مطالعهٔ شمارهٔ ۶ متون یونانی مسیحی نوشته‌های مقدّس

نسخه‌برداری از متن نوشته‌های مقدّس یونانی؛‏ انتقال آن به زبان یونانی و سایر زبان‌ها تا به امروز؛‏ قابلیت اطمینان به متن جدید.‏

مسیحیان اوّلیه معلّمان و مبشّران جهانی کلام مکتوب یَهُوَه بودند.‏ آنان سخنان عیسی قبل از عروجش را جدّی گرفتند:‏ «لیکن چون روح‌القدس بر شما می‌آید،‏ قوّت خواهید یافت و شاهدان من خواهید بود،‏ در اورشلیم و تمامی یهودیه و سامره و تا اقصای جهان.‏» (‏ اشع ۴۰:‏۸؛‏ اَعمال ۱:‏۸)‏ همان گونه که عیسی پیشگویی کرده بود ۱۲۰ شاگرد اوّل او روح‌القدس را که نیروبخش بود دریافت کردند.‏ این واقعه در روز پَنْطیکاست سال ۳۳ م.‏ رخ داد.‏ در همان روز پِطْرُس با دادن یک شهادت کامل برنامهٔ آموزشی جدیدی را آغاز کرد و در نتیجه بسیاری از صمیم قلب پیام را پذیرفتند و حدود ۳۰۰۰ نفر دیگر به جماعت نوپای مسیحی اضافه شدند.‏ —‏ اَعمال ۲:‏۱۴-‏۴۲.‏

^۲ در سراسر تاریخ بشر تا آن زمان هیچ گروهی مانند شاگردان اوّلیهٔ عیسی مسیح دست به چنین فعالیت آموزشی نزده بود،‏ زیرا طنین آن‌ها به دورافتاده‌ترین نقاط دنیای شناخته‌شدهٔ آن زمان رسید.‏ (‏ کول ۱:‏۲۳)‏ آن شاهدان غیور یَهُوَه با اشتیاق تمام،‏ پیاده از خانه‌ای به خانه‌ای دیگر،‏ از شهری به شهری دیگر و از کشوری به کشوری دیگر رفته،‏ ‹به چیزهای نیکو مژده دادند.‏› (‏ روم ۱۰:‏۱۵)‏ مژده‌ای که این مسیحیان به همهٔ انسان‌ها می‌دادند فدیهٔ مسیح،‏ امید رستاخیز آتی و ملکوت موعود خدا بود.‏ (‏ ۱ قر ۱۵:‏۱-‏۳،‏ ۲۰-‏۲۲،‏ ۵۰؛‏ یعقو ۲:‏۵)‏ تا آن زمان در خصوص واقعیات عالَم نادیدنی چنین شهادتی به گوش بشر نرسیده بود.‏ شهادت آن مسیحیان برای عدهٔ کثیری که در آن روزها با قبول قربانی عیسی،‏ یَهُوَه را سلطان متعال خود پذیرفتند ابراز ایمان «برهانِ چیزهای نادیده» بود.‏ —‏ عبر ۱۱:‏۱؛‏ اَعمال ۴:‏۲۴؛‏ ۱ تیمو ۱:‏۱۴-‏۱۷.‏

^۳ مردان و زنان مسیحی قرن اوّل خادمانی بودند کاملاً آگاه به خدمت خدا.‏ از آنجایی که نوشته‌های مقدّس عبرانی را می‌دانستند سواد خواندن و نوشتن را نیز داشتند و از وقایع دنیای اطرافشان آگاه بودند.‏ سفر به مناطق و کشورهای همجوار برایشان امری عادی بود.‏ در واقع مانند مور و ملخ‌هایی که هیچ عاملی مانع هجوم و یورش آن‌ها نمی‌شود بشارت را به گوشه و کنار دنیا گسترش دادند.‏ (‏ اَعمال ۲:‏۷-‏۱۱،‏ ۴۱؛‏ یول ۲:‏۷-‏۱۱،‏ ۲۵)‏ مسیحیان قرن اوّل در میان مردمی فعالیت می‌کردند که فرقی آنچنان با مردم امروزه نداشتند.‏

