مأخذ جزوهٔ کار و آموزش
۳-۹ سپتامبر
گنج‌هایی در کلام خدا | یوحنا ۱-۲
کندوکاو برای یافتن گوهرهای روحانی
نکاتی برای مطالعه در nwtsty از یو ۱:۱
کلمه: به یونانی، هُ لوگوس. در یو ۱:۱، «کلمه» یک لقب است و در یو ۱:۱۴ و مک ۱۹:۱۳ نیز به چشم می‌خورد. یوحنا نشان داد که این لقب به چه کسی مربوط می‌شود، یعنی عیسی مسیح. این لقب در مورد عیسی هنگام زندگی ماقبل بشری او به عنوان مخلوق آسمانی، طی خدمت زمینی‌اش به عنوان مردی کامل و پس از صعود او به آسمان صدق می‌کند. عیسی از این جهت «کلمه» خوانده شده است که سخنگوی خدا بود؛ او اطلاعات و دستورالعمل‌های آفریدگار را به سایر مخلوقات روحی و بشری منتقل می‌کرد. به این دلیل، می‌توان نتیجه گرفت که یَهُوَه قبل از این که عیسی به زمین بیاید، از طریق او یعنی «کلمه» یا سخنگوی خود با بشر ارتباط برقرار می‌کرد.—پی ۱۶:۷-۱۱؛ ۲۲:۱۱؛ ۳۱:۱۱؛ خر ۳:۲-۵؛ دا ۲:۱-۴؛ ۶:۱۱، ۱۲؛ ۱۳:۳.
با: تحت‌اللفظی: «نزد.» در زبان یونانی حرف اضافهٔ پْرُس (نزد) بر نزدیکی و رفاقت دو نفر دلالت دارد. به علاوه، وجود این حرف اضافه نشان می‌دهد که «کلمه» و خدای واحد حقیقی یکی نیستند، چون فردی که «با» شخصی دیگر باشد، نمی‌تواند خود او نیز باشد.
کلمه یک خدا بود: یا «کلمه الٰهی بود،» یا «کلمه خدایی بود.» یو ۱:۱ خصوصیت کلمه یا عیسی مسیح را نشان می‌دهد، این که او «الٰهی،» «شبیه خدا،» یا «خدایی» است. («کلمه» به یونانی هُ لوگوس؛ به نکتهٔ مطالعه‌ای «کلمه» در یو ۱:۱ مراجعه کنید.) چرا عیسی بدین شکل توصیف شده است؟ زیرا او مقام والای پسر ارشد خدا را دارد و یَهُوَه از طریق او سایر مخلوقات خود را به وجود آورد. بسیاری از مترجمان کتاب مقدّس، این عبارت را چنین برگردانده‌اند: «کلمه [یا کلام] خدا بود،» یعنی عیسی همان خدای قادر مطلق است. اما چندین دلیل موجه وجود دارد که نشان می‌دهد منظور یوحنا این نبود که «کلمه» همان خدای قادر مطلق است. پیش از هر چیز، در این آیه به طور روشن و واضح آمده است که «کلمه» «با خدا» بود. همچنین واژهٔ یونانی تِئوس [یعنی خدا] سه مرتبه در یو ۱:۱، ۲ به چشم می‌خورد؛ اولین و سومین مرتبه واژهٔ تِئوس به همراه نشان معرفه در دستور زبان یونانی آمده است، اما دومین مرتبه نشان معرفه قبل از تِئوس دیده نمی‌شود. بسیاری از محققان معتقدند که عدم وجود نشان معرفه بسیار اهمیت دارد. وقتی واژهٔ تِئوس به همراه نشان معرفه بیاید، به معنای خدای قادر مطلق است. اما بنا بر دستور زبان یونانی، واژهٔ تِئوس به دلیل عدم داشتن نشان معرفه، معنی توصیفی را به خود می‌گیرد و بیانگر خصوصیت «کلمه» است. بنابراین شماری از ترجمه‌های کتاب مقدّس به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و آلمانی یو ۱:۱ را همانند ترجمهٔ دنیای جدید برگردانده‌اند و می‌گویند که کلمه «یک خدا؛ الٰهی؛ وجودی الٰهی؛ از نوع الٰهی؛ شبیه خدا» بود. در تأیید این موضوع، می‌توان به چند ترجمه‌های باستانی انجیل یوحنا به گویش‌های صَعیدی و بُحَیری زبان قِبطی که قدمت آن‌ها به قرون سوم و چهارم