Weta 33
Ahàn-Nùnù—Be E Ylan?
‘BE E ylan nado nùahàn wẹ? Be e tindo awugble na nugbo tọn? Kavi be yẹn ṣo wẹ e ylan na bo sọgbe na mẹhomẹ lẹ?’ Kanbiọ ehelẹ sọgan to ayihamẹ wá na we taun. To popolẹpo mẹ, mẹjitọ towe lẹ sọgan ko jè demẹ. Suhugan mẹhe yin owhe dopolọ mẹvi po hiẹ po lẹ (mahopọnna dogbo owhe he osẹ́n kẹalọyi tọn) nọ nùahàn. Dohia televiziọn tọn po sinimoto tọn lẹ po hẹn ẹn zun nuhe dọnmẹdogo.
To whenuena e yin yiyizan do jlẹkaji, ahàn sinsinyẹn na nugbo tọn sọgan yin asisa awuvivi tọn. Biblu yigbe dọ ovẹn sọgan hẹn ayiha jaya kavi sọgan yidogọna otọ́n núdùdù tọn. (Yẹwhehodọtọ 9:7) Ṣigba, to whenuena eyin ṣiṣizan, ahàn sinsinyẹn sọgan dọn nuhahun sinsinyẹn lẹ wá he bẹsọn dẹ́sọ-dẹmẹ po mẹjitọ lẹ po, po mẹplọntọ lẹ po, po ponọ lẹ po kakajẹ okú azán mapemape tọn kọ̀n. Dile Biblu dọ do: “Vlẹko wẹ vẹnhàn, awhádotọ wẹ ahàn sinsinyẹn, mẹdepope he yè yí do klọ ma yọnnuin gba.” (Howhinwhẹn lẹ 20:1) To whelọnu lo, onú titengbe wẹ eyin, dọ hiẹ ni basi dide he sọgbe hẹ nuyọnẹn gando ahàn-nùnù go.
Ṣigba nawẹ nuhe hiẹ yọnẹn dogbọn ahàn sinsinyẹn po nuyiwadomẹji etọn lẹ po dali sudo sọ? Kanbiọ dogbapọ́n tọn he bọdego helẹ na hẹn we penugo nado dindona. Do ohia Nugbo kavi Lalo go na nuhe bọdego helẹ poun:
1. Núnùnù ahàn tọn lẹ yin na lanmẹyiya tọn kẹdẹ ․․․․․․․․ ____
2. Mahopọnna de e sọgan whè do sọ e nọ gbleawuna
agbasa gbẹtọ tọn ․․․ ____
3. Núnùnù ahàn tọn lẹpo—ahàn sinsinyẹn, ovẹn, bíà—nọ biọ
okàn ohùn towe tọn mẹ zẹnzẹn ․․․․․․․․․․․․․․․․․ ____
4. Agbasa mẹde tọn sọgan yawu wá odò eyin e nù kafe
akú kavi eyin e ṣọ́ awú po sìnfifá po ․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․ ____
5. Sọha ahàn ahansinsinyẹn tọn dopolọ tindo nuyiwadomẹji
dopolọ to omẹ he nọ nùahàn lẹpo ji ․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․ ____
6. Ahàn-numú yin onú dopolọ po azọ̀n walọ ahànnu
zẹjlẹgo tọn po ․․․․․․․․․․․․․․․․․․․ ____
7. To whenuena ahàn po amasìn he nọ lú mẹ devo lẹ po yin zinzan
(taidi barbituriques) dopọ e nọ hẹn nuyiwadomẹji dopodopo
yetọn tọn su ․․․․․․․ ____
8. Ahàn voovo lẹ dindọnṣakadopọ ma na hẹn ahàn mú mẹde gba ․․ ____
9. Agbasa nọ yí ahàn zán kẹdẹ di núdùdù ․․․․․․․․․․․․․․․․․ ____
Todin gbadopọnna gblọndo towe lẹ to pọmẹ po dehe yin nina to weda 270 mẹ po. Be delẹ to pọndohlan towe na ahàn-nùnù mẹ yin nuhe jẹagọ wẹ? Eyin mọwẹ, yọnẹn dọ wunvinọ-yinyin gando ahàn-nùnù go sọgan hẹn oku wá. Biblu gbẹnuna mí dọ ahàn yiyizan to aliho he ma jẹ mẹ, “nọ hẹnadúmẹ di odàn, bosọ nọ kánmẹdù di amapoe.”—Howhinwhẹn lẹ 23:32.
