo nhɛn bába elë aʋnnë yɛ. Bunë shúnë, lé më ntɩjinë mɛnsɩ, ë më wú n’ye agbate Ʒoova emimi ëë ngikinë aɛn álɛ kebë enini aghɩnë kë nʋn jɔ kpɛɛkpɛ ghënë opu shi.”

12. ?Élé opunë fë ekɩnë bë eba eɔsɛ eboka më-nɔnjɛelë kretiɛnnelë é?

¹² Kɩopu fie mianmiannë efɩ fënë ghë. Akoto Pɔlë hɛ́ kretiɛnghɩnë kë nʋ́n Tesalonikë gbonë kɔ n’ye në bá cé kɔ kë ekɩopu mianmiannë efɩ kelënë ghënë, bu ntɔnë yɛ́yɛ në sɛ, kpa lé në mɛnsɩ, noo në wú kɔ jumannë në dí bóka kelënë gha lɛ́ ekpete (1 Thess. 3:​5-8). Pɔlë kpa wú n’ye àlɛ́ në esë në ɲë edi ecele ekɩopu në mianmiannë ghënë, bu ntɔnë bá ele nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ fuɔ ndɔnʋn álɛ kelë esë kebë ekɩopu edi ecele (Col. 2:​1, 2). Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ elë nɔnjɛelë kretiɛnnë kë në ewu n’ye Ʒoova eba eboka elë ë elë kɩopu mianmiannë efɩ elënë ghënë, bu ntɔnë edamë ele kelë ndɔnʋn tete.

13. ?Mabu ebë elɛ álɛ ebë eɔsɛ enini ngiki opu shi eyi é?

¹³ Fu opu shi kelë sɛ. Mici jɔghɔ, àlɛ́ enë ele ele nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë sɛ rɔ́rɔ kelë shinë ndɔnʋnnë, gha lɛ́ kpa-nkpɔ n’yonë ëë kë eka ebɔ mɛnsɩ wo. Bu ntɔnë ghëwu ëë Biblënë ehɛ elë kɔ ebë ‘ele elë esë ndɔnʋn eyi.’ Ëë eshi ëë lɛ́ n’ye, àlɛ́ enë ele nɔnjɛ nkpɔ ndɔnʋnnë, ebë elɛ ëë eyi, elë gha ékaka bà (1 Thess. 5:11). N’yonë, álɛ ebë eɔsɛ enini nɔnjɛ nkpɔ opu shi eyinë, bayɛ n’ye ebë efu opu shi ëë sɛ (1 Thess. 5:14). Mici jɔghɔ, bë eɔsɛ eshu n’ye elë esë ebë evivi n’ye kebë enini elë opu shi. ?N’yonë, mabu ebë elɛ é?

ÀLƐ́ ELË AVIVI N’YE KEBË ENINI ELË OPU SHI

14-15. ?Àlɛ́ mici jɔghɔ sɛ në erɔrɔ fë shinë, mabu fë élɛ é?

¹⁴ Sɛrɛ Ʒoova. Vivi Ʒoova n’ye bë enini fë opu shi àlɛ́ sɛ në erɔrɔ fë shi (Ps. 94:19). Fë ofosɛrɛnë ghënë, hɛ jɔ mumunë edʋ fënë, bɔ fë opu jɔnë powu ka di ëë (Ps. 62:8). Agbate, álɛ fë égbɔ esɛrɛ Ʒoovanë, në mʋn bunë efɩ fënë dádá, ese àlɛ́ fë në ebɔ fë opu jɔnë powu eka edi ëënë, fë eya n’ye fë ejì ëë ntɩ tete. Ʒoova ghe titi rɔkɔ ni ofosɛrɛ nhɛnnelë ngbeɲi, ná epɔ elɛ bu eboka fë (Marc 11:24). Philippiens 4:​6, 7 ehɛ kɔ: ‘Éghʋ̀ ofosɛrɛ ghë ebɔ eɲë jɔrɛrɛnë powu eka edi Ofo, […] álɛ Ofo bɛtɛɛnë dɔ́omu she bunë ebë eɔsɛ edi akɔndanë powunë, bë ebidi eɲë oghorumɔnnë lɛ eɲë akɔndanë lɛ shi.’

¹⁵ Da ngiki sɛ álɛ kebë eboka fë. Bɔ fë opu jɔ ka di kɔ́ kretiɛngho nkpɔnë ɔɔ aɛnhɔnë o, kɔ́ ofokwa ghɩmɛn nkpɔnë fë éɔsɛ ebɔ fë opu jɔ eka edi ëënë o. Më-nɔnjɛelë kretiɛnghɩnë bë eɔsɛ enini fë opu shi tete. ?Ese àlɛ́ fë gha bɔ bunë efɩ fënë jɔ gha ka gha di kelë wunë, élé kebë eba eɔsɛ eboka fë é? (Prov. 14:10). Fë éɔsɛ ehɛ kelë kɔ kebë efu opu shi ece jɔnë fë ɲá ehɛ kelënë mɩɩ bë eshu órò. Fë ékpa eɔsɛ evivi kelë kɔ kebë eya fë jɔ nkpɔnë kë gbágbashi elë Ofo nakwanelë ghë óó bë eɔsɛ enini fë opu shinë.

16. ?Àlɛ́ më-nɔnjɛelë kretiɛnghɩ në enini fë opu shinë, mabu bë eɔsɛ eshu é? ?Ese mabu fë éghaghaghë é?

¹⁶ Fu opu shi, kpa ɲa jɔ shi hɔ kelë. Àlɛ́ më-nɔnjɛelë kretiɛnghɩ në eda fë sɛ álɛ kebë ele fë ndɔnʋnnë, kebë eɔsɛ ehɛ jɔnë ghe eyɛ fë aɛn, kebë ekpa eɔsɛ elɛ bunë bë ehʋn fë sɛ. Àlɛ́ bu ntɔnë ashunë, fu opu shi kelë sɛ (1 Cor. 13:​4, 7). ?Mabughëwu é? Noo Jacques 3:2 ehɛ kɔ: “Àlɛ́ yiki ghe nɛ ghe piɛ mbëlɛ ghë wunë, ghɩ ntɔnë lɛ́ ecele.” Lapɔ esë, ghaghaghë kɔ më-nɔnjɛelë kretiɛnghɩnë evivi n’ye kebë eboka fë teteghë. Gha épa-aɛn n’ye Biblënë ehɛ kɔ: ‘Opu eki yiki n’ye bë elɛ bu yɔghɔ, ese ëë sɛakɔnë gha sheghë.’—Mat. 26:41

17. ?Mabu elë powu ebë elele mɛnsɩ elɛ é?

¹⁷ Elë powu, ɔɔ n’ye eshu óó elë evivi n’ye kebë enini elë opu shi. Lapɔ esë, noo oohʋnnë ekpɛkpɛ edɔ eyi maɛn ntɛnɩ ghë, Ofo kaɛnghɩnelë esë kë ekpa emianmian elë edɔ eyinë, bayɛ tete n’ye kebë enini elë opu shi eyɛsɛ. N’yonë, elë elele mɛnsɩ elɛ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ ebë enini elë esë opu shi eyi.