“Ṭhatnak Tu In Ṭhatlonak Kha Tei I Zuam U”
“Ṭhatlonak kha i teiter hlah u, ṭhatnak tu in ṭhatlonak kha tei i zuam u.” —Rom 12:21.
1. Ṭhatlonak cu tei khawh a si hrimhrim ko tiah zeicah kan zumh khawh?
AHMAANMI biaknak fak piin a dohmi hna kha ralchanh in dir khawh a si maw? Ṭhatlonak vawlei ah a kan phanhter ṭhanmi huham kha tei khawh a si maw? Mah biahalnak pahnih i a phi cu dir khawh, tei khawh a si ti a si! Zei ruangah cutin kan ti? Rom khuami hna sin a cakuat ah lamkaltu Paul nih a langhtermi bia ruangah a si. Hitin a ṭial: “Ṭhatlonak kha i teiter hlah u, ṭhatnak tu in ṭhatlonak kha tei i zuam u.” (Rom 12:21) Jehovah i bochan in hi vawlei i teiter lo awk bia kan khiah ahcun ṭhatlonak nih a kan tei kho lai lo. Cu lengah “ṭhatlonak kha tei i zuam u” timi bia nih ṭhatlonak kha kan doh peng ahcun tei khawh a si ti a langhter. Aa ralring lomi le doh a ngolmi hna lawng kha hi vawlei ṭhalo le mah ṭhatlonak i siangpahrang a simi Satan Khuachia nih a tei hna lai.—1 Johan 5:19.
2. Zeicah Nehemiah chan i thil a cangmi cheukhat kan zoh lai?
2 Paul chan hlan kum 500 hrawng ah Jerusalem khua i Pathian sal pakhat nih ṭhatlonak dohnak kong Paul chimmi biatak a si kha a rak langhter. Cu Pathian mi, Nehemiah cu Pathian zei i a rel lomi hna ralchanhnak a rak ing khomi lawng a si lo, ṭhatlonak kha ṭhatnak in a tei khomi zong a si. Zei zuamcawhnak hna dah a rak ton? Zei nih dah a rak teiter khawh? Zeitindah a sining kan i zohchunh khawh? Mah biahalnak a phi theih awkah Nehemiah chan i thil a cangmi cheukhat kha zoh hna u sih.a
3. Nehemiah cu zei pawngkam umtuning lakah dah a rak nun i zei thil lianngan a tuahmi ah dah a hlawh a rak tlin?
3 Nehemiah cu Persia Siangpahrang Artazaksis inn ah rian a ṭuanmi a si. Nehemiah cu zumlotu hna lakah a rak nung nain mah chan “vawlei kalning” in a rak “kal” lo. (Rom 12:2) Judah ram bawmh a herh lioah nun nuammi a nunning kha a rak kal tak i a harmi khual lam in Jerusalem ah a kal i rian ngan a simi khua kulhnak vanpang kha a va remh. (Rom 12:1) Amah cu Jerusalem mangki bawi a si nain “zinglei khuafing cah in arfi langh tiang” a phunkhat Israel mi hna he nifate in rian a rak ṭuan. Cucaah thla hnih chungah an rak lim! (Nehemiah 4:21; 6:15) Israel mi hna cu khua kulhnak vanpang an sak lio ah ralchanhnak phunphun an ton caah cucu khuaruahhar ngai hlawhtlinnak a rak si. Nehemiah a ralchanhtu hna cu ahote dah an si? An i tinhmi cu zeidah a si?
4. Nehemiah a ralchanhtu hna hmuitinh cu zeidah a si?
4 A bik in a ralchanhtu hna cu Judah ram pawngkam ah a ummi nawl a ngei ngaimi Sanballat, Tobiah le Geshum an si. Annih cu Pathian mi hna an ral an si caah “Israel fale hna kha an nun nuamhnak kawlpiak awkah mi a ra, ti an theih tikah lungnuam lo ngai in an um.” (Nehemiah 2:10, 19) Nehemiah a ral pawl nih khua kulhnak vanpang saknak timhnak kha kham awkah bia an khiah i a ṭhalomi khuakhannak hmanh an tuah. Nehemiah nih ‘ṭhatlonak in tei’ aa zuam lai maw?