Di apajlẹ, Jean, wlealọ di jọja aflanmẹ de. To zanmẹ gbedopo, to whenuena e hoavun hẹ asi jọja etọn po godo, e gblehomẹ bo tlọ́n whégbè, po gbemima po nado nùahàn mú. To mado ẹnẹ litlì ahàn vodka tọn nùnù po godo, e kúṣiọ. Eyin e ma yin vivẹnudido doto po doto mẹgopọntọ lẹ tọn po wẹ, Jean na ko kú. Kunnudenu dohia dọ e ma yọnẹn dọ whiwhá ahàn he susọmọ nù tlẹ sọgan yin nuhe tindo owù. E pò vude bọ wunvinọ-yinyin etọn nado hẹn oku wá na ẹn.
Nuyiwadomẹji Agọ̀ Tọn
Dopo to nuyiwadomẹji sinsinyẹn ahàn tọn die. Ahàn yin nuhe nọ hẹnmẹ gbọjọ, e ma nọ fọnjlodote gba. Nuhe taidi numọtolanmẹ ojlofọndotenamẹ tọn he hiẹ nọ tindo to whenuena hiẹ nùahàn po godo nọ tin na ahàn nọ hẹnmẹ gbọjọ wutu, nọ dè ayimajai towe lẹ pò. Hiẹ nọ tindo numọtolanmẹ vivomẹninọ tọn, bo ma nọ hanú sọmọ, bo ma nọ jẹtukla sọmọ jẹnukọnna whenue hiẹ nùahàn. Eyin mí nú ìn do jlẹkaji, nalete ahàn sọgan gọalọna mẹde nado ‘wọnji tukla etọn lẹ go,’ jẹ obá de mẹ. (Howhinwhẹn lẹ 31:6, 7) Di apajlẹ, Paul yin jọja he nùahànmú nado wọnji nuhahun whẹndo tọn lẹ go. “Yẹn plọn do mẹwhenu dọ ahàn nùnù yin aliho de nado mọ kọgbọ sọn kọgbidinamẹnu he yẹn tin to oglọ etọn mẹ,” wẹ ewọ flin. “E hẹn ayiha ṣie gbọjẹ.”
E ma hẹn awugble de wá, be nugbo wẹ ya? Lala! Ahàn tindo nuyiwadomẹji agọ̀ de. To ganhiho vude godo, to whenuena nuyiwadomẹji numọtolanmẹ nùnù ahàn tọn ko juwayi po godo, kọgbidinamẹnu towe lẹ na gọwa—ṣigba e ma na lẹkọ do lehe e tedo dai gba. E na fọndaga jẹ obá he yiaga de mẹ hugan lehe e te dai whẹpo hiẹ do nùahàn! Hiẹ na tindo numọtolanmẹ magbọjẹ kavi ayimajainọ hugan gbede pọ́n tọn. Whẹpo ahàn sinsinyẹn do nọ họ́n sọn mẹji e sọgan yí ganhiho 12. Nugbo, eyin hiẹ sọ vọ́ ahàn nù, ninọmẹ magbọjẹ towe tọn nasọ yidò dogọ. Ṣigba to ganhiho vude godo, e na yiaga, to ojlẹ he mẹ hugan dehe e te dai! Podọ mọwẹ e na to yigọ-yigọ awugblenamẹ lanmẹyiya oklọ tọn lẹ po flumẹjijẹ he tlẹ ylan lẹ po yidogọ ẹ.
Enẹwutu yigodo-yinukọn, ahàn ma na dè magbọjẹ towe lẹ pò na taun tọn gba. E tlẹ sọgan yidogọ na ẹn wẹ. Podọ to whenuena ahàn ko họ́n po godo, nuhahun towe lẹ gbẹ́ tin to finẹ.
Numọtolanmẹ Yin Alọhẹndotena
Mẹdevo lẹ sọalọakọn dọ ahàn sinsinyẹn nọ gọalọna yé nado bikan to aliho he yọ́n hugan mẹ. Di apajlẹ, Denis, nọ kuwinyan tlala bọ e vẹawuna ẹn taun nado tindo etlẹ yin hodọdopọ he bọawu de. Ṣigba to whenẹnu e basi dodinnanu de. “To ahàn vude nùnù godo, winyan nọ họ́n sọn nukun ṣie mẹ,” wẹ ewọ dọ.