^۴ مسیحیان واعظِ «کلام حیات» مبتکرانی بودند که از هر طوماری از نوشته‌های مقدّس که به دستشان می‌رسید نهایت استفاده را می‌بردند.‏ (‏ فیل ۲:‏۱۵،‏ ۱۶؛‏ ۲ تیمو ۴:‏۱۳)‏ در ابتدا متّیٰ،‏ مَرقُس،‏ لوقا و یوحنّا،‏ چهار تن از شاگردان عیسی،‏ به الهام از روح یَهُوَه «انجیل عیسی مسیح» را به تحریر درآوردند.‏ (‏ مرق ۱:‏۱؛‏ مت ۱:‏۱)‏ برخی دیگر از شاگردان و رسولان،‏ از جمله پِطْرُس،‏ پولُس،‏ یوحنّا،‏ یعقوب و یهودا نیز تحت الهام به نوشتن نامه‌ها یا رساله‌هایی مبادرت کردند.‏ (‏ ۲ پطر ۳:‏۱۵،‏ ۱۶)‏ عده‌ای نیز چون کاتب بودند آن رساله‌های الهامی را نسخه‌برداری می‌کردند و در بین جماعات که روزبه‌روز به تعدادشان افزوده می‌شد پخش و گاهی نیز با نسخه‌های دیگر مبادله می‌کردند.‏ بدیهی است که این گونه فعالیت‌ها برای جماعات برکات زیادی در بر داشت.‏ (‏ کول ۴:‏۱۶)‏ علاوه بر این‌ها،‏ رسولان و پیران جماعت اورشلیم تحت هدایت روح خدا تصمیماتی در زمینهٔ عقاید دینی اتخاذ نموده،‏ آن‌ها را درج و تثبیت می‌کردند.‏ این هیئت اداره‌کنندهٔ مرکزی در کنار این گونه فعالیت‌ها نامه‌هایی نیز جهت راهنمایی به جماعات ارسال می‌کرد.‏ (‏ اَعمال ۵:‏۲۹-‏۳۲؛‏ ۱۵:‏۲،‏ ۶،‏ ۲۲-‏۲۹؛‏ ۱۶:‏۴)‏ طبیعی است که برای پخش و توزیع نامه‌ها و رساله‌ها از روش نامه‌رسانی توسط اعضای جماعت مسیحی استفاده می‌کردند.‏

^۵ نوشته‌های مقدّسی که از این راه به مسیحیان می‌رسید باید هر چه زودتر در اختیار جماعات دیگر نیز قرار می‌گرفت.‏ از این رو،‏ نیاز به توزیع سریع و سهولت ارجاع باعث شد که مسیحیان اوّلیه رفته‌رفته طومارها را کنار بگذارند و به کودِکس که نوعی اوراق و دست‌نوشته‌های متصل به یکدیگر بود روی آورند.‏ کودِکس از لحاظ شکل و ساختار شبیه کتاب‌های امروزی بود از این نظر که برگه‌های آن را می‌شد مثل اوراق کتابی صحافی‌شده ورق زد و متن مورد نظر را به آسانی یافت.‏ این روش بمراتب از باز کردن و پیچیدن مداوم طومار بهتر بود.‏ علاوه بر آن،‏ شکل و ساختار کودِکس صحافی کردن مجموعه‌ای از نوشته‌های قانونی را امکان‌پذیر می‌ساخت،‏ در حالی که همان نوشته‌ها که بر طومار مرقوم بودند اغلب مجزا از یکدیگر نگهداری می‌شدند.‏ مسیحیان اوّلیه در استفاده از کودِکس پیشقدم بودند و حتی احتمال می‌رود آن را ابداع کرده باشند.‏ جای تعجبی نیست که اکثر پاپیروس‌های نوشته‌های مسیحی قرون دوّم و سوّم که به جای مانده‌اند به شکل کودِکس صحافی شده بودند در صورتی که شواهد امر حاکی از آن است که کاتبان و نگارندگان غیرمسیحی همان زمان تمایل چندانی به استفاده از کودِکس نداشتند.‏a

^۶ زبان کوینه (‏ یونانی عامی)‏،‏ یک وسیلهٔ ارتباطی.‏ دورهٔ به اصطلاح کلاسیک زبان یونانی از قرن نهم ق.‏ م.‏ تا قرن چهارم ق.‏ م.‏ ادامه یافت.‏ در این دوره گویش‌های آتیک و ایونیک رواج داشت.‏ در طی این دوره و بخصوص در قرون پنجم و چهارم ق.‏ م.‏ بود که آثار بسیاری از نمایشنامه‌نویسان،‏ شاعران،‏ سخنوران،‏ مورخان،‏ فلاسفه و دانشمندان یونانی به اوج شکوفایی خود رسید و از میان آن‌ها تعدادی مانند هومر،‏ هرودوت،‏ سقراط و افلاطون به شهرت و مسندی خاص دست یافتند.‏ دوره‌ای که از حدود قرن چهارم ق.‏ م.‏ تا حدود قرن ششم م.‏ به طول انجامید عصری بود که به کوینه یا دورهٔ یونانی عامی معروف شد.‏ عامل رواج آن را باید بیشتر عملیات نظامی گسترده و کشورگشایی‌های اسکندر کبیر دانست.‏ از آنجایی که سپاه او از افرادی از گوشه و کنار سرزمین یونان آن زمان تشکیل شده بود نتیجتاً زبانی که از ادغام گویش‌های محلّی آن سربازان حاصل شد زبانی مشترک بود که به سرعت عمومیت یافت.‏ بدین سبب با توسعهٔ فتوحات اسکندر به مصر و آسیا تا سرحدّات هندوستان،‏ زبان کوینه نیز رفته‌رفته در بین عموم رواج یافت و برای قرن‌ها زبان بین‌المللی بود.‏ واژگان یونانی سِپتواِجینْت نیز به زبان کوینه که در اسکندریهٔ مصر طی قرون سوّم و دوّم ق.‏ م.‏ رواج داشت تحریر شده است.‏