“An Thin A Phawh”
5, 6. (a) Nehemiah a ral pawl nih kulhnak vanpang saknak rian kha zeitindah an rak leh? (b) Nehemiah nih ralchanhtu pawl kha zeicah a rak ṭih hna lo?
5 Nehemiah nih a mi hna kha “Jerusalem kulhnak vanpang cu remh hna u sih” tiah ral ṭha tein a rak forh hna. Annih zong nih “sa u sih” tiah an ti. “Cuticun rian ṭha ṭuan awk caah cun an kut cu an i ṭhawnter” tiah Nehemiah nih a ti. Asinain ralchantu hna nih an “serhsat [hna] i, ‘Mah hi nan tuahmi hi zeidah a si? Siangpahrang maw nan doh?’ “ tiah an ti hna. Nehemiah nih nihsawh serhsatnak le sualpuhnak kha a rak ṭih lo. Ralchanhtu hna kha hitin a ti hna: “Vancung Pathian nih khua awng a kan pemhter lai i kannih a sal hna nih hin kan tho lai i kan sak lai.” (Nehemiah 2:17-20) “Ṭhatnak” kha ngol loin tuah awkah Nehemiah nih bia a rak khiah.
6 Ralchanhtu pakhat a simi Sanballat cu a “thin a phawh” i bia in heh tiah a ti chih hna. “Hi Judah mi santlailo rual nih hin zei kan tuah an hei ti hnga dah? . . . Hnawmpon chung lung, khangh ciami lung hna kha an nunter ṭhan hna hnga maw?” tiah a nihsawh hna. Tobiah zong nih nihsawh serhsat in “an sakmi lung vanpang cu cenghngia nih hun kainak sehlaw a cim ko lai hen pei!” tiah a ti. (Nehemiah 4:1-3) Nehemiah nih zeitindah a rak leh hna?
7. Nehemiah nih ralchanhtu hna sualphawtnak kha zei lam hna in dah a rak leh?
7 Nehemiah cu nihsawhnak kha zei rel loin a rak um. Pathian nawlbia kha a rak zulh i lehrulh ding aa zuam lo. (Levitikas 19:18) Mah nakcha cun thil kha Pathian kut ah a rak chiah i hitin thla a rak cam: “Maw kan Pathian, kannih cu an kan zawmhtaih caah hin kan thlacamnak cu rak kan theihpiak ko, an kan serhsatnak cu anmah lu cung lila ah kirter.” (Nehemiah 4:4) “Phuhlamnak le teirul chamnak cu keimah ta an si” timi Jehovah biakammi kha Nehemiah nih a rak zumh. (Deuteronomi 32:35) Mah lengah Nehemiah le mi hna nih ‘vanpang cu aa tlai thliahmah in an remh.’ An lung an vaivuanhter lo. A si, “Vanpang cu a dihlak in a sanlei i a canceu tiang cu aa tlai thliahmah in [an] remh hna, hihi cu zeitindah a si khawh ti ahcun mi nih khan rianṭuan duhnak lungthin an ngeih caah a si.” (Nehemiah 4:6) A hmaanmi biaknak a ralmi hna nih vanpang saknak rian kha an ngolter kho lo! Nehemiah kha zeitindah kan i zohchunh lai?
8. (a) Ralchantu hna nih a hmaan lo in sual an kan puh tikah Nehemiah kha zeitindah kan i zohchunh khawh? (b) Lehrulh lo cu fim a si kha na hmuhtonnak asiloah na hngalhmi hmuhtonnak pakhat in chim.