میلادی برمی‌گردد اشاره نمود. در این ترجمه‌ها بین ترجمهٔ بار اول و دوم واژهٔ تِئوس در یو ۱:۱ فرقی مشاهده می‌شود. این ترجمه‌ها خصوصیت «کلمه» را برجسته می‌کند که «کلمه» ذاتی همچون خدا دارد، اما برابری عیسی با پدر آسمانی‌اش یعنی خدای قادر مطلق را نشان نمی‌دهد. نکته‌ای مشابه در کو ۲:۹ نیز آمده است که می‌گوید «تمامی صفات الٰهی» در وجود مسیح ساکن است. همچنین بنا بر ۲پط ۱:۴، کسانی که با مسیح هم‌ارث می‌شوند «در طبیعت الٰهی» شریک خواهند شد. افزون بر این، در ترجمهٔ یونانی «سَبْعینی» (سِپتواِجینْت) ، واژهٔ تِئوس معادل واژه‌های عبری اِل و اِلوهیم یعنی «خدا» می‌باشد. این واژه‌ها به زبان عبری به طور کلّی به معنای شخص قادر یا قوی است. این عبارات عبری برای خدای قادر مطلق، خدایان کاذب، و انسان نیز به کار می‌رود. (به نکتهٔ مطالعه‌ای از یو ۱۰:۳۴ مراجعه کنید.) توصیف کلمه به عنوان «یک خدا» و شخصی قادر با اش ۹:۶ مطابقت دارد؛ در آنجا پیشگویی شده است که مسیح، «خدای قدیر» (نه خدای قادر مطلق) خوانده می‌شود و «پدر سَرمَدی» تمام کسانی است که مفتخرند به عنوان تابعین پادشاهی او زندگی کنند. طبق این پیشگویی، غیرت پدر آسمانی مسیح، یعنی «یَهُوَه، خدای لشکرها این را به انجام خواهد رسانید.»—اش ۹:۷.
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۱:۲۹
برّهٔ خدا: یحیی عیسی را پس از این که تعمید گرفت و وسوسه‌های شیطان را پشت سر گذاشت، به عنوان «برّهٔ خدا» معرفی کرد. این عبارت در متون کلام خدا فقط در یو ۱:۲۹ و ۳۶ به چشم می‌خورد. (به کتابچهٔ راهنمای مطالعهٔ کلام خدا بخش ۴ مراجعه کنید.) مقایسهٔ عیسی با یک برّه بجاست. در سراسر کتاب مقدّس، می‌خوانیم که پرستندگان خدا به منظور آمرزش گناهانشان و راه‌یابی به درگاه خدا گوسفندان را قربانی می‌کردند. این قربانی‌ها در واقع پیش‌نمایی از قربانی عیسی بود که زندگی کامل خود را در راه بشر فدا کرد. در کلام الهامی خدا، اشارات متعددی به عبارت «برّهٔ خدا» یافت می‌شود. یحیی از بخش عبری نوشته‌های مقدّس شناخت داشت و وقتی عبارت «برّهٔ خدا» را به کار برد احتمالاً یک یا چند نکته از نکات زیر را در نظر داشت: قوچی که ابراهیم بجای پسر خود اسحاق قربانی کرد (پی ۲۲:۱۳)، برّه‌ای که برای نجات اسرائیلیان از بردگی مصریان کشته شد (خر ۱۲:۱-۱۳)، یا برّه‌ای که بامدادان و هنگام عصر بر مذبح خدا ذبح می‌شد (خر ۲۹:۳۸-۴۲). همچنین ممکن است که یحیی پیشگویی اِشَعْیای نبی را در ذهن داشت. در آنجا آمده است که «خادم» یَهُوَه «همچون بره‌ای که برای ذبح می‌برند» می‌باشد. (اش ۵۲:۱۳؛ ۵۳:۵، ۷، ۱۱) وقتی پولُس نخستین نامهٔ خود را به قُرِنتیان نوشت، عیسی را «برّهٔ پِسَح» خواند. (۱قر ۵:۷) پِطرُس رسول نیز گفت که خون گرانبهای مسیح «همچون خون برّه‌ای بی‌عیب و بی‌لکه بود.» (۱پط ۱:۱۹) همچنین، در کتاب مکاشفه عیسی در مقام جلال‌یافتهٔ خود بیش از ۲۵ مرتبه «برّه» خوانده شده است.—برای نمونه: مک ۵:۸؛ ۶:۱؛ ۷:۹؛ ۱۲:۱۱؛ ۱۳:۸؛ ۱۴:۱؛ ۱۵:۳؛ ۱۷:۱۴؛ ۱۹:۷؛ ۲۱:۹؛ ۲۲:۱.
