Ubusuma Bwaba mu Kuba Mwi Bumba Lya Mulimo

1-2. Bushe aba bwananyina abengi bomfwa shani pa mulandu wa kuti baliba mwi bumba lya mulimo?

BUSHE muleibukisha ubushiku bamusuminishe ukuba kasabankanya wa mbila nsuma? Pali bulya bushiku mwali ne nsansa pantu nomba mwaishileba pa bantu abengi abacindika ishina lya kwa Yehova. (Amalu. 148:​1, 2, 12, 13) Na kabili ukutula bulya bushiku, nalimo mwaishileba mwi bumba umwaba fye bamunyinefwe na bankashi abanono, e kuti ibumba lya mulimo. Ababa mu mabumba ya mulimo balabomba umulimo uwacindama uo Yesu atupeela uwa kubila imbila nsuma ya Bufumu “ku bantu bonse aba pe sonde.”—Mat. 24:14.

² Bushe mumfwa shani pali ifi mwaba mwi bumba lya mulimo? Nkashi Wendya alandile ati: “Aba bwananyina abo naba nabo mwi bumba lya mulimo balingafwa mu nshila ishalekanalekana. Kuli bena nalisambililako inshila ishalekanalekana isha kubililamo imbila nsuma ne sha kusambilishishamo abantu icine. Balilenga napanga ukubomba imilimo imo mu cilonganino no kufikilisha ifyo napanga. Kabili nalikwata ifibusa ifisuma kabili ifingi. Icalenga fyonse ifi ni co naliba mwi bumba lya mulimo.” Munyinefwe Rich na o alandile ati: “Mona ukuti ifi naba kangalila we bumba, mulimo uwacindama sana uo nakwata. Nangu ca kuti bakasabankanya bamo kuti ba-afwa umuntu ica kuti alunduluka no kubatishiwa abatishiwa, kangalila wa mulimo ena alatwalilila ukwafwa uyo muntu pa kuti abe uwakosa mu fya kwa Lesa.” Nkashi Dinah alandile ati: “Ala caliwama ifi kwaba amabumba ya mulimo! Abo naba nabo mwi bumba lya mulimo mbamona fye ukuti lupwa lwandi.”

3. Finshi twalasambililapo muli cino cipande?

³ Muli cino cipande, twalabalilapo ukusambilila pa milimo iyo kangalila we bumba na kaafwa wakwe babomba. Twalamona ne fyo bafwa aba bwananyina ababa mwi bumba lyabo. Lyena twalasambilila pa fyo cila muntu alingile ukulacita pa kuti bonse mwi bumba lya mulimo balenonkelamo. Na mu kulekelesha twalasambilila pa fyo ibumba lya mulimo lingatwafwa.

KANGALILA WE BUMBA NA KAAFWA WAKWE

4. (a) Mulimo nshi uukalamba uo kangalila we bumba abomba? (b) Bushe kangalila we bumba asakamana shani ababa mwi bumba lyakwe? (Moneni akabokoshi akaleti “Fimo Ifyo Kangalila we Bumba Engalacita.”)

⁴ Uuba kangalila we bumba ni eludab uo ibumba lya baeluda lisala, kabili umulimo abomba, kula-afwa ababa mwi bumba lyakwe pa kuti balelunduluka mu fya kwa Lesa. Bushe abomba shani uyu mulimo wakwe? Ica kubalilapo, alabika sana mano ku muntu umo na umo uwaba mwi bumba lyakwe. (Amapi. 27:23) Kangalila we bumba aleshiba bwino bonse ababa mwi bumba lyakwe, kabili alalanda nabo cila nshita pa kuti aleishiba ifyo bali. Ifi acita filenga alebafwa pa kuti baletwalilila ukuba ifibusa fya kwa Yehova. Filenga alebalanga ukuti alibatemwa ilyo basakamikwe na lintu bali no bulanda, kabili alabafwa na mu fyo balekabila. (Amapi. 12:25; Esa. 32:2; Yako. 2:​15-17) Icalenga bubili, alafwa cila kasabankanya pa kuti alebombesha mu mulimo wa kubila imbila nsuma. Alaba pa ntanshi pa kubomba umulimo wa kubila imbila nsuma maka maka pa mpela ya mulungu. Na kabili alabombako na cila kasabankanya pa kuti engamukoselesha kabili engamusambilishako ifya kubila imbila nsuma. Nga ca kuti inshita shimo te kuti akumanishe ukukumana na ba mwi bumba lyakwe, alingile ukushininkisha ukuti kaafwa wakwe nelyo munyinefwe umbi uwafikapo atungulula ukukumana kwa kuya mu kubila imbila nsuma. Icalenga butatu, alafwa bamunyinefwe ababatishiwa pa kuti bengafikapo ukulabombako imilimo mu cilonganino. (1 Tim. 3:1) Alatasha bamunyinefwe ukufuma panshi ya mutima, alabomfya amalembo pa kubafunda, kabili lyonse alabasambilisha imilimo pa kuti bengafikapo ukuba ababomfi batumikila nelyo baeluda. Pa mulandu wa kuti imilimo iyo kangalila we bumba abomba yalicindama sana, baeluda abengabomba bwino sana uyu mulimo e bo ibumba lya baeluda lifwile ukusonta ukuba bakangalila be bumba.