8 Tuchan ah, sianginn, rianṭuannak le inn hmanh ah ralchanhtu hna nih nihsawh in an kan serhsat men ko lai. Asinain, “dai tein um caan a um” timi Baibal phunglam zulh hi mah bantuk a hmaan loin sualpuhnak lehnak ah a ṭha bik a si tawn. (Phungchimtu 3:1, 7) Cucaah Nehemiah bantuk in mi lung a fahtermi bia in kan let hna lo. (Rom 12:17) “Keimah nih ka lehrulh hna lai” tiah bia a kan kamhtu Pathian kha i bochan in a sinah thla kan cam. (Rom 12:19; 1 Piter 2:19, 20) Cuticun tuchan ah ṭuan ding a simi Pathian Pennak kong thawngṭha chimnak le zultu siternak rian kan ṭuannak thawngin ralchantu hna ruangah kan lung a vaivuan lo. (Matthai 24:14; 28:19, 20) Phungchimnak rian ah kan i tel le ralchannak kha a kan dawntu kan siter lo fate Nehemiah bantuk in zumhawktlakmi sinak kha kan langhter.
“Kan Thah Hna Lai”
9. Nehemiah a ral hna cu zei bantuk ralchanhnak he dah an chuah i Nehemiah nih zeitindah a rak leh hna?
9 Nehemiah chan i a hmaanmi biaknak a ralchanhmi hna nih “vanpang remhnak cu hma a kal” ti kha an theih tikah “Jerusalem kha doh” awkah an nam kha an i lak. Judah mi hna caah thil sining cu ruahchannak um lo dawh a si. Chak lei ah Samaria miphun, ni chuah lei ah Ammon miphun, thlang lei ah Arab miphun, nitlak lei ah Ashdod miphun an um. Jerusalem khua cu kulh a si i vanpang satu hna cu hren dawh an si. Zeidah an rak tuah? Nehemiah nih “kan Pathian sinah thla kan cam” tiah a ti. Ral hna nih “kan thah hna lai i rian kha kan kham lai” tiah an tlerhkhonh hna. Nehemiah nih vanpang satu hna kha “an naam le an fei le an li” he khua vennak rian a pek hna nak thawngin an ral kha a leh hna. A si ko, minung hmuh ning in zoh ahcun Judah mi, mi tlawmte cu a tam tukmi an ral hna kha a tei kho lo ding an lo. Asinain Nehemiah nih “annih cu ṭih hna hlah u. A lian a ngan i ṭih a nungmi BAWIPA kha hngal camcin tuah u” tiah tha a pek hna.—Nehemiah 4:7-9, 11, 13, 14.
10. (a) Nehemiah a ral pawl lakah zei nih dah thil sining kha ruah lopi in a thlenter? (b) Nehemiah nih zei dah a rak tuah?
10 Atu thil sining cu ruah lo piin a hun i thleng. Ral pawl nih an do ti hna lo. Zeiruangah a si? “Pathian nih an khuakhannak cu a hrawhpiak hna” tiah Nehemiah nih a ti. Asinain ral pawl nih harnak an pek khawh rih hna kha Nehemiah nih a hngalh. Cucaah vanpang satu hna rianṭuan ning kha fim ngaiin a rak thlen. Cu ni thawk cun “kut khat in an thil kha an i tlaih i kut khat in an hriamnam kha an i tlaih.” Nehemiah nih “muko tumtu” pakhat kha rian a pek i ral nih an rak doh hna ahcun khua kulhnak vanpang a satu hna kha ralrin pek awkah ‘muko a tum’ lai. A bik in Nehemiah nih mi hna kha “kan Pathian nih a kan dohpiak lai” tiah an lung a rak fehter hna. (Nehemiah 4:15-20) An ral pawl dohnak kha tonghtham awkah thapeknak le timhnak an hmuh caah vanpang satu hna nih ngol loin an ṭuan. Mah kong in zei cawn awk dah kan i lak khawh?