۱۰-۱۶ سپتامبر
گنج‌هایی در کلام خدا | یوحنا ۳-۴
«شهادت دادن عیسی به زن سامری»
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۴:۶
خسته: یو ۴:۶ تنها آیهٔ کتاب مقدّس است که به خستگی عیسی اشاره می‌کند. تقریباً ظهر بود و عیسی تمامی صبح را در سفر از درّهٔ اردن در یهودا به سوخار در سامره گذرانده بود؛ سفری که شامل بالا رفتن از شیب تندی به مسافت ۹۰۰ متر می‌شد.—یو ۴:۳-۵؛ به کتابچهٔ راهنمای مطالعهٔ کلام خدا بخش ۴ مراجعه کنید.
کندوکاو برای یافتن گوهرهای روحانی
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۳:۲۹
دوست داماد: در زمان باستان، یکی از دوستان نزدیک داماد از لحاظ قانونی نمایندهٔ او بود و نقشی کلیدی در مراسم عروسی ایفا می‌کرد. او کسی بود که عروس و داماد را نزد یکدیگر می‌آورد. در روز عروسی مرسوم بود که عروس و همراهانش به خانهٔ داماد یا پدر او، یعنی محل برگزاری جشن عروسی بروند. سپس طی جشن عروسی، دوست داماد از شنیدن صدای داماد که با عروس صحبت می‌کرد بسیار شاد می‌شد؛ زیرا آن وقت می‌دانست که وظیفهٔ خود را با موفقیت انجام داده است. در یو ۳:۲۹، داماد مظهر عیساست و شاگردان مظهر «عروس» او هستند. یحیی راه را برای مسیح هموار ساخت و نخستین کسانی را که از طبقهٔ «عروس» بودند به عیسی معرفی کرد. (یو ۱:۲۹، ۳۵؛ ۲قر ۱۱:۲؛ اف ۵:۲۲-۲۷؛ مک ۲۱:۲، ۹) «دوست داماد» وقتی وظیفهٔ خود را انجام داده و عروس و داماد را نزد یکدیگر آورده بود، دیگر نقش چندان مهمی نداشت. به همین دلیل یحیی در مورد عیسی گفت: «او باید روزبه‌روز بزرگ‌تر شود و من کوچک‌تر.»—یو ۳:۳۰.
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۴:۱۰
آب زنده: این عبارت در زبان یونانی به آب جاری، آب چشمه یا آب شیرین که برای نوشیدن از چاه کشیده می‌شود اشاره داشت و شامل آب راکد یک آب‌انبار نمی‌شد. در لا ۱۴:۵، عبارت «آب زلال» به زبان عبری همان آب زنده است. یَهُوَه خدا در ار ۲:۱۳ و ۱۷:۱۳، به عنوان «چشمهٔ آب حیات» یعنی آبی مجازی و حیات‌بخش توصیف شده است. عیسی در گفتگوی خود با زن سامری، عبارت «آب زنده» را به طور مجازی به کار برد اما زن سامری در ابتدا گمان کرد که عیسی واقعاً در مورد آب صحبت می‌کند.—یو ۴:۱۱؛ به نکتهٔ مطالعه‌ای در یو ۴:۱۴ مراجعه کنید.
۱۷-۲۳ سپتامبر
گنج‌هایی در کلام خدا | یوحنا ۵-۶
«پیروی از عیسی با انگیزهٔ صحیح»
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۶:۱۰
شمار مردانی که در آنجا نشستند، حدود ۵۰۰۰ نفر بود: تنها انجیل مَتّی به «زنان و کودکان» در این گزارش اشاره می‌کند. (مت ۱۴:۲۱) تعداد کسانی که عیسی به نحوی معجزه‌آسا به آنان خوراک داد، احتمالاً بیش از ۱۵,۰۰۰ نفر بود.