Nuhahun lọ wẹ yindọ mẹde nọ whẹ́n, e ma yin gbọn hinhọ̀n sọn ninọmẹ sinsinyẹn lẹ mẹ, dile Denis basi do gba, ṣigba gbọn pinpannukọn yé dali. Pinplọn nado pehẹ nuhahun lẹ he hiẹ pannukọn taidi jọja de yin awuwlenu de poun na whlepọn mẹho-yinyin tọn lẹ. Gbọnmọ dali Denis mọdọ, yigodo-yinukọn, nuyiwadomẹji whenu-gli ahàn tọn ma gọalọna ẹn nado duto winyan etọn ji gba. “To whenuena ahàn ko họ́n godo, yẹn nọ gọ̀ biọ nuhahun ṣie mẹ,” wẹ linlin he e na. Etẹwẹ dogbọn din dali, to owhe lẹ godo? Denis zindonukọn dọmọ: “Yẹn ma ko plọn gbede na taun tọn lehe yè sọgan dọhodopọ hẹ gbẹtọ lẹ do to linlẹn ṣie titi tọn lẹ mẹ gba. Yẹn lẹndọ whinwhẹ́n ṣie yin alọhẹndotena to aliho ehe mẹ.”
Onú dopolọ yin nugbo eyin ahàn nọ yin yiyizan nado họngán sọn kọgbidinamẹnu lẹ si. Jeanne mẹhe wà mọ taidi jọja aflanmẹ de, yigbe dọmọ: “To agọe, to ninọmẹ kọgbidinamẹnu tọn de mẹ yẹn lẹndọ: ‘E na yọ́n nado nù-ahàn todin tlolo.’ Hiẹ lẹndọ hiẹ sọgan penukundo ninọmẹ de go ganji po ahàn-nùnù po.” E ma yinmọ gba!
Hosọ he yin zinzinjẹgbonu to New York State Journal of Medicine mẹ dọmọ: “To whenuena amasin adínọ lẹ [gọna ahàn sinsinyẹn] lẹzun aliho he yè sọgan do dè ninọmẹ nuhahun tọn lẹ pò—wehọmẹ tọn, ogbẹ́ tọn, kavi to mẹdopodopo ṣẹnṣẹn—yọnbasi lọ nado plọnnu to aliho mẹjlọdote tọn mẹ nado pehẹ nuhe tin to nukọn nọ yin zizedlan. Nuyiwadomẹji lọ sọgan gọ̀n ma sọawuhia kakajẹ mẹho-yinyin mẹ, whenuena dodonu ha-ṣinṣan pẹkipẹki mẹdetiti tọn zizedai nọ saba vẹawu to whepoponu, bo nọ jó omẹ dopodopo dó to numọtolanmẹ ṣokẹdẹninọ tọn mẹ.” Eyọn hugan taun nado pehẹ nuhahun po ninọmẹ sinsinyẹn lẹ po bo doakọnna yé tlọlọ!
“Ewọ Ma Na Yí I Gba”
Lẹnnupọn do apajlẹ Jesu Klisti tọn ji. To ozán he gbọngodo na gbẹninọ aigba ji etọn tọn mẹ, Jesu doakọnna kọgbidinamẹnu he dobunamẹ de. Yin didehia, to enẹgodo bo yin wiwle, Jesu doakọnna hokansemẹ voovo lẹ to ehe mẹ whẹsadokọnamẹ lalo tọn lẹ yin bibasi gando e go te. To godo mẹ, to zannukle ninọ to ozán lọ lẹpo mẹ godo, e yin zizejo nado yin whiwhè.—Malku 14:43–15:15; Luku 22:47–23:25.
Enẹgodo Jesu yin nina nuhe na hẹn ẹn lú, onú nùnù titengbe de he sọgan hẹn ẹn bọawu na ẹn nado doakọnna ninọmẹ sinsinyẹn ehe. Biblu basi zẹẹmẹ dọmọ: “Yé sọ yí vẹnhan he yè flusọ po zuya po na ẹn nù: ṣigba e ma yí ì gba.” (Malku 15:22, 23) Jesu jlo nado tin to lẹnpọn etọn lẹpo mẹ. E jlo nado pannukọn ninọmẹ sinsinyẹn helẹ po adọgbigbo po. Ewọ mayin mẹhe nọ dapana nugbo nujọnu tọn gba! Nalete, to ehe godo, to whenuena eyin nina sọha vẹnhàn vude he kunnudenu dohia dọ e mayin hinhẹn flusọ po amasin adínọ de po nado gbọkọna nugbla etọn, Jesu kẹalọyi i.—Johanu 19:28-30.
