«هم دیگر را عفو کنید»
«متحمّل یکدیگر شده هم دیگر را عفو کنید.»—کولسیان ۳:۱۳.
۱. الف) وقتی که پطرس پیشنهاد کرد که دیگران را «تا هفت بار» ببخشیم چرا میتوان گفت که در نظرش پیشنهادی سخاوتمندانه کرده است؟ ب) منظور عیسی از اینکه ما باید دیگران را «تا هفتاد هفت مرتبه» ببخشیم چه بود؟
«خداوندا اگر برادر من نسبت به من خطا بکند، تا چند بار باید او را ببخشم؟ تا هفت بار؟» (متی ۱۸:۲۱، انجیل شریف) پطرس احتمالاً گمان میکند که پیشنهادی بسیار سخاوتمندانه کرده است. در آن زمان، رسم خاخامی بر آن بود که نباید بیش از سه بار کسی را به دلیل خلاف مشابهی بخشید.a حیرت پطرس را تصور کن هنگامی که عیسی پاسخ میدهد: «ترا نمیگویم تا هفت مرتبه بلکه تا هفتاد هفت مرتبه»! (متی ۱۸:۲۲) تکرار عدد هفت مانند آن است که بگوییم «به طور نامحدود.» از نظر عیسی، در حقیقت نمیتوان هیچ حدی برای تعداد دفعاتی که فرد مسیحی دیگران را میبخشد قائل شد.
۲، ۳. الف) در چه موقعیتهایی بخشیدن دیگران به نظر دشوار میآید؟ ب) چرا میتوانیم اطمینان داشته باشیم که کاملاً به نفع ماست که دیگران را ببخشیم؟
۲ به کار گرفتن این پند همیشه کار آسانی نیست. کدام یک از ما است که مزهٔ تلخ زیانی غیرمنصفانه را نچشیده باشد؟ شاید کسی که به او اطمینان داشتی راز تو را فاش کرده باشد. (امثال ۱۱:۱۳) سخنان نسنجیدهٔ دوستی نزدیک میتواند برای تو «مثل ضرب شمشیر» باشد. (امثال ۱۲:۱۸) رفتار بد کسی که دوستش داشتی یا به او اعتماد داشتی ممکن است موجب زخمهایی عمیق شده باشد. هنگامی که چنین وقایعی رخ میدهند، واکنش طبیعی ما ممکن است احساس خشم باشد. شاید تمایل ما بر این باشد که با شخص خلافکار صحبت نکنیم و اگر ممکن باشد بکلی با او قطع رابطه کنیم. شاید به نظر آید که اگر او را ببخشیم گویی از تنبیه گریخته است. اما پروراندن آزردگی در آخر به ضرر خود ما تمام خواهد شد.
۳ از اینرو عیسی به ما آموزش میدهد که بخشنده باشیم—«تا هفتاد هفت مرتبه.» بیشک آموزشهای او هیچگاه به ضرر ما تمام نمیشوند. هر چه او آموزش داد از یَهُوَه سرچشمه میگرفت، یعنی کسی که ‹ما را تعلیم میدهد تا سود ببریم.› (اشعیا ۴۸:۱۷؛ یوحنا ۷:۱۶، ۱۷) پس منطقی و کاملاً به نفع ماست که دیگران را ببخشیم. پیش از آنکه به این مطلب بپردازیم که چرا باید بخشندگی نشان دهیم و چگونه میتوانیم چنین کنیم، شاید بهتر باشد که ابتدا مشخص کنیم که بخشش چه هست و چه نیست. استنباط ما از معنای بخشش میتواند بر قابلیت ما برای بخشش دیگران هنگامی که نسبت به ما خلافی میکنند مؤثر باشد.
۴. بخشیدن دیگران به چه معنایی نیست، اما بخشش چگونه تعریف شده است؟
۴ بخشیدن دیگران به دلیل خطاهایی که نسبت به ما مرتکب شدهاند به معنای آن نیست که عمل آنان را تأیید کرده یا آن را بیاهمیت تلقی میکنیم؛ و همینطور به این معنی نیست که بگذاریم دیگران از ما سوءاستفاده کنند. وقتی که یَهُوَه ما را میبخشد، به طور حتم گناهان ما را کوچک جلوه نمیدهد، و هیچگاه اجازه نمیدهد که انسانهای گناهکار رحمت او را پایمال کنند. (عبرانیان ۱۰:۲۹) در کتاب بینش بر نوشتههای مقدس (انگل.)، بخشش به این شکل تعریف شده است: «عفو یک خطاکار؛ خاتمه دادن به حالت آزردگی نسبت به کسی که خطایی در حق ما مرتکب شده است و چشم پوشیدن از هر گونه ادعای خسارت.» (جلد ۱، صفحهٔ ۸۶۱)b کتاب مقدس دلایل منطقیی برای بخشش دیگران به ما ارائه میدهد.