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۶:۱۴
پیامبری: بسیاری از یهودیان در قرن اول انتظار داشتند که مسیح موعود مطابق با تث ۱۸:۱۵، ۱۸، «پیامبری» همچون موسی باشد. یوحنا از به کار بردن عبارت می‌بایست به دنیا می‌آمد، بدون شک انتظارات یهودیان را در نظر داشت. اتفاقی که در یو ۶:۱۴ به آن اشاره شده است تنها در انجیل یوحنا یافت می‌شود.
نکاتی برای مطالعه در nwtsty از یو ۶:۲۷، ۵۴
خوراکی که از بین می‌رود، . . . خوراکی . . . که باقی می‌ماند و به زندگی جاودان می‌انجامد: عیسی می‌دانست که برخی تنها به دلیل کسب منافع مادی، او و شاگردانش را همراهی می‌کنند. درست است که مردم به خوراک یا غذا برای بقای زندگی‌شان نیاز دارند اما «خوراکی» که از کلام خدا فراهم می‌شود، دست‌یابی به زندگی جاودان را برای انسان‌ها امکان‌پذیر می‌سازد. عیسی جمعیت را تشویق کرد که برای خوراکی که به زندگی جاودان می‌انجامد کار کنند، یعنی در جهت سیرابی عطش روحانی خود سعی و کوشش کنند و به آموخته‌ها و ایمانشان عمل کنند.—مت ۴:۴؛ ۵:۳؛ یو ۶:۲۸-۳۹.
از بدن من بخورد و خون مرا بنوشد: آیات پیرامون یو ۶:۵۴ نشان می‌دهد که شخص با ایمان ورزیدن به عیسی مسیح به اصطلاح بدن عیسی را می‌خورد و خون او را می‌نوشد. (یو ۶:۳۵، ۴۰) عیسی این گفته را در سال ۳۲ میلادی گفت، پس نمی‌توان گفت که به مراسم یادبود مرگش اشاره می‌کرد، زیرا آن مراسم را تا یک سال بعد پایه‌گزاری نکرده بود. او این سخن را درست قبل از «عید پِسَخِ یهود» گفت (یو ۶:۴)، پس شنوندگانش حتماً آن عید را در نظر داشتند و به اهمیت نقش خون‌ریخته‌شدهٔ برّه در نجات اسرائیلیان از مصر فکر می‌کردند (خر ۱۲:۲۴-۲۷). عیسی بر این نکته تأکید می‌کرد که خون‌ریخته‌شدهٔ او نیز برای شاگردانش کلید نجات و راهگشای زندگی ابدی خواهد بود.
کندوکاو برای یافتن گوهرهای روحانی
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۶:۴۴
او را به سوی من بکشد: هرچند فعل «کشیدن» در زبان یونانی معمولاً برای کشیدن تور ماهی‌گیری استفاده می‌شد (یو ۲۱:۶، ۱۱)، اما یو ۶:۴۴ بدین معنی نیست که خدا مردم را اجباراً به سوی خود می‌کشد. این فعل می‌تواند به معنی «جذب کردن» نیز باشد و گفتهٔ عیسی یادآور اِرْمیا ۳۱:۳ است، جایی که یَهُوَه در ایّام باستان به قوم خود گفت: «تو را به محبت جذب کرده‌ام.» (ترجمهٔ یونانی «سَبْعینی» یا «هفتاد تنان» در یو ۶:۴۴ و در ار ۳۱:۳ از همین فعل استفاده می‌کند.) یو ۱۲:۳۲ نشان می‌دهد که عیسی نیز انسان‌ها را به سوی خود می‌کشد یا جذب می‌کند. با بررسی کتاب مقدّس، متوجه می‌شویم که خدا انسان‌ها را مختار و با حق انتخاب آفرید. پرستش کردن یا نکردن خدا بستگی به انتخاب همهٔ انسان‌ها دارد. (تث ۳۰:۱۹، ۲۰) خدا همهٔ آنانی را که دلی پذیرا دارند، با مهربانی به سوی خود می‌کشد. (مز ۱۱:۵؛ ام ۲۱:۲؛ اع ۱۳:۴۸) یَهُوَه این کار را از طریق پیام کتاب مقدّس و روح مقدّسش به انجام می‌رساند. پیشگویی ذکرشده در اش ۵۴:۱۳ که در یو ۶:۴۵ از آن نقل‌قول شده، در مورد کسانی صدق می‌کند که پدر آسمانی، آنان را به سوی خود کشیده است.—با یو ۶:۶۵ مقایسه شود.