11. Pathian Pennak rian khenkhamnak hmun ah a hmaanmi Khrihfa hna cu zei nih dah ṭhatlonak kha a inter khawh hna, annih nih ṭhatlonak kha ṭhatnak in zeitindah an tei?
11 A caancaan ah a hmaanmi Khrifa hna cu a fakmi ralchannak an tong. A taktak ah, ram cheukhat ah a hmaanmi biaknak fak piin a ralchanmi hna cu a ṭhawng ngaimi ral bantuk in an chuak tawn. Minung hmuh ningin zoh ahcun cuka i a ummi zumtu hawi hna nih tei khawh dawh an si lo. Asinain mah Hngaltu hna nih “kan Pathian nih a kan dohpiak lai” ti kha an zumh. A taktak le a ngaingai ah an zumhnak ruangah hremnak a ingmi hna nih an thlacamnak kha Jehovah nih a leh hna i a ṭhawngmi an ral hna “khuakhannak cu a hrawhpiak hna” kha atu le atu an hmuh. Pennak rian khenkhamnak ram hmanh ah Khrihfa hna cu thawngṭha bia chimnak rian kha ngol loin ṭuan awk lam an kawl. Jerusalem kulhnak vanpang a sami hna nih an rian ṭuan ning an thlen bantuk in tuchan Jehovah Hngaltu hna nih khenkhamnak tangah phungchimnak lam kha fim ngaiin an thlen. Hriamnam taktak kha an hmang lo. (2 Korin 10:4) Zaang-ennak an tonmi hmanh nih an phungchimnak rian kha a ngolter kho hna lo. (1 Piter 4:16) Cu he ralchanh in a ral a ṭhami unau nu le unau pa hna nih “ṭhatnak tu in ṭhatlonak kha” an tei.
“Ra Law . . . Kan i Tong Tuah Lai”
12, 13. (a) Nehemiah a ralchanhtu hna nih zei lam dah an rak hman? (b) Ralchanhtu hna he i ton awk sawmnak kha Nehemiah nih zeicah a rak al?
12 Nehemiah a ral pawl nih bia in an dohnak hlawh a tlin lo an hmuh hnu ah zer ngai in lam phun dang an hun hman. A ngai tein lam phun thum an hman, zei hna dah an si?
13 Hmasa bik ah Nehemiah kha a ral pawl nih hlen awkah an i zuam. Hitin an ti: “Ra law Ono nelrawn i Hakkephirim khua ah kan i tong tuah lai.” Ono nelrawn cu Jerusalem le Samaria kar ah a um. An lung aa khah lonak kha i ceih awkah Nehemaih cu lam tan ṭim tiang a ra lai tiah a ral pawl nih an ruah. Nehemiah nih ‘mah bia hi aa tlakmi bia a si. I doh nakcha cun i ruahceih a ṭha deuh’ tiah a ruah men lai. Asinain Nehemiah nih a rak al. Zeiruangah a al hna kha hitin a fianter: “Hihi cu an i timhmi keimah cung i harnak tlunter an duhmi khuhnak ca i hlennak men a si.” An i timhmi kha Nehemiah nih a hngalh i an hleng kho lo. A ralchanhtu hna kha voi li bak te hitin a rak ti hna: “Rian nganpi pakhat ka ṭuan lio a si i cucah cun ka rung thiam lai lo. Nanmah sin i ka run chungah zeicahdah rian cu ngol a rak si hnga?” A ral pawl nih Nehemiah he i ton awk an i zuamnak cu hlawh a rak tling lo. Vanpang saknak rian lawngah a lungthin a rak chiah.—Nehemiah 6:1-4.