^۷ در روزگار عیسی و رسولانش،‏ زبان کوینه زبان بین‌المللی قلمرو امپراتوری روم بود.‏ روایات کتاب مقدّس نیز بر این نکته صحه می‌گذارند.‏ برای مثال،‏ وقتی عیسی را به تیر چوبی شکنجه میخکوب می‌کردند لازم بود نوشتهٔ بالای سر او را نه فقط به زبان محلّی یهودیان که عبری بود می‌نوشتند بلکه به لاتین یعنی زبان رسمی امپراتوری روم و نیز به یونانی درج می‌شد که در آن زمان تقریباً در کوچه و بازارهای اورشلیم به اندازهٔ روم و اسکندریه و آتن بدان تکلّم می‌شد.‏ (‏ یو ۱۹:‏۱۹،‏ ۲۰؛‏ اَعمال ۶:‏۱)‏ همچنین،‏ در اَعمال ۹:‏۲۹ می‌خوانیم که پولُس رسول در اورشلیم بشارت را به یهودیانی موعظه می‌کرد که یونانی‌زبان بودند.‏ در مجموع،‏ شواهد امر حاکی از آن است که تا زمان پولُس و رسولان کوینه زبانی زنده،‏ پویا و توسعه‌یافته بود و به رغم این خصوصیات وسیله‌ای بود آماده و کاملاً مناسب برای استفادهٔ یَهُوَه در راستای اشاعهٔ کلام الٰهی‌اش.‏

متون یونانی کتاب مقدّس و انتقال آن

^۸ در فصل قبلی خواندیم که یَهُوَه کلام حقیقت را در مخزن خارق‌العادهٔ اسناد الهامی حفظ کرده است که اسناد متون عبری کتاب مقدّس می‌باشند.‏ متون مقدّس و الهامی‌ای که رسولان و شاگردان عیسی مسیح به تحریر در آورده‌اند چطور؟‏ آیا از آن‌ها نیز با دقتی مشابه محافظت شده است؟‏ با توجه به شمار کثیری از دست‌نوشته‌های کتاب مقدّس به یونانی و چندین زبان دیگر که در دسترس است می‌توان با اطمینان به این سؤال جواب مثبت داد.‏ همان طور که قبلاً توضیح داده شد،‏ کتب قانونی این بخش از کتاب مقدّس از ۲۷ کتاب تشکیل شده است.‏ یک بررسی کلّی از مراحل انتقال این متون کهن تا عصر ما،‏ حفظ و حراست از اصالت متون اصلی یونانی کتاب مقدّس را به خوبی نشان خواهد داد.‏

^۹ چشمهٔ دست‌نوشته‌های یونانی.‏ ۲۷ کتاب از مجموعهٔ قانونی نوشته‌های مقدّس مسیحی به زبان یونانی رایج آن روزگار نوشته شده‌اند.‏ اما ظاهراً کتاب متّیٰ در ابتدا به زبان عبری کتاب مقدّس و برای یهودیان نوشته شده بود.‏ جِروم،‏ مترجم کتاب مقدّس (‏ قرن چهارم)‏ این موضوع را ذکر می‌کند و توضیح می‌دهد که کتاب فوق بعدها به زبان یونانی ترجمه شد.‏ احتمالاً خود متّیٰ کتابش را از زبان عبری به یونانی ترجمه کرده است.‏ او که کارمند دولت روم و مأمور مالیات بود،‏ بدون شک به زبان‌های عبری،‏ لاتین و یونانی تسلّط داشت.‏ —‏ مَرقُس ۲:‏ ۱۴-‏۱۷.‏

^۱۰ دیگر نویسندگان مسیحی کتاب مقدّس،‏ مَرقُس،‏ لوقا،‏ یوحنّا،‏ پولُس،‏ پِطْرُس،‏ یعقوب،‏ و یهودا همگی اسنادشان را به کوینه نوشتند،‏ یعنی به زبان رایج و زنده‌ای که مسیحیان و اکثر مردم قرن اوّل آن را می‌فهمیدند.‏ یوحنّا آخرین سند اصلی را در سال ۹۸ م.‏ نوشت.‏ تا جایی که می‌دانیم امروزه هیچ یک از این ۲۷ دست‌نوشتهٔ اصلی به گویش کوینه در دسترس نیستند.‏ با این حال،‏ از این چشمهٔ اصلی کپی‌هایی،‏ کپی‌هایی از کپی‌ها،‏ و مجموعه‌هایی از کپی‌ها به سوی ما جاری شده‌اند و مخزن وسیعی از دست‌نوشته‌های نوشته‌های مقدّس مسیحی یونانی را تشکیل داده‌اند.‏