نکاتی برای مطالعه در nwtsty از یو ۶:۶۴
عیسی . . . می‌دانست که . . . چه کسی به او خیانت خواهد کرد: عیسی در یو ۶:۶۴ یهودای اِسخَریوطی را در نظر داشت. لازم به ذکر است که عیسی شب را در دعا برای انتخاب ۱۲ رسول خود به صبح رساند. (لو ۶:۱۲-۱۶) یهودا در ابتدا به خدا وفادار بود اما عیسی می‌دانست که طبق پیشگویی‌های موجود در عهد عتیق یکی از همراهان نزدیکش به او خیانت می‌کند. (مز ۴۱:۹؛ ۱۰۹:۸؛ یو ۱۳:۱۸، ۱۹) عیسی که می‌دانست در دل و ذهن مردم چه می‌گذرد، توانست لحظه‌ای را که یهودا مسیر اشتباه را پیش گرفت تشخیص دهد. (مت ۹:۴) خدا نیز توانایی پیشبینی خود را به کار گرفت و از پیش می‌دانست که یکی از همراهان معتمد عیسی به او خیانت می‌کند. اما با توجه به خصوصیات خدا و طرز برخورد او با انسان‌ها در گذشته نمی‌توان تصوّر کرد که خیانت به عیسی سرنوشت تعیین‌شده‌ای برای یهودا بود، گویی که او هیچ حق انتخابی نداشت.
از آغاز: منظور از این عبارت، زمان تولّد یهودا یا زمان انتخاب او به عنوان یکی از رسولان نیست؛ عیسی تمامی شب را برای برگزیدن رسولان خود در دعا گذرانده بود. (لو ۶:۱۲-۱۶) واژهٔ «آغاز» به زمانی اشاره دارد که بذر خیانت در دل یهودا جوانه زد، نکته‌ای که عیسی فوراً تشخیص داد. (یو ۲:۲۴، ۲۵؛ مک ۱:۱؛ ۲:۲۳؛ به نکات مطالعه‌ای در یو ۶:۷۰؛ ۱۳:۱۱ مراجعه کنید.) بنابراین، چنین پی می‌بریم که یهودا از قبل تصمیم گرفته بود که به عیسی خیانت کند و همان لحظه تغییر عقیده نداده بود. مفهوم واژهٔ «آغاز» (به یونانی، آرخه) در نوشته‌های مقدّس یونانی به مضمون متن وابسته است. برای مثال، «آغاز» در ۲پط ۳:۴ به ابتدای آفرینش اشاره می‌کند. اما در اغلب موارد مفهوم محدودتری به خود می‌گیرد. به عنوان نمونه، پِطرُس گفت: «روح‌القدس همان طور که در آغاز بر ما نازل شد، بر [غیریهودیان] نیز نازل گردید.» (اع ۱۱:۱۵) پِطرُس در این آیه به زمان تولّدش یا انتصاب او به عنوان رسول عیسی اشاره نمی‌کرد، بلکه منظور او از «آغاز،» عید پِنتیکاست ۳۳ میلادی بود؛ یعنی «آغاز» زمانی که خدا از آن پس، روح‌القدس را به منظوری خاص نصیب پرستندگانش می‌کند. (اع ۲:۱-۴) مضمون آیات زیر نیز بر درک معنی «آغاز» تأثیر می‌گذارد: لو ۱:۲؛ یو ۱۵:۲۷ و ۱یو ۲:۷.