چرا دیگران را ببخشیم؟
۵. چه دلیل مهمی برای بخشیدن دیگران در افسسیان ۵:۱ آمده است؟
۵ یک دلیل پراهمیت برای بخشش دیگران در افسسیان ۵:۱ آمده است: «پس چون فرزندان عزیز بخدا اقتدا کنید.» به چه طریقی باید به خدا «اقتدا» یا از او تقلید کنیم؟ کلمهٔ «پس» این عبارت را به آیهٔ پیش از آن مربوط میسازد که در آن آمده است: «با یکدیگر مهربان باشید و رحیم و همدیگر را عفو نمائید چنانکه خدا در مسیح شما را هم آمرزیده است.» (افسسیان ۴:۳۲) بله، وقتی پای بخشش به میان میآید، باید از خدا تقلید کنیم. همانطوری که یک پسربچه سعی میکند درست مثل پدرش رفتار کند، ما که فرزندان مورد لطف یَهُوَه هستیم نیز باید بخواهیم مثل پدر بخشنده و آسمانیمان باشیم. چقدر باید باعث شادمانی دل یَهُوَه باشد که از آسمانها به پایین بنگرد و فرزندان زمینی خود را ببیند که سعی میکنند مانند او یکدیگر را ببخشند!—لوقا ۶:۳۵، ۳۶؛ مقایسه شود با متی ۵:۴۴-۴۸.
۶. چه تفاوت فاحشی بین بخشش یَهُوَه و بخشش ما وجود دارد؟
۶ درست است ما هیچگاه نمیتوانیم به نحو کاملی که یَهُوَه ما را میبخشد دیگران را ببخشیم. اما این دلیل دیگری است بر این امر که باید یکدیگر را ببخشیم. این موضوع را در نظر بگیر: اختلاف فاحشی بین بخشش یَهُوَه و بخشش ما وجود دارد. (اشعیا ۵۵:۷-۹) وقتی که ما کسانی را که در حق ما گناه کردهاند میبخشیم، اغلب میدانیم که دیر یا زود ما نیز ممکن است به لطف و بخشش آنها احتیاج داشته باشیم. در مورد انسانها، همیشه یک گناهکار گناهکار دیگر را میبخشد. اما بخشش یَهُوَه همیشه یکطرفه است. او ما را میبخشد، اما هیچگاه موقعیتی برای ما پیش نمیآید که او را ببخشیم. اگر یَهُوَه که گناه نمیکند بتواند به نحوی این چنین مهرآمیز و کامل ما را ببخشد، آیا نباید ما انسانهای گناهکار نیز سعی کنیم یکدیگر را ببخشیم؟—متی ۶:۱۲.
۷. اگر هنگامی که مبنایی برای رحمت وجود دارد از بخشیدن دیگران سر باز زنیم، این کار چه تأثیری بر رابطهٔ ما با یَهُوَه خواهد داشت؟
۷ حتی مهمتر از آن، اگر در جایی که مبنایی برای رحمت وجود دارد ما از بخشیدن دیگران خودداری کنیم، این امر میتواند در رابطهٔ ما با خدا اثر منفی بگذارد. یَهُوَه فقط از ما درخواست نمیکند که یکدیگر را ببخشیم، بلکه از ما انتظار دارد که چنین کنیم. به نقل از کتاب مقدس، یکی از عواملی که ما را به بخشش وا میدارد آن است که یَهُوَه نیز ما را ببخشد یا اینکه پیش از آن ما را بخشیده است. (متی ۶:۱۴؛ مرقس ۱۱:۲۵؛ افسسیان ۴:۳۲؛ ۱یوحنا ۴:۱۱) پس اگر ما هنگامی که دلیل موجهی برای بخشیدن دیگران وجود دارد آنها را نبخشیم، آیا واقعاً میتوانیم انتظار بخشش یَهُوَه را داشته باشیم؟—متی ۱۸:۲۱-۳۵.