^۱۱ مخزنی بیش از ۱۳٬۰۰۰ دست‌نوشته.‏ امروزه گنجینهٔ عظیمی از نسخه‌های دست‌نوشته از تمامی ۲۷ کتاب از مجموعهٔ قانونی نوشته‌های الهامی موجود می‌باشد.‏ برخی از آن‌ها بخش‌های زیادی از نوشته‌های مقدّس را در بر می‌گیرند؛‏ برخی دیگر صرفاً قطعاتی می‌باشند.‏ طبق یک محاسبه بیش از ۵۰۰۰ دست‌نوشته به زبان یونانی اصل موجود است.‏ به علاوه بیش از ۸۰۰۰ دست‌نوشته به زبان‌های مختلف دیگر وجود دارند که روی‌هم‌رفته بیش از ۱۳٬۰۰۰ دست‌نوشته می‌شوند.‏ همهٔ آن‌ها که تاریخشان از قرن دوّم م.‏ تا قرن ۱۶ م.‏ است،‏ به مشخص کردن متن اصلی و حقیقی کمک می‌کنند.‏ قدیمی‌ترین این دست‌نوشته‌ها قطعه پاپیروس انجیل یوحنّا در کتابخانهٔ جان رایلندز در منچستر انگلستان است که با شماره ^۵۲⁦P⁩ مشخص می‌شود،‏ و تاریخ آن به نیمهٔ اوّل قرن دوّم،‏ احتمالاً در حدود سال ۱۲۵ م.‏ می‌رسد.‏b بنابراین این نسخه حدود یک ربع قرن پس از نسخهٔ اصلی نوشته شده است.‏ وقتی در نظر بگیریم که برای تعیین کردن اصالت متون اکثر نویسندگان کلاسیک فقط دست‌نوشته‌های انگشت‌شماری در اختیار هست،‏ و نسخه‌برداری از آن‌ها قرن‌ها با یکدیگر فاصله دارد،‏ متوجه می‌شویم که نوشته‌های مقدّس مسیحی یونانی در مقایسه با آن‌ها از چه شواهد معتبری برخوردار می‌باشند.‏

^۱۲ دست‌نوشته‌های پاپیروسی.‏ مانند نسخه‌های قدیمی سِپتواِجینْت،‏ اوّلین دست‌نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی بر روی پاپیروس نوشته شدند،‏ و تا حدود قرن چهارم م.‏ دست‌نوشته‌های کتاب مقدّس به همین ترتیب نوشته می‌شدند.‏ ظاهراً نویسندگان کتاب مقدّس نیز هنگامی که نامه‌هایی به جماعات مسیحی می‌فرستادند از پاپیروس استفاده می‌کردند.‏

^۱۳ تعداد زیادی از نوشته‌های پاپیروسی در استان فیوم در مصر یافت شده‌اند.‏ در اواخر قرن ۱۹ م.‏ تعدادی از پاپیروس‌های کتاب مقدّس پیدا شدند.‏ یکی از مهم‌ترین کشفیات دوران اخیر کشفی بود که در سال ۱۹۳۱ به اطلاع عموم رسید.‏ آن از قسمت‌هایی از ۱۱ نسخهٔ خطی (‏ کودِکس)‏ تشکیل می‌شد و شامل بخش‌هایی از ۸ کتاب مختلف از نوشته‌های مقدّس عبری و ۱۵ کتاب از نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی می‌شد که همه به زبان یونانی بودند.‏ تاریخ این پاپیروس‌ها از قرن دوّم تا قرن چهارم دوران ما است.‏ بسیاری از بخش‌های نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی این کشف اکنون در کلکسیون چستربیتی هستند و تحت شماره‌های ^۴۵⁦P⁩،‏ ^۴۶⁦P⁩،‏ ^۴۷⁦P⁩،‏ تنظیم شده‌اند که نشانه ⁦«P»⁩ به معنی «پاپیروس» است.‏

^۱۴ از ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۱،‏ پاپیروس‌هایی از مجموعه برجستهٔ دیگری در ژنو،‏ سوئیس،‏ به چاپ رسیدند.‏ آن‌ها که به پاپیروس‌های بودمر معروف هستند،‏ شامل متون قدیمی دو انجیل (‏ ^۶۶⁦P⁩ و ^۷۵⁦P⁩)‏ هستند که تاریخ آن‌ها به اوایل قرن سوّم م.‏ می‌رسد.‏ جدولی که در مطالعهٔ قبلی بود بعضی از پاپیروس‌های باستانی و برجستهٔ کتاب مقدّس مربوط به نوشته‌های مقدّس عبری و یونانی مسیحی را مشخص کرده است.‏ در ستون آخر بخش‌هایی از «ترجمهٔ دنیای جدید نوشته‌های مقدّس» ذکر شده‌اند که این دست‌نوشته‌های روی پاپیروس از ترجمهٔ آن حمایت می‌کنند،‏ و این نکته در زیرنویس آن آیات ذکر شده است.‏

^۱۵ کشف این پاپیروس‌ها ثابت می‌کند که مجموعه کتب قانونی کتاب مقدّس خیلی سریع کامل شد.‏ در میان پاپیروس‌های چستربیتی،‏ دو نسخهٔ خطی —‏ بخش‌های گردآوری شده از چهار انجیل و کتاب اَعمال (‏ ^۴۵⁦(P⁩ و دیگری ۹ رساله از ۱۴ رسالهٔ پولُس (‏ ^۴۶⁦(P⁩ —‏ نشان می‌دهد که نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی کمی پس از مرگ رسولان گردآوری شدند.‏ از آنجایی که وقت لازم بود تا این نسخه‌های خطی در دسترس همگان قرار بگیرند و به مصر برسند،‏ واضح است که نوشته‌های مقدّس حداکثر تا قرن دوّم به شکل استاندارد خود گردآوری شده بودند.‏ پس بدون شک در اواخر قرن دوّم قانون مجموعهٔ نوشته‌های الٰهی کتاب مقدّس یونانی مسیحی به پایان رسیده بود و بدین ترتیب کل قانون نوشته‌های الهامی کتاب مقدّس تکمیل شده بود.‏