5. Fintu nshi fimo ifilenga cilekosela bakangalila ba mabumba bamo ukulabomba bwino imilimo yabo?

⁵ Kulaba ifintu ifingi ifilenga cilekosela kangalila we bumba ukula-afwa bonse ababa mwi bumba lyakwe. Natulandeko pali ba Jörg, baeluda abekala ku Germany. Ba Jörg ni bakangalila we bumba kabili balikwata imilimo na imbi iyo babomba mu cilonganino nga filya fine caba kuli baeluda abengi. Ba Jörg balandile abati: “Calikosa ukuba kangalila we bumba nga ca kuti pa nshita imo ine ulabombako ne milimo imbi mu cilonganino. Cilankosela ukulalanshanya na bonse ababa mwi bumba lyandi nga fintu mfwaya ukulacita.” Munyinefwe Abel eluda uuli ne myaka 70 uwa ku Uganda alandile ati: “Mu cilonganino cesu mwaba fye baeluda na babomfi batumikila abanono. E ico twakwata amabumba ya mulimo ayakalamba. Ici calenga cilenkosela ukulacema cila kasabankanya lyonse nga fintu mfwaya ukulacita.” Kabili munyinefwe Obed, eluda uwikala ku Suriname na o alandile ati: “Nalitemwa ukusambilisha aba bwananyina imilimo. Lelo pa kuti usambilishe uwa bwananyina imilimo, kano naukwata inshita na maka. Kabili palapita inshita pa kuti umone ifisuma ifilefuma mu fyo ulesambilisha uwa bwananyina imilimo. Pa mulandu ne fi, ilingi line ndalekelesha umulimo wa kusambilisha aba bwananyina imilimo.” Finshi bakangalila ba mabumba abakwata amafya ya musango uyu e lyo na mafya yambi bengacita?

6. Bushe kangalila we bumba kuti alabomba shani umulimo wakwe nga ca kuti mwi bumba lya mulimo muli fye bakasabankanya abanono?

⁶ Nga kuti cacitika, mwi bumba lya mulimo mufwile ukuba fye bakasabankanya abanono pa kuti cingangukila kangalila we bumba ukwishiba bwino bonse ababa mwi bumba lyakwe, kabili alebafwa pa kuti bengatwalilila ukuba abakosa mu fya kwa Lesa. Nomba kuti mwacita shani nga ca kuti mu cilonganino cenu mwaba fye baeluda abanono? Mu cifulo ca kukwata amabumba ayakalamba ica kuti cakosela na kangalila we bumba ukulabomba bwino umulimo wakwe, kuti cawama ibumba lya baeluda lyasonta umubomfi utumikila pa kuti alesakamana ibumba pa nshita iinono. Nga ca kuti mwi bumba lya mulimo muli fye bakasabankanya abanono, kuti cayangukila kangalila we bumba ukulasakamana bwino aba bwananyina pa kuti bengatwalilila ukuba aba cishinka kuli Yehova no kulashipikisha amafya.

7. Mu cilonganino umwaba fye baeluda abanono, cinshi bakangalila ba mabumba bengacita pa kuti balesakamana bwino bonse ababa mwi bumba lyabo? (1 Petro 5:2) (Moneni ne cikope.)