۸. چرا بخشنده بودن به صلاح ماست؟
۸ یَهُوَه مردمش را «براه نیکو که در آن باید رفت» تعلیم میدهد. (۱پادشاهان ۸:۳۶) وقتی که به ما آموزش میدهد که یکدیگر را ببخشیم، میتوانیم مطمئن باشیم که صلاح ما را در دل میخواهد. پس کتاب مقدس برای این گفتهٔ خود که «خشم را مهلت دهید» دلیل خوبی دارد. (رومیان ۱۲:۱۹) به دوش کشیدن بار آزردگی و خشم در زندگی کار دشواری است. اگر چنین احساساتی را در دل بپروریم، همهٔ افکار ما را به خود مشغول خواهند کرد، آرامشمان را سلب کرده و شادی ما را از میان خواهند برد. خشم طولانی، همچون حسادت میتواند بر سلامت ما اثرات مخربی داشته باشد. (امثال ۱۴:۳۰) و در حالی که ما این بار را به دوش میکشیم، خطاکار بیخبر از آشفتگی ما به راه خود میرود! آفریدگار مهربان ما میداند که ما باید آشکارا دیگران را نه فقط برای صلاح آنها بلکه برای صلاح خودمان ببخشیم. پند بخششی که در کتاب مقدس آمده است حقیقتاً ‹راه نیکوست که باید در آن رفت.›
‹متحمل یکدیگر شوید›
۹، ۱۰. الف) در چه مواردی لزوماً نیازی به بخشش رسمی نیست؟ ب) عبارت ‹متحمل یکدیگر شوید› چه مفهومی دارد؟
۹ جراحات جسمانی میتوانند چیزی بین یک بریدگی سطحی تا یک زخم عمیق باشند و هر زخمی به اندازهٔ خود احتیاج به رسیدگی و توجه دارد. در مورد جراحات عاطفی نیز به همین شکل است — برخی از جراحات عمیقتر هستند. آیا واقعاً باید هر خطای ناچیزی را بزرگ جلوه دهیم و به رابطهٔ خود با دیگران لطمه وارد کنیم؟ رنجشهای کوچک، کماعتناییها، و دلخوریها جزئی از زندگی روزمره هستند و لزوماً احتیاج به بخشش رسمی ندارند. اگر شخصیت ما طوری باشد که به دلیل هر دلخوری کوچک از دیگران دوری میکنیم و اصرار میکنیم که باید از ما عذرخواهی کنند تا دوباره با آنها با ادب و نزاکت رفتار کنیم، دیگران را وا میداریم که در حضور ما با احتیاط رفتار کنند—یا حتی باعث میشویم که از ما فاصله بگیرند!
۱۰ به جای این، بسیار بهتر است که «مهربانی و ملایمت شما در رفتارتان با دیگران آشکار باشد.» (فیلپیان ۴:۵، ا ش) ما مخلوقات ناکامل که شانه به شانهٔ یکدیگر مشغول خدمت هستیم، منطقاً باید انتظار داشته باشیم که گهگاه برادرانمان باعث آزردگی ما شوند، و یا ما باعث ناراحتی آنها شویم. کولسیان ۳:۱۳ به ما چنین اندرز میدهد: ‹متحمل یکدیگر شوید.› این عبارت به معنی آن است که با دیگران با صبر و شکیبایی رفتار کنیم، خصلتها و خصوصیاتی را که در نظرمان نامطلوب میآیند تحمل کنیم. چنین صبر و بردباریی میتواند به ما کمک کند تا با کدورتها و رنجشهای کوچکی که در برخوردهایمان با دیگران پیش میآیند، بسازیم — بدون آنکه به آرامش جماعت خللی وارد شود.—۱قرنتیان ۱۶:۱۴.
جراحات عمیق
۱۱. هنگامی که دیگران نسبت به ما گناه میکنند، چه عاملی میتواند به ما کمک کند تا آنها را ببخشیم؟
۱۱ اما، اگر دیگران نسبت به ما گناه کنند و جراحت محسوسی در دل ما پدید آورند چه باید بکنیم؟ اگر گناه آنان خیلی جدی نباشد، میتوانیم براحتی پند کتاب مقدس را به کار گیریم و ‹همدیگر را عفو نمائیم.› (افسسیان ۴:۳۲) چنین تمایلی برای بخشش دیگران با این سخنان الهامشدهٔ پطرس هماهنگی دارد که میگوید: «اوّلِ همه با یکدیگر بشدّت محبّت نمائید زیرا که محبّت کثرت گناهانرا میپوشاند.» (۱پطرس ۴:۸) بخاطر سپردن این مطلب که ما نیز گناهکاریم باعث میشود که با تخلفات دیگران بهتر مدارا کنیم. پس اگر به این نحو دیگران را ببخشیم، به جای اینکه آزردگی را در دل بپروریم آن را کنار میگذاریم. در نتیجه، رابطهٔ ما با شخص خلافکار صدمهٔ دائمی نخواهد دید، و ما نیز به حفظ صلح و آرامش ارزشمند جماعت کمک کردهایم. (رومیان ۱۴:۱۹) با گذشت زمان خاطرهٔ عمل خلافکار میتواند در ذهن ما رنگ ببازد.