^۱۶ دست‌نوشته‌های روی چرم و پوست.‏ همان طور که در مطالعهٔ قبلی یاد گرفتیم،‏ از قرن چهارم م.‏ به بعد کاغذ بادوام‌تر و مرغوب‌تری که معمولاً از پوست گوساله،‏ برّه یا بز ساخته می‌شد به جای پاپیروس در نوشتن نسخه‌های خطی مورد استفاده قرار گرفت.‏ بعضی از دست‌نوشته‌های بسیار مهم کتاب مقدّس امروزه موجود هستند روی پوست نوشته شده‌اند.‏ ما تا کنون دست‌نوشته‌های چرمی و پوستی نوشته‌های مقدّس عبری را بررسی کرده‌ایم.‏ جدول صفحه ۳۱۴ فهرست برخی از دست‌نوشته‌های برجسته از نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی و نوشته‌های مقدّس عبری نشان می‌دهد که بر روی چرم و پوست نوشته شده‌اند.‏ آن‌هایی که مربوط به نوشته‌های مقدّس یونانی هستند به آنشِل معروفند یعنی کاملاً با حروف بزرگ نوشته شده‌اند.‏ «فرهنگ لغات جدید کتاب مقدّس» (‏ انگل‍.‏)‏ از ۲۷۴ دست‌نوشته آنشِل از نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی صحبت می‌کند،‏ و تاریخ آن‌ها از قرن چهارم م.‏ تا قرن دهم م.‏ است.‏ سپس بیش از ۵۰۰۰ دست‌نوشته به صورت خط شکسته یا مینوس‌کیول وجود دارند که به سبک دست‌خط رایج نوشته شده‌اند.‏c این‌ها نیز که بر پوست هستند طی دوره‌ای از قرن نهم م.‏ تا ابداع چاپ نوشته شده‌اند.‏ به دلیل قدمت و صحّت عمومی دست‌نوشته‌های آنشِل یا با حروف درشت،‏ کمیتهٔ «ترجمه دنیای جدید کتاب مقدّس» (‏ انگل‍.‏)‏ بیشتر از این نوشته‌ها در ترجمه‌های دقیق از متن یونانی استفاده کرده است.‏ در جدول «بعضی از دست‌نوشته‌های برجسته روی چوم و پوست» می‌توانید به این مسئله توجه کنید.‏

دورهٔ نقد و اصلاح متن

^۱۷ متن اراسموس.‏ طی دوران طولانی قرون وسطیٰ،‏ هنگامی که لاتین زبانی رایج و غالب بود و اروپای غربی تحت تسلّط آهنین کلیسای کاتولیک رومی به سر می‌برد،‏ علم و دانش در سطح بسیار پایینی قرار داشت.‏ به هر حال،‏ با اختراع چاپ با حروف متحرّک در قرن ۱۵ در اروپا و نهضت اصلاح دین در اوایل قرن ۱۶،‏ آزادی بیشتری رواج یافت،‏ و علاقه به زبان یونانی تولّدی دوباره یافت.‏ در اوایل این دوران تجدید حیات علم بود که دانشمند مشهور آلمانی دزیدریوس اراسموس اوّلین ویرایش خود را از یک متن یونانی اصلی برای «عهد جدید» تهیه کرد.‏ (‏ چنین متن اصلی چاپی با مقایسهٔ دقیق تعدادی از دست‌نوشته‌ها و با استفاده از کلماتی که عموماً آن‌ها را کلمات اصلی می‌دانند تهیه می‌شود،‏ و اغلب در بخشی در پایین صفحه یادداشت‌هایی در مورد نسخه‌های متفاوت ذکر می‌شود.‏)‏ این ویرایش در سال ۱۵۱۶،‏ در باسیل سوئیس به چاپ رسید یعنی یک سال قبل از آغاز نهضت اصلاح دین در آلمان.‏ چاپ اوّل اشتباهات بسیاری داشت،‏ اما متن اصلاح‌شده در سال‌های ۱۵۱۹،‏ ۱۵۲۲،‏ ۱۵۲۷،‏ ۱۵۳۵ ارائه شد.‏ اراسموس فقط چند دست‌نوشتهٔ قدیمی با خط شکسته برای مقابله و تهیهٔ متن اصلی در اختیار داشت.‏

^۱۸ متن یونانی اصلاح‌شدهٔ اراسموس اساسی برای ترجمهٔ بهتر به چندین زبان اروپای غربی شد.‏ این امر تهیهٔ ترجمه‌هایی را امکان‌پذیر ساخت که از ترجمه‌های قبلی که از وُلگیت لاتینی ترجمه شده بودند برتر بودند.‏ اوّلین کسی که از متن اراسموس استفاده کرد مارتین لوتر از آلمان بود که در سال ۱۵۲۲ از نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی ترجمه‌ای به زبان آلمانی تهیه کرد.‏ ویلیام تیندِل از انگلیس،‏ با وجود آزارهای بسیار،‏ به ترجمهٔ انگلیسی خود از متن اراسموس ادامه داد،‏ و آن را در سال ۱۵۲۵ زمانی که در قارّه اروپا در تبعید به سر می‌برد،‏ به اتمام رسانید.‏ آنتونیو بروچیولی از ایتالیا متن اراسموس را در سال ۱۵۳۰ به ایتالیایی ترجمه کرد.‏ با ظهور متن یونانی اراسموس،‏ دوره‌ای از نقد متون آغاز شد.‏ نقد متون روشی است که برای بازسازی و بازگردانی متن اصلی کتاب مقدّس مورد استفاده قرار می‌گیرد.‏