⁷ Nga ca kuti nimwe bakangalila be bumba ababa mu cilonganino umwaba fye baeluda abanono, mulebika sana amano ku kusambilisha kaafwa wenu imilimo, pa kuti mulesakamana bwino umukuni wa kwa Lesa. (Belengeni 1 Petro 5:2.) Mulepeelako kaafwa wenu imilimo ya kubomba. Ku ca kumwenako, mu nshita mu nshita kuti mulemweba ukuti aletungululako ukukumana kwa kuya mu kubila imbila nsuma. Mulelanshanya nankwe ifyo cila kasabankanya abomba umulimo wa kubila imbila nsuma. Lyonse mulesendako kaafwa wenu mu kucema aba bwananyina. Ilyo mushilaya, mufwile ukulanshanya nankwe ifyo mwalaya mukoseleshe uwa bwananyina. Pa numa ya kucema uwa bwananyina, muletasha kaafwa wenu pa fyo acicitamo bwino, kabili nga mulemona ukuti alingile ukuwamyako muli fimo, mulemweba. Mu kupita kwa nshita, kaafwa wenu kuti afikapo ukuba kangalila we bumba. (2 Tim. 2:2) Kuti mwaebako na ba bwananyina bambi abakalamba mu fya kwa Lesa abo mwaba nabo mwi bumba ukuti balesambilishako bakasabankanya bambi ifya kubila imbila nsuma. Bapainiya e lyo na ba bwananyina bambi abaishiba ifya kubila imbila nsuma, kuti balabombako na bakasabankanya aba kuti e lyo batendeke fye ukubila imbila nsuma, e lyo na ba kuti tabalaishiba sana ifya kubila imbila nsuma. Kabili bakasabankanya abakalamba mu fya kwa Lesa kuti bala-afwilishako bakasabankanya bambi pa fya kutendeka ukulanshanya na bantu ilyo balebila imbila nsuma, pa fya kucita nga babwelela ku balefwaya ukwishibilapo na fimbi, na pa fya kusambilisha umuntu Baibo. Nomba natulandeko pa fintu fitatu ifyo cila muntu mwi bumba lya mulimo engalacita pa kuti bonse mwi bumba balenonkelamo.

IFYO MULINGILE UKULACITA PA KUTI BONSE MWI BUMBA LYA MULIMO MULENONKELAMO

8. Finshi tulingile ukulacita pa kuti bonse mwi bumba lya mulimo tulenonkelamo? (Abena Roma 1:12)

⁸ Mulebapo pa kukumana. Kuti mwalakoseleshanya na ba bwananyina nga ca kuti lyonse mulebila nabo imbila nsuma. (Belengeni Abena Roma 1:12.) Na kabili nga mulebilila pamo na ba bwananyina ababa mwi bumba lyenu imbila nsuma, kuti mwacingililwa kabili te kuti muleumfwa umwenso wa kulanda na bantu. Nga ca kuti ilingi line incito mubomba ilalenga cilemukosela ukukumana pamo na ba bwananyina abo mwaba nabo mwi bumba, bushe te kuti mulombe aba mwingisha incito ukuti baluleko ifyo mubomba pa kuti mulekwata inshita ya kubila imbila nsuma? Nalimo ifyo bengamwasuka kuti fyamupapusha. (Nehe. 2:​4-6) Nga ca kuti cilamukosela ukuya mu kukumana pamo na bo mwaba nabo mwi bumba pa mulandu wa kuti mulalwalilila nelyo namukula, kuti mwalanda na kangalila we bumba. Nalimo kuti apekanya ukuti mulebomfya Zoom nangu KHCONF pa kuti muleumfwako ifyo aba mwi bumba mwaba balelanshanya ilyo balekumana. Nangu kuti apekanya ukuti mulelembela abantu amakalata nangu mulebatumina foni pa kubila imbila nsuma. Bushe muli baice kabili tamulwalilila nomba cilamukosela ukuya mu kubila imbila nsuma lyonse? Bushe te kuti ciwame mwapekanya ukuti mulebila imbila nsuma na ba bwananyina mwaba nabo mwi bumba cila mulungu? Mulingile ukutontonkanyako pa fyo mwacindamika sana e lyo na pa fyo mwingalabomfya bwino inshita. (Rom. 12:11; Kol. 4:5) Nga muleibikilishako pa kuti mulebila imbila nsuma lyonse, bonse mwi bumba mukalanonkelamo. Mulelomba Yehova ukuti alemwafwa. Kuti ‘alenga mwalafwaya ukucita ifyo afwaya kabili kuti alamupeela na maka ya kuficita.’—Fil. 2:13.