۱۲. الف) چه گامی میتوانیم برای بخشش کسی که بشدت ما را آزرده است برداریم؟ ب) چگونه سخنانی که در افسسیان ۴:۲۶ آمده است نشانگر آن است که ما باید مسائل را بسرعت فیصله دهیم؟
۱۲ ولی اگر کسی نسبت به ما گناهی جدیتر مرتکب شود که عمیقاً ما را بیازارد چه باید بکنیم؟ به عنوان مثال، یک دوست مورد اعتماد ممکن است مطالب بسیار خصوصیی را که به او گفتهای فاش سازد. بشدت احساساتت جریحهدار میشود، احساس شرم میکنی و حس میکنی که به تو خیانت شده است. سعی میکنی موضوع را فراموش کنی ولی فکر آن ترا رها نمیکند. در چنین مواردی، ممکن است لازم باشد در جهت حل مشکل پیشقدم شوی، مثلاً میتوانی با شخص خلافکار صحبت کنی. عاقلانهتر است که این کار را پیش از آنکه موضوع بالا بگیرد انجام دهی. پولس از ما چنین درخواست میکند: «خشم گیرید و گناه مورزید [یعنی، با پروراندن خشم یا عمل کردن از روی غیظ]. خورشید بر غیظ شما غروب نکند.» (افسسیان ۴:۲۶) این امر که در میان یهودیان، غروب نشانهٔ پایان یک روز و آغاز روز بعد بود به این سخنان پولس معنای بیشتری میبخشد. از اینرو، اندرز این است: موضوع را بسرعت فیصله بده!—متی ۵:۲۳، ۲۴.
۱۳. وقتی که نزد کسی که ما را آزرده است میرویم، هدف ما باید چه باشد، و چه پیشنهاداتی میتوانند در این راه مفید باشند؟
۱۳ چگونه باید با خلافکار روبرو شوی؟ در ۱پطرس ۳:۱۱ (ا ش ) آمده است: ‹صلح و صفا را جسته و آن را دنبال نمایید.› پس هدف تو باید برقراری صلح و آرامش با برادرت باشد نه ابراز خشم. برای رسیدن به این هدف، بهترین کار آن است که از سخنان تند و حرکات خشونتآمیز پرهیز کنی؛ چنین چیزهایی میتوانند باعث بروز واکنش مشابهی در شخص مقابل شود. (امثال ۱۵:۱۸؛ ۲۹:۱۱) به علاوه، از به زبان آوردن عبارات اغراقآمیزی همچون، «تو همیشه . . . !» یا «تو هیچوقت . . . !» خودداری کن. چنین سخنان اغراقآمیزی میتوانند باعث شوند که او به دفاع از خود برآید. در عوض، کاری کن که لحن و حالت چهرهات حاکی از آن باشد که میخواهی موضوعی را که بشدت ترا رنجانده است حل و فصل کنی. وقتی احساسات خود را در مورد مسئلهای که پیش آمده توصیف میکنی دقیق و روشن صحبت کن. به طرف مقابل فرصت بده تا دلیل اعمال خود را توضیح دهد. به سخنانش گوش بده. (یعقوب ۱:۱۹) این کار چه نفعی دارد؟ امثال ۱۹:۱۱ توضیح میدهد: «عقل انسان خشم او را نگاه میدارد، و گذشتن از تقصیرْ جلال او است.» درک کردن احساسات طرف مقابل و دلایل اعمال او میتواند افکار و احساسات منفی نسبت به او را برطرف کند. اگر با موضوع به نیت برقراری صلح و آرامش برخورد کرده و سعی کنیم چنین طرز فکری را حفظ کنیم، به احتمال بسیار زیاد هر گونه سوءتفاهمی را میتوانیم از میان ببریم، به شرط آنکه عذرخواهیهای لازم انجام شود، و یکدیگر را ببخشیم.