^۱۹ تقسیم به باب‌ها و آیات.‏ رابرت اتی‌ین،‏ یا استفانوس،‏ به عنوان یک چاپچی و ناشر در قرن ۱۶ در پاریس معروف بود.‏ او که یک ناشر بود به فایدهٔ عملی استفاده از سیستمی از باب‌ها و آیات جهت رجوع سریع پی‌برد،‏ و در نتیجه این سیستم را در عهد جدید لاتینی یونانی خود در سال ۱۵۵۱ به کار برد.‏ ابتدا ماسورائی‌ها تقسیم‌بندی آیه‌ها را در نوشته‌های مقدّس عبری به کار بردند.‏ اما تقسیم‌بندی کنونی را اوّلین بار کتاب مقدّس فرانسوی استفانوس چاپ ۱۵۵۳ ارائه کرد.‏ ترجمه‌های انگلیسی کتاب مقدّس نیز از این شیوه پیروی کردند،‏ و در نتیجه تهیهٔ کشف‌الآیات کتاب مقدّس امکان‌پذیر شد؛‏ کشف‌الآیاتی نظیر آنچه الکساندر کْرودن در سال ۱۷۳۷ تألیف کرد و دو کشف‌الآیات بزرگی که برای کتاب مقدّس انگلیسی ترجمهٔ استاندارد تألیف شدند —‏ یکی توسط رابرت یانگ که برای بار اوّل در سال ۱۸۷۳ در ادینبرو چاپ شد و دیگری توسط جِیمز اِسترانگ،‏ که در سال ۱۸۹۴ در نیویورک به چاپ رسید.‏

^۲۰ تِکستوس ریسپتوس.‏ استفانوس همچنین چاپ‌های متعددی از «عهد جدید» یونانی منتشر کرد.‏ این نسخه‌ها عموماً بر اساس متن اراسموس تهیه شده بودند و بر طبق کامپلوتنسیان پُلی‌گلات چاپ ۱۵۲۲ و ۱۵ دست‌نوشته به صورت خط شکسته از چند قرن قبل اصلاح شده بودند.‏ چاپ سوّم متن یونانی استفانوس در سال ۱۵۵۰ به نام تِکستوس ریسپتوس (‏ به زبان لاتین به معنی «متن دریافت شده»)‏ شناخته شد که دیگر ترجمه‌های انگلیسی قرن ۱۶ و ترجمهٔ کینگ‌جِیمز در سال ۱۶۱۱ بر اساس آن تهیه شدند.‏

^۲۱ متون اصلاح‌شدهٔ یونانی.‏ بعدها استادان زبان یونانی متون یونانی را که بیش از پیش اصلاح شده بودند عرضه کردند.‏ برجسته‌ترین آن‌ها متنی بود که جِی.‏ جِی.‏ گریزباخ تهیه کرد.‏ او به صدها دست‌نوشتهٔ یونانی که در اواخر قرن ۱۸ موجود بودند،‏ دسترسی داشت.‏ بهترین ویرایش کل متن یونانی گریزباخ بین سال‌های ۱۷۹۶-‏۱۸۰۶ به چاپ رسید.‏ متن مادر او اساس ترجمهٔ انگلیسی شارپ در سال ۱۸۴۰ و اساس متن یونانی (‏ امفتیک دیاگلوت )‏ بود که به صورت کامل اوّلین بار در سال ۱۸۶۴ چاپ شد.‏ کنستانتین فون تیشندورف (‏ ۱۸۷۲)‏ و هِرمان فون زودن (‏ ۱۹۱۰)‏ نیز متون عالی تهیه کردند که متن اخیر اساسی برای ترجمهٔ انگلیسی موفات در سال ۱۹۱۳ بود.‏

^۲۲ متن وِستکت و هورت.‏ یک متن مادر به زبان یونانی که مقبولیت وسیعی یافت،‏ متنی است که در سال ۱۸۸۱ توسط استادان دانشگاه کمبریج،‏ بی.‏ اِف.‏ وِستکت و اِف.‏ جِی.‏ اِی.‏ هورت،‏ تهیه شد.‏ اصلاحات متن یونانی وِستکت و هورت برای «عهد جدید» که در سال ۱۸۸۱ به چاپ رسید با مشورت کمیتهٔ تجدیدنظر بریتانیا انجام شد،‏ که وِستکت و هورت اعضای این کمیته بودند.‏ این متن مادر متنی است که اساساً در ترجمهٔ نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی «ترجمهٔ دنیای جدید» (‏ انگل‍.‏)‏ مورد استفاده قرار گرفت.‏ این متن اساسی ترجمه‌های زیر به انگلیسی است؛‏ دی امفسازید بایبِل،‏ دی امریکن استاندارد ورژن،‏ ان امریکن ترنسلیشن (‏ اسمیت گودسپید )‏،‏ و ریوایزد استاندارد ورژن.‏ در ترجمهٔ آخر از متن نستله نیز استفاده شده است.‏