9. Kuti twacita shani pa kuti tulelenga ababa mwi bumba lyesu baleumfwa ukuti twalibatemwa kabili baba fye ngo lupwa lwesu? (Abena Roma 12:13)

⁹ Mulepokelela aba bwananyina. Kuti twalenga aba bwananyina abo twaba nabo mwi bumba balaumfwa ukuti twalibatemwa nga tulebapokelela ku mwesu. (Belengeni Abena Roma 12:13.) Ku ca kumwenako, kuti twaipeelesha ukuti ibumba lyesu ilya mulimo lilekumanina pa ng’anda pa mwesu. Mu filonganino fimo amabumba ya mulimo yalalekanina ukupokelela kalanda umweni. Ilyo ibumba lya mulimo limo lilepokelela kalanda umweni, aba muli ilyo ibumba bamo balaliila pamo ifya kulya kabili baleshisha pamo nampo nga kalanda umweni e po ali nelyo talipo. Nkashi Sarah painiya waibela alandile ati: “Ndasakamana sana nga naita aba bwananyina ku ng’anda, e ico pa kuti nisakamana sana, mpekanya fye ifya kulya ifinono. Mbika sana amano ku kwishibana bwino na ba bwananyina ukucila ukubika sana amano ku kupekanya ifya kulya ifingi.” Nga tule-esha na maka yesu yonse ukulacita ifingalenga ababa mwi bumba lyesu balaumfwa ukuti twalibatemwa, kabili baba fye ngo lupwa lwesu, kuti twaba sana ifibusa na Yehova na ba bwananyina bene.—Nehe. 8:10; Imil. 20:35.

10. Cinshi twingacita nga tulefwaya ukuwamyako mu fyo tubila imbila nsuma? (Amapinda 1:5; 27:17) (Moneni ne cikope.)

¹⁰ Muleitemenwa ukulomba aba bwananyina ukuti bamwafwe. Nga twaishiba bwino ifya kubila imbila nsuma ne fya kusambilisha abantu, tukalatemwa ukubila imbila nsuma na ba bwananyina abo twaba nabo mwi bumba. Bushe kwalibako mumo umo mufwile ukuwamyako pa fyo mubila imbila nsuma? Bushe te kuti ciwame mwaebako umo, nalimo painiya nangu uwa bwananyina umbi uwaishiba bwino ifya kubila imbila nsuma uo mwaba na o mwi bumba ukuti amwafwe? (Belengeni Amapinda 1:5; 27:17.) Kuti mwaebako kangalila wenu uwe bumba umo mulefwaya ukuwamyako mu fyo mubila imbila nsuma. Kuti amwafwilisha pa kuti mwingawamyako. Kuti mwaebako no wa bwananyina umbi uo mwaba na o mwi bumba ukuti amwafwe. Ifi fine e fyo nkashi Heather acitile nangu ca kuti wa nsoni. Alandile ati: “Nalyebele painiya ukuti angafweko pa fya kucita nga nabwelela ku bantu abalefwaya ukwishibilapo na fimbi. Ali ne cikuuku kuli ine kabili lyonse aletantika ukuti ndeya nankwe mu kubila imbila nsuma. Alilengele natendeka no kusambilisha umuntu Baibo uo twabweleleko pa kuti eshibilepo na fimbi. Caliweme filya naebele ulya nkashi ukuti angafwe, pantu pali ino nshita nalitemwa ukubila imbila nsuma na kabili.” Cailanga fye apabuuta tuutu ukuti fingi twingacita pa kuti bonse mwi bumba lya mulimo tulenonkelamo.

UBUSUMA BWABA MU KUBA MWI BUMBA LYA MULIMO

11-12. Bushe abo mwaba nabo mwi bumba lya mulimo kuti bamwafwa shani pa kuti mwingeshiba bwino ifya kubila imbila nsuma no kutwalilila ukuba cibusa wa kwa Yehova? Landeni pa ca kumwenako.

¹¹ Tulatwalilila ukuba ifibusa na Yehova. Natulandeko pa fyo bonse tunonkelamo pa mulandu wa kuti twaliba mwi bumba lya mulimo. Ku ca kumwenako, kangalila we bumba alecema abo Yehova atemwa sana, e kutila bamukamfwilwa, abana ba nshiwa na bakalamba kabili alababikako sana amano. (1 Tes. 2:8; Yako. 1:27) Na kabili tulasambililako ku ba bwananyina ifya kubila imbila nsuma ya Bufumu ne fya kusambilisha abantu Baibo. Bamunyinefwe ababatishiwa kabili ababa ne mibele iisuma balabasambilisha ifya kubomba imilimo imo pa kuti bengalabombako imilimo mu cilonganino.—1 Tim. 3:10.