۱۴. وقتی دیگران را میبخشیم، به چه شکل گناه آنان را فراموش میکنیم؟
۱۴ آیا بخشیدن به این معناست که باید آنچه روی داده است را عملاً فراموش کنیم؟ سرمشقی که یَهُوَه به ما ارائه میدهد را همانطور که در مقالهٔ پیش بدان اشاره شد به یاد آور. وقتی که کتاب مقدس میگوید که یَهُوَه گناهان ما را میبخشد، بدان معنا نیست که نمیتواند آنها را بخاطر آورد. (اشعیا ۴۳:۲۵) بلکه، فراموش کردن بدین معنی است که وقتی گناهان ما را میبخشد، دیگر در آینده از آنها بر ضد ما استفاده نمیکند. (حزقیال ۳۳:۱۴-۱۶) به همین شکل، اگر ما انسانهای دیگر را ببخشیم لزوماً بدین معنی نیست که دیگر نتوانیم عمل آنها را به یاد آوریم. اما، ما میتوانیم آن را فراموش کنیم به این معنی که در آینده از آن بر ضد شخص خلافکار استفاده نکنیم و یا آن را دوباره مطرح نکنیم. اگر موضوع را به این شکل حل و فصل کنیم، دیگر درست نخواهد بود که در مورد آن بدگویی کنیم؛ و عمل محبتآمیزی نخواهد بود که بکلی از خلافکار دوری کنیم، و با او طوری رفتار کنیم که گویی از انجمن مسیحی اخراج شده است. (امثال ۱۷:۹) درست است شاید مدتی طول بکشد تا رابطهٔ ما با او دوباره به حالت عادی بازگردد و نزدیکی سابق را مجدداً با او برقرار کنیم. اما هنوز به عنوان برادر مسیحیمان به او محبت داریم و در جهت ایجاد رابطهای خوشایند بین یکدیگر همت بخرج خواهیم داد.—مقایسه شود با لوقا ۱۷:۳.
هنگامی که بخشش بنظر غیرممکن میآید
۱۵، ۱۶. الف) آیا مسیحیان ملزم هستند خلافکاری را که توبهکار نیست ببخشند؟ ب) چگونه میتوانیم اندرز کتاب مقدس را که در مزمور ۳۷:۸ آمده است به کار گیریم؟
۱۵ اما اگر گناه دیگران نسبت به ما بحدی جدی باشد که دلمان را بشدت مجروح سازد و خلافکار نه به گناه خود اعتراف کند نه توبه کند و نه عذرخواهی کند، چه باید کرد؟ (امثال ۲۸:۱۳) کتاب مقدس بوضوح نشان میدهد که یَهُوَه افرادی را که توبه نکنند و گناهکاران سختدل باشند، نمیبخشد. (عبرانیان ۶:۴-۶؛ ۱۰:۲۶، ۲۷) ما چطور؟ در کتاب بینش بر نوشتههای مقدس آمده است: «مسیحیان ملزم نیستند کسانی را که دست به اعمال بدخواهانه میزنند و عمداً گناه کرده توبهکار نیستند ببخشند. چنین افرادی دشمنان خدا میشوند.» (جلد ۱، صفحهٔ ۸۶۲) هر مسیحیی که قربانی رفتار فوقالعاده غیرعادلانه، تنفرانگیز یا زشت شده است، نباید خود را ملزم بداند که مجرمی را که توبه نمیکند ببخشد یا عفو کند.—مزمور ۱۳۹:۲۱، ۲۲.
۱۶ قابل درک است که کسی که هدف رفتاری بیرحمانه قرار گرفته است احساس آزردگی و خشم کند. اما، به یاد آور که متوسل شدن به خشم و تنفر میتواند خیلی برایمان مضر باشد. اگر منتظر بمانیم که شخص خلافکار به گناه خود اعتراف کند یا از ما پوزش بخواهد، در حالی که در واقع چنین قصدی نداشته باشد، فقط به ناراحتی خود افزودهایم. اگر ذهن خود را فقط به بیعدالتیی که صورت گرفته مشغول داریم ممکن است خشم در درون ما به جوش آید، و اثرات مخربی بر وضع روحانی و عاطفی و سلامت جسمی ما بگذارد. در واقع با این کار اجازه میدهیم که آن شخص به آسیب رساندن به ما ادامه دهد. کتاب مقدس به نحوی حکیمانه توصیه میکند: «از غضب بر کنار شو و خشم را ترک کن.» (مزمور ۳۷:۸) از اینرو، برخی از مسیحیان گاهی به این نتیجه میرسند که میتوانند شخص را ببخشند، به این شکل که دیگر در دل رنجش و تنفر را نپرورانند—نه اینکه آنچه بر آنها رفته است را ببخشند، بلکه اجازه نمیدهند خشم تباهشان سازد. آنها موضوع را کاملاً به دست خدای عدالت میسپارند و با این کار، آرامشخاطر مییابند و به زندگی خود میپردازند.—مزمور ۳۷:۲۸.