^۲۳ متن استاندارد نستله (‏ چاپ هیجدهم،‏ ۱۹۴۸)‏ نیز به منظور مقایسه مورد استفاده «کمیتهٔ ترجمه کتاب مقدّس دنیای جدید» قرار گرفت.‏ این کمیته به متونی که توسط علمای راهب یسوعی خوزه اِم بوور (‏ ۱۹۴۳)‏ و آگوستینوس مِرک (‏ ۱۹۴۸)‏ تهیه شده بود مراجعه کرد.‏ کمیتهٔ فوق از متن انجمن‌های متحد کتاب مقدّس چاپ ۱۹۷۵ و متن نستله آلند چاپ ۱۹۷۹ برای به روز آوردن زیرنویس‌های کتاب مقدّس با مراجع چاپ ۱۹۸۴d استفاده کرد.‏

^۲۴ ترجمه‌های قدیمی یونانی.‏ علاوه بر دست‌نوشته‌های یونانی،‏ امروزه دست‌نوشته‌های بسیاری از ترجمهٔ نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی به زبان‌های دیگر برای مطالعه در دسترس هستند.‏ حدود ۵۰ دست‌نوشته (‏ قطعه)‏ از ترجمه‌های لاتین قدیم و هزاران دست‌نوشته از وولگات لاتینی جِروم وجود دارند.‏ «کمیته ترجمهٔ کتاب مقدّس دنیای جدید» به این نوشته‌ها و همچنین به ترجمه‌های قبطی،‏ ارمنی و سوری رجوع کرده است.‏e

^۲۵ حداقل از قرن ۱۴ به بعد،‏ ترجمه‌هایی از نوشته‌های مقدّس یونانی به زبان عبری صورت گرفته‌اند.‏ چنین ترجمه‌هایی بسیار جالب توجه هستند زیرا که تعدادی از آن‌ها نام مقدّس خدا را به نوشته‌های مقدّس مسیحی بازگردانده‌اند.‏ «ترجمهٔ دنیای جدید» (‏ انگل‍.‏)‏ ارجاعات بسیاری به این ترجمه‌ها تحت نشان ⁦«J»⁩ و با یک شماره در بالای آن نشان می‌دهد.‏ برای جزئیات بیشتر به مقدّمه «ترجمهٔ دنیای جدید از نوشته‌های مقدّس با ارجاعات» (‏ انگل‍.‏)‏ صفحات ۹-‏۱۰،‏ و ضمیمه ⁦D⁩۱،‏ «نام مقدّس خدا در نوشته‌های یونانی مسیحی» رجوع کنید.‏

تفاوت‌های متنی و معنی آن‌ها

^۲۶ در میان بیش از ۱۳٬۰۰۰ دست‌نوشته‌های یونانی مسیحی،‏ تفاوت‌های متنی بسیاری وجود دارند.‏ ۵۰۰۰ دست‌نوشته به زبان یونانی بسیاری از این تفاوت‌ها را نشان می‌دهند.‏ می‌توانیم به خوبی درک کنیم که هر نسخه‌ای که از دست‌نوشته‌های قدیمی تهیه می‌شد،‏ دارای اشتباهات کتبی خاص خودش بوده است.‏ هنگامی که یکی از این نوشته‌های قدیمی برای استفاده به منطقه‌ای فرستاده می‌شد،‏ این خطاها در نسخه‌های آن منطقه تکرار می‌شدند و به صورت ویژگی دست‌نوشته‌های مشابه به وجود آمدند.‏ پس آیا هزاران خطای کتبی باید موجب نگرانی شود؟‏ آیا آن‌ها عدم وفاداری را در انتقال متن نشان می‌دهند؟‏ به هیچ وجه!‏

^۲۷ اِف.‏ جِی.‏ اِی.‏ هورت که یکی از تهیه‌کنندگان متن وِستکت و هورت بود می‌نویسد:‏ «انبوه عظیمی از کلمات عهد جدید ورای نقد و انتقاد قرار می‌گیرند،‏ زیرا فاقد اختلاف هستند و فقط باید آن‌ها را به خط معمولی آوانویسی کرد.‏ .‏ .‏ .‏ اگر اختلاف ناچیز مقایسه‌ای کنار گذاشته شود،‏ کلماتی که هنوز از نظر ما مورد شک و تردید قرار می‌گیرند به زحمت به یک‌هزارم کل عهد جدید می‌رسند.‏»f

^۲۸ ارزیابی انتقال متن.‏ بنابراین ارزیابی نهایی مورد اصالت و درستی نوشته‌های مقدّس پس از قرن‌ها انتقال چیست؟‏ نه تنها هزاران دست‌نوشته برای مقایسه وجود دارند،‏ بلکه کشف دست‌نوشته‌های قدیمی‌تر کتاب مقدّس طی چند دهه اخیر تاریخ متن یونانی را تا سال ۱۲۵ م.‏ یعنی حدود دو دهه بعد از مرگ یوحنّای رسول در حدود سال ۱۰۰ م.‏ به عقب برمی‌گرداند.‏ این دست‌نوشته‌ها مدارکی هستند که ما را کاملاً مطمئن می‌سازند که اکنون یک متن یونانی قابل اعتماد و اصلاح‌شده‌ای در دست داریم.‏ به ارزیابی سر فرِدریک کِنیون،‏ مدیر کتابدار سابق موزهٔ بریتانیا در این مورد،‏ توجه کنید:‏