¹² Moneni ifyo nkashi Wendy uo tulandilepo anonkelemo pa mulandu wa kuti aliba mwi bumba lya mulimo. Alandile ati: “Pa mulandu wa kuti batata tabatemenwe icine, pa mpela ya mulungu calekosela bamayo ukulaya mu kubila imbila nsuma pamo na bo baali nabo mwi bumba lya mulimo. Lelo ine balensuminisha kabili naleya. Nkashi umo umukalamba kabili painiya, alimbikileko amano kabili ifyo ansambilishe fyalengele naishiba ifya kubila bwino imbila nsuma e lyo ne fya kubomba imilimo imo mu cilonganino. Ndebukisha ukuti pa miku iingi, kangalila we bumba alempandako amano ayaba mu Baibo ayangafwa ukufika na lelo.”

13. Finshi fitwangukila ukucita nga twaliba mwi bumba lya mulimo, kabili abo twaba nabo mwi bumba lya mulimo batwafwa shani? (Moneni ne cikope pa nkupo.)

¹³ Tulakwata ifibusa abatutemwa kabili abatwafwa. Tulaba sana ifibusa na ba bwananyina abo twaba nabo mwi bumba lya mulimo ilyo ‘tulebombela pamo’ nabo umulimo wa kubila imbila nsuma. (Fil. 1:27) Pa mulandu wa kuti mwi bumba lya mulimo muba fye abantu abanono, abantu aba kuti ba nsoni nelyo abo cikosela ukuba pa bantu abengi, cilabangukila ukukwata ifibusa. (2 Kor. 6:13) Abo twaba nabo mwi bumba lya mulimo balatwafwa nga natulwala, nga natusakamikwa nelyo nga natufwilwa. (1 Tes. 5:14) Ukwabula no kutwishika, tulakabila sana ukukwata ifibusa ifisuma ilyo ubucushi bukalamba bulepalama. (Mat. 24:21) Amafya ayo twingakwata nalimo te kuti yapwe, lelo kuti twayashipikisha nga natwishiba ukuti bamunyinefwe na bankashi balitutemwa kabili bakulatwafwa.—Amapi. 17:17.

14. Bushe abo twaba nabo mwi bumba lya mulimo batwafwa shani nga kwaba ubusanso nelyo nga twakwata amafya yambi?

¹⁴ Balatwafwa mu fintu na fimbi. Abo twaba nabo mwi bumba lya mulimo balatwafwa nga kuli icikuko, nga kwapona ubusanso ubukalamba, nga natulwalisha, nga baletucusha nelyo nga twakwata amafya yambi. Ku ca kumwenako, muli cila cilonganino, Komiti ya Mulimo pamo na bakangalila ba mabumba balapekanya ifya kwafwa aba bwananyina abakabila ukubafwa mu nshila iyaibela nga kwacitika ubusanso. Nga kwaba ubusanso, bakangalila ba mabumba balaba pa ntanshi mu kufwaya ukwishiba uko indupwa isho baba nasho mwi bumba lya mulimo shili no kwishiba ifyo balekabila pamo nga, umuti, ifya kulya, amenshi, umwa kwikala ne fya kufwala pa kuti bengabafwilisha. Ala abo twaba nabo mwi bumba lya mulimo balatwafwa mu fintu ifingi!

15. Cinshi bonse fwe bapepa Yehova tucita?

¹⁵ Nga fintu tulandilepo, icilonganino ca kwa Yehova cikalamba sana. Mu lubali lwa ku muulu ulwa cilonganino ca kwa Yehova, mwaliba bamalaika aba cishinka abengi nga nshi. Mu lubali lwa pano isonde ulwa cilonganino ca kwa Yehova, mwaba abantu ukucila pa mamilioni 9 kabili bafulilako fye cila bushiku. (Seka. 8:23; Ukus. 5:11) Bonse abapepa Yehova ku muulu na pano isonde, balabombela pamo umulimo wa kubila imbila nsuma ya Bufumu bwa kwa Lesa. (Ukus. 14:​6, 7) E ico bonse natulenonkelamo mu mabumba ya mulimo ayo twabamo. Ico kwabela amabumba ya mulimo ni pa kuti tulelumbanya Yehova no mutima wesu onse.—Amalu. 111:1.