۱۷. وعدهٔ یَهُوَه که در مکاشفه ۲۱:۴ آمده است چه اطمینان خاطری به ما میدهد؟
۱۷ اگر جراحتی بسیار عمیق باشد، شاید موفق نشویم که آن را به طور کامل از ذهنمان بزداییم، لااقل نه در این سیستم. اما یَهُوَه دنیای جدیدی را وعده میدهد که در آن «هر اشکی از چشمان ایشان پاک خواهد کرد و بعد از آن موت نخواهد بود و ماتم و ناله و درد دیگر رو نخواهد نمود زیرا که چیزهای اوّل درگذشت.» (مکاشفه ۲۱:۴) هر چه را که در آن وقت به یاد آوریم دیگر به شکلی که حالا دلهایمان را میآزارد، باعث رنجش شدید و درد نخواهد شد.—اشعیا ۶۵:۱۷، ۱۸.
۱۸. الف) چرا در برخوردهایمان با برادران و خواهرانمان به بخشندگی نیاز داریم؟ ب) وقتی که دیگران نسبت به ما گناه میکنند، به چه شکلی میتوانیم آنها را ببخشیم و گناه آنها را فراموش کنیم؟ پ) این امر چه فایدهای به ما میرساند؟
۱۸ تا آن زمان، ما انسانهای ناکامل و گناهکار باید به شکل برادر و خواهر با یکدیگر زندگی و کار کنیم. همهٔ ما مرتکب اشتباه میشویم. گاهی، یکدیگر را مأیوس میکنیم و حتی میرنجانیم. عیسی بخوبی میدانست که لازم است یکدیگر را نه «هفت مرتبه بلکه تا هفتاد هفت مرتبه» ببخشیم! (متی ۱۸:۲۲) درست است، ما نمیتوانیم به آن شکل کاملی که یَهُوَه ما را میبخشد دیگران را ببخشیم. اما، در اکثر موارد وقتی که برادرانمان بر ضد ما گناه میکنند، میتوانیم آنها را ببخشیم به این نحو که بر احساس رنجش و تنفر خود غلبه کنیم و میتوانیم گناه آنها را فراموش کنیم به این شکل که دیگر مدتها بعد در آینده آن را دوباره پیش نکشیم. اگر به این شکل یکدیگر را ببخشیم و گناهان یکدیگر را فراموش کنیم، نه تنها صلح و آرامش جماعت را حفظ کردهایم بلکه در دل و ذهن خود به آرامش دست یافتهایم از آن مهمتر، از صلح و آرامشی که تنها خدای مهربانمان، یَهُوَه قادر است فراهم کند، برخوردار خواهیم شد.—فیلپیان ۴:۷.
[پاورقیها]
a بر طبق تلمود بابلی، یکی از رسوم خاخامی چنین بوده است: «اگر مردی مرتکب معصیتی شود، یک بار، دو بار و سه بار بخشیده خواهد شد، اما بار چهارم بخشیده نمیشود.» (یومه ۸۶ب) این عقیده تا حدی بر اساس استنباط غلطی بود که از آیههایی همچون عاموس ۱:۳؛ ۲:۶؛ و ایوب ۳۳:۲۹ وجود داشت.
b چاپ انجمن کتاب مقدس و رسالهٔ برج دیدهبانی.
پرسشهایی برای مرور
◻ چرا باید آمادهٔ بخشیدن دیگران باشیم؟
◻ چه موقعیتهایی پیش میآیند که مجبور میشویم ‹متحمل یکدیگر شویم›؟
◻ اگر به دلیل گناهان دیگران بشدت آزرده و رنجیده شده باشیم، برای آنکه موضوع را به شکلی صلحآمیز فیصله دهیم چه میتوانیم بکنیم؟
◻ وقتی دیگران را میبخشیم، به چه شکلی گناه آنها را فراموش میکنیم؟
[تصویر در صفحهٔ ۳۲]
وقتی که برای برقراری آرامش نزد دیگران میرویم، میتوانیم سوءتفاهمات را براحتی برطرف کنیم