14. A hmaan lo in sualpuhtu hna kha Nehemiah nih zeitindah a rak leh hna?
14 Pahnihnak ah Nehemiah ral hna nih biachokvai kha an hman ṭhan i Nehemiah nih Siangpahrang Artazaksis kha ralchanh in ‘ral thawh aa tim’ tiah an puh. “Ra law khuaruat ṭi tuah u sih” tiah Nehemiah kha an ti ṭhan. Nehemiah nih ral hna timhnak kha a hngalh caah a al ṭhan hna i hitin a ti: “ ‘Rianṭuan kha an kut nih a ngol lai i rian cu ngol a si lai,’ tiah an ruah.” Tutan ah cun Nehemiah nih ral pawl sualpuhnak kha hitin a al: “Na chim bantuk hin zeihmanh tuahmi a um lo, nangmah nih na ruahnak in na phuahchommi a si ko.” Mah lengah Nehemiah cu bawmhnak hmuh awkah Jehovah sinah aa mer i “ka kut cu ṭhawnter ko hna” tiah thla a cam. Jehovah bawmhnak in miṭhalo pawl khuakhannak kha ka tei khawh lai i vanpang saknak rian kha ngol loin ka ṭuan khawh lai tiah a zumh.—Nehemiah 6:5-9.
15. Nehemiah kha profet deu nih zei ruahnak dah a cheuh i zeicah a cohlan lo?
15 Voithumnak ah Nehemiah kha a ral pawl nih Pathian nawlbia a buar nakhnga an i zuamnak ah Israel miphun mirawitu Shemaiah kha an hman. Shemaiah nih Nehemiah kha “Pathian inn, biakinn chungah cun i tong tuah u sih law biakinn innkhar cu khar hna u sih, zeicahtiah nangmah thah awkah cun an ra lai” tiah a ti. Shemaiah nih Nehemiah cu thah na si cang lai, asinain biakinn ah naa thuh ahcun na nunnak na khamh khawh lai tiah a ti. Sihmanhsehlaw Nehemiah cu tlangbawi a si lo. Pathian biakinn ah aa thuh ahcun sualnak a tuah a si lai. A nunnak khamh awkah Pathian Nawlbia a buar lai maw? Nehemiah nih “Keimah bantuk hi biakinn chungah lut in nun khawh a si hnga maw? Ka lut hrimhrim lai lo” tiah a ti. Nehemiah cu rap an chiahmi nih zeicah a foih lo? Shemaiah cu a phun hawi Israel mi cu a si nain ‘Pathian nih amah cu a run thlah lo’ kha a hngalh caah a si. A taktak ti ahcun a hmaanmi profet nih cun Pathian nawlbia buar awkah zeitikhmanh ah ruahnak a pe lai lo. Hi zawn zongah Nehemiah nih a ralchanhtu miṭhalo pawl kha aa teiter hna lo. Cu hnu a rauh hlan ah hitin a rak ṭial: “kulhnak vanpang cu Elul thla ni kul le ni nga ni ah, ni sawm nga le ni hnih chungah liim a si.”—Nehemiah 6:10-15; Nambar 1:51; 18:7.
16. (a) Hawikom deu, a hmaan lo in sualpuhtu le unau deu hna kha zeitindah kan leh hna awk a si? (b) Inn ah, sianginn ah asiloah rian ṭuannak ah na zumhnak ṭhumh awk na al kha zeitindah na langhter khawh?