^۲۹ «فاصله زمانی بین نگارش نسخهٔ اصلی و قدیمی‌ترین شواهد موجود آنقدر ناچیز است که عملاً می‌توان آن را نادیده گرفت،‏ و دیگر اساسی برای هیچ گونه شک و تردید مبنی بر اینکه آیا نوشته‌های مقدّس اساساً به همان صورت که نوشته شده بودند به دست ما رسیده‌اند وجود ندارد.‏ می‌توان صحّت و درستی کتاب‌های عهد جدید را کاملاً اثبات‌شده دانست.‏ به هر حال،‏ اصالت کلّی یک موضوع است و اطمینان در مورد جزئیات موضوع دیگری می‌باشد.‏»g

^۳۰ دکتر هورت آخرین اظهار نظر در بارهٔ «اطمینان از جزئیات» را در بند ۲۷ نقل می‌کند.‏ این کار اصلاح‌کنندگان متن است که جزئیات را اصلاح کنند،‏ و آن‌ها این کار را تا حد زیادی انجام داده‌اند،‏ به همین دلیل،‏ متن یونانی اصلاح‌شدهٔ وِستکت و هورت به عنوان متنی فوق‌العاده عالی مقبولیت یافته است.‏ در نتیجه،‏ بخش نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی «ترجمهٔ دنیای جدید» (‏ انگل‍.‏)‏ که بر اساس این متن عالی یونانی تهیه شده،‏ قادر است به خوانندگان خود صادقانه «سخنان یَهُوَه» را ارائه کند،‏ درست همان گونه که آن در مخزن دست‌نوشته‌های یونانی برای ما حفظ شده است.‏ —‏ ۱ پطروس ۱:‏۲۴،‏ ۲۵.‏

^۳۱ اظهارات سِر فرِدریک کِنیون که در صفحهٔ ۲۴۹ از کتابش تحت عنوان «کتاب مقدّس ما و باستان‌شناسان» (‏ انگل)‏،‏ سال ۱۹۶۲ به چاپ رسیده،‏ بسیار جالب توجه است:‏ «ما باید از دانستن این مطالب خوشحال باشیم که اکتشافات نوین تا حد قابل‌توجهی صحّت کل متن عهد جدید را تأیید می‌کنند،‏ و فاصلهٔ زمانی بین دست‌نوشته‌های اصلی و قدیمی‌ترین نسخه‌ها را بسیار کاهش می‌دهند،‏ و با وجودی که اختلافات موجود در خواندن جالب هستند،‏ ولی بر تعالیم اساسی ایمان مسیحی اثری ندارند.‏» همان گونه که در جدول «منابع برای متن ترجمه دنیای جدید —‏ نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی» در صفحه ۱۷ نشان داده شده است،‏ برای تهیهٔ یک متن انگلیسی ترجمه‌شدهٔ دقیق به تمام آن منابع ارجاع شده است.‏ زیرنویس‌های ارزشمند همه این ترجمه‌های معتبر را تأیید می‌نمایند.‏ «کمیتهٔ ترجمهٔ دنیای جدید کتاب مقدّس» از نتایجی که طی قرن‌ها در اثر تحقیقات حاصل شده بهترین را در تهیهٔ ترجمهٔ عالی خود استفاده کرده است.‏ می‌توان امروزه اطمینان کامل داشته باشیم که نوشته‌های مقدّس یونانی مسیحی که اکنون در اختیار داریم،‏ بدون شک شامل «سخنان صحیح» می‌باشند که رسولان عیسی مسیح تحت الهام آن‌ها را نوشتند.‏ باشد که ما این کلمات ارزشمند را با ایمان و محبت نگاه داریم.‏ —‏ ۲تیموتاؤس ۱:‏۱۳.‏

^۳۲ این مطالعه و مطالعهٔ پیشین به بررسی دست‌نوشته‌ها و متن نوشته‌های مقدّس پرداخت.‏ چرا در این مورد چنین مفصل بررسی شد؟‏ مقصود این بود که با قاطعیت نشان داده شود متون نوشته‌های مقدّس عبری و یونانی اساساً مانند متون معتبر و اصلی هستند که یَهُوَه به مردان باایمان قدیم الهام کرد تا آن‌ها را ثبت کنند.‏ آن نوشته‌های اصلی الهام‌شده بودند.‏ در حالی که نسخه‌برداران ماهر،‏ تحت الهام نبودند.‏ (‏ مز ۴۵:‏۱؛‏ ۲ پطر ۱:‏۲۰،‏ ۲۱؛‏ ۳:‏۱۶)‏ بنابراین می‌بایست در مخزن وسیع نسخه‌های خطی بررسی کنیم تا آب‌های پاک حقیقت را همان گونه که در اصل از سرچشمهٔ عظیم،‏ یَهُوَه،‏ جاری شده بودند،‏ به وضوح و بدون اشتباه شناسایی کنیم.‏ از یَهُوَه برای هدیهٔ شگفت‌انگیز کلامش،‏ یعنی کتاب مقدّس الهام‌شده،‏ و پیغام نشاط‌آور ملکوتش که از صفحات آن جاری است،‏ متشکریم!‏

[پاورقی‌ها]