۲۴-۳۰ سپتامبر
گنج‌هایی در کلام خدا | یوحنا ۷-۸
کندوکاو برای یافتن گوهرهای روحانی
ب۰۷-E ۱/۲ ص ۶ ¶۴
چرا باید صادق و روراست باشیم؟
عیسی در این زمینه چه الگویی برای ما به جا گذاشت؟ روزی عیسی در حال گفتگو با افرادی بی‌ایمان بود که به او چنین گفتند: «اینجا را ترک کن و به یهودیه برو.» اما عیسی در پاسخ گفت: «شما برای عید [به اورشلیم در استان یهودیه] بروید؛ من اکنون برای این عید نمی‌آیم؛ زیرا وقت من هنوز کاملاً نرسیده است.» با این حال، عیسی کمی بعد به اورشلیم رفت. پس دلیل سخن عیسی چه بود؟ مخاطبان عیسی این حق را نداشتند که از سفرهای او آگاه باشند. پس عیسی دروغ نگفت بلکه پاسخی مبهم به آنان داد تا خود و پیروانش را از پیامدی بد محفوظ نگاه دارد. گفتهٔ عیسی دروغ نبود چرا که پِطرُس در مورد او چنین نوشت: «او هیچ گناهی مرتکب نشد و فریب در دهان وی نبود.»—یوحنا ۷:۱-۱۳؛ ۱پِطرُس ۲:۲۲.
نکته‌ای برای مطالعه در nwtsty از یو ۸:۵۸
من بوده‌ام: دشمنان یهودی عیسی می‌خواستند او را سنگسار کنند و به او گفتند: «تو هنوز ۵۰ سال هم نداری و ابراهیم را دیده‌ای؟» (یو ۸:۵۷) عیسی در جواب به آنان دربارهٔ زندگی ماقبل بشری خود گفت که مدت‌ها قبل از ابراهیم به عنوان فرشته‌ای قدرتمند در آسمان به سر می‌برد. اما برخی معتقدند که یو ۸:۵۸ برابری عیسی و خدا را نشان می‌دهد و به عبارت یونانی اِگو ایمی اشاره می‌کنند (در برخی ترجمه‌ها، این عبارت به صورت «من هستم» برگردانده شده است، نه «من بوده‌ام»). آنان می‌گویند که این عبارت به نحوی غیرمستقیم به ترجمهٔ یونانی خروج ۳:۱۴در کتاب مقدّس «سَبْعینی» که «سِپتواِجینْت» نیز نامیده می‌شود، اشاره دارد. به همین دلیل، آنان مدعی‌اند که ترجمهٔ صحیح این عبارت یونانی در هر دو آیه «من هستم» می‌باشد. (به نکتهٔ مطالعه‌ای در یو ۴:۲۶ نیز مراجعه کنید.) اما مضمون یو ۸:۵۸ نشان می‌دهد که زمان فعل ایمی مطابق با دستورزبان یونانی از مدت زمان «پیش از آن که ابراهیم به وجود آید» آغاز شد و تا زمانی که عیسی این سخن را گفت ادامه داشته است. به این سبب، ترجمهٔ صحیح این عبارت، «من بوده‌ام» است، نه «من هستم.» در تأیید این موضوع، شماری از ترجمه‌های امروزی و باستانی از عبارتی مشابه «من بوده‌ام» استفاده می‌کنند. به علاوه، می‌توان به یو ۱۴:۹ نیز اشاره کرد. در آنجا دقیقاً همان فعل یونانی ایمی به کار رفته و بدین شکل ترجمه شده است: «فیلیپُس، من این همه وقت با شما بوده‌ام و هنوز مرا نشناخته‌ای؟» اکثر ترجمه‌های کتاب مقدّس نیز این آیه را این طور ترجمه کرده‌اند؛ امری که ثابت می‌کند با توجه به مضمون آیه، فعل ایمی باید به صورت «بوده‌ام» ترجمه کرد. (نمونه‌هایی دیگر از افعال یونانی که هرچند زمان حال دارند، اما به صورت ماضی نقلی به کار رفته‌اند، از این قرارند: لو ۲:۴۸؛ ۱۳:۷؛ ۱۵:۲۹؛ یو ۱:۹؛ ۵:۶؛ ۱۵:۲۷؛ اع ۱۵:۲۱؛ ۲قر ۱۲:۱۹؛ ۱یو ۳:۸.) افزون بر این، نحوهٔ استدلال عیسی در یو ۸:۵۴، ۵۵ نشان می‌دهد که هدف او این نبود که خودش را با پدر آسمانی یکسان نماید.