16 Nehemiah bantuk in kannih zong hawikom deu, a hmaan lo in sualpuhtu, unau deu phun in a rami ralchanhtu hna he kan i tong kho men. Mi cheukhat nih kanmah he bia i ruah ṭi awkah a kan sawm khawh. Pathian rian ah kan ṭannak tlawmpal kan ṭhumh ahcun caan khatte ah hi vawlei kawltung zulh khawh a si tiah an kan lem ko lai. Asinain Pathian Pennak kha kan nunnak ah hmasa bik kan chiah caah an duhnak zulh lo awkah kan al hna. (Matthai 6:33; Luka 9:57-62) Ralchanhtu hna nih a hmaan lomi sualpuhnak zong kha an thanh. Nehemiah kha siangpahrang dohtu in an puh bantuk in hmun cheukhat ahcun ram caah ṭihnung an si tiah sual an kan puh. Sualpuhnak cheukhat kha biaceihnak zung ah hlawh tling tein an al khawh. Asinain pakhat cio kan sining cu zeiti a si hmanh ah Jehovah nih a duh ningin thil kha lam a hruai lai ti kha zumh bu in thla kan cam. (Filipi 1:7) Jehovah rian ah titer in a ṭuanmi hna sin zong in ralchanhnak a ra kho. Nehemiah kha a nunnak khamh awkah Pathian nawlbia a buar nakhnga Judah mi pakhat nih a rak lem bantuk in hlan ah hngaltu a rak simi zumhnak in a pialmi hna nih lam khatkhat in an duhnak zulhter awkah an i zuam ko lai. Pathian nawlbia buarnak thawngin si lo in mah kha zulhnak thawngin kan nunnak khamh a si lai kan hngalh caah zumhnak in a pialmi hna kha kan hrial hna. (1 Johan 4:1) A si, ṭhatlonak cu zei bantuk phun in a rat hmanh ah Jehovah bawmhnak in kan tei khawh ko.
Thil Ṭhalo Ton Buin Thawngṭha Thanhnak
17, 18. (a) Satan le a mi hna nih zei tuah dah an i zuam? (b) Na biakhiahnak cu zeidah a si i zeicah cutin a si?
17 Vancung ruahchannak a ngeimi Khrih naule he aa tlaiin Baibal nih hitin a ti: “Kan unau hna nih . . . an chimmi bia biatak a simi thawngin [Satan] an tei cang.” (Biathlam 12:11) Cucaah ṭhatlonak a hrampi a simi Satan teinak le Pathian Pennak thawng ṭha chimnak kar ah dairek in pehtlaihnak a um. Satan nih ralchanhnak a chuahternak thawngin vancung ruahchannak a ngeimi a tangmi hna he “mibu nganpi” he ngol lo in a doh hna hi khuaruahhar awk a si lo.—Biathlam 7:9; 12:17.
18 Kan rak hmuh cang bantuk in ralchanhnak cu bia in siseh, zaang-ennak in siseh, a nem deuhmi in siseh lam phun tampi in a ra kho. Zeiti a si hmanh ah Satan kawltung cu pakhat lawng a si, phungchimnak rian ngolter kha a si ko. Asinain Satan cu a sung lai, zeicahtiah Pathian mi hna nih hlan chan i Nehemiah kha an i zohchunh i “ṭhatnak tu in ṭhatlonak” kha tei awkah bia an khiah caah a si. Rian a dih cang tiah Jehovah nih a ti hna hlan chung cu thawng ṭha bia chimnak rian ah cuticun an i tel lai!—Marka 13:10; Rom 8:31; Filipi 1:27, 28.
Naa Cinken Maw?
• Hlan i Pathian salle hna le tuchan Khrihfa hna nih zei ralchanhnak dah an ton?
• Nehemiah a ral hna nih a bik in an i tinhmi cu zeidah a si i tuchan Pathian ral hna a bik in an i tinhmi cu zeidah a si?
• Tuchan ah ṭhatlonak kha ṭhatnak in zeitindah kan tei khawh?
[Footnote]
a Mah thil a cangmi kong theihnak caah Nehemiah 1:1-4; 2:1-6, 9-20; 4:1-23; 6:1-15 kha rel.
[Caption on page 13]
Nehemiah ah Hmuhmi Zohchunh Awk Hna
Pathian Salle Tonmi
• nihsawh serhsatnak
• tlerhkhonhnak
• hlennak
Hlennak a rat khawhnak lam
• hawikom deu
• a hmaan lo in sualpuhtu
• unau deu
Pathian salle pawl nih ṭhatlonak an tei khawhnak lam
• Pathian fialmi rian ah fehnak