To nuyijlẹdonugo mẹ, nuhahun towe lẹ, kọgbidinamẹnu lẹ, kavi awusinyẹnnu lẹ nọ busẹ di nuhe ma sọ nude. Ṣigba hiẹ sọgan sọ plọn nuhọakuẹ de sọn numimọ Jesu tọn mẹ. Kakati nado yí nú-nùnù titengbe de zan (taidi ahàn sinsinyẹn) nado doakọnna nuhahun lẹ, kọgbidinamẹnu lẹ, po ninọmẹ he ma nọ hẹn ayajẹ wá lẹ po, hiẹ na wà dagbe hugan eyin hiẹ doakọnna yé tlọlọ. Lehe numimọ he hiẹ tindo to pinpannukọn nuhahun gbẹ̀mẹ tọn lẹ sù do sọ, mọwẹ e na bọawu na we hugan nado didẹ yé do niyẹn. Hiẹ na whẹ́n nado tindo numọtolanmẹ he yè wleawuna dagbe de.
To whenuena hiẹ whẹ́n jẹ owhe he osẹ́n kẹalọyi de mẹ, vlavo hiẹ basi dide nado nùahàn to whedelẹnu kavi lala—podọ do jlẹkaji—na yin nudide de na hiẹ (podọ vlavo na mẹjitọ towe lẹ) nado basi. Gbọ ni yin nudide he tindo lẹnpọn, yèdọ nudide he tindo nuyọnẹn de. Eyin hiẹ basi dide ma nado nùahàn, onú susu de ma gbọ̀ gowe gba. Ṣigba eyin hiẹ tindo owhe he osẹ́n kẹalọyi bo basi dide nado nùahàn nù ìn po nuyọnẹn po. Ma nùahàn taidi aliho hinhọngán tọn kavi nado din adọgbo he mayin nujọnu tọn gbede blo. Ayinamẹ Biblu tọn bọawu bosọ yin tlọlọ: “Vlẹko wẹ vẹhan, awhádotọ wẹ ahàn sinsinyẹn, mẹdepope he yè yí do klọ̀ ma yọnnuin gba.”—Howhinwhẹn lẹ 20:1.
Kanbiọ Hodọdopọ Tọn Lẹ
◻ Naegbọn suhugan jọja lẹ tọn nọ biọ nùnù núnùnù ahàn sinsinyẹn tọn lẹ mẹ?
◻ Etẹwẹ yin linlẹn agọ̀ he gbayipe delẹ dogbọn ahàn sinsinyẹn dali?
◻ Owù tẹlẹ wẹ tin to bibẹ ahàn nùnù po mọto kùnkùn po dopọ mẹ?
◻ Owù tẹlẹ wẹ tin to ahàn yiyizan nado sọgan họngán sọn nuhahun lẹ mẹ?
◻ Etẹwẹ jọja de dona wà to whenuena e pannukọn nuhahun lẹ, podọ etẹwutu?
[Nudọnamẹ tangan lẹ to weda 268]
Ahàn nùnù sọgan wle jọja de to yigọ-yigọ awugble-namẹ lanmẹyiya oklọ tọn lẹ mẹ po flumẹjijẹ he tlẹ ylan lẹ yiyidogọ mẹ po
[Nudọnamẹ tangan lẹ to weda 271]
“Yẹn ma plọn gbede na taun tọn lehe yè sọgan dọhodopọ hẹ gbẹtọ lẹ do to linlẹn ṣie titi mẹ gba. Yẹn lẹndọ whinwhẹ́n ṣie yin alọhẹndotena to aliho ehe mẹ.”—Jọja de he ṣi ahàn zan to ovuwhenu de
[Apotin to weda 264]
‘Nuhewutu Mí Do Jẹ Ahàn Nù ji’
Hokansemẹ de po jọja aflanmẹ ahànnutọ dai tọn delẹ po
Hokansemẹtọ: Naegbọn hiẹ do nọ nùahàn?
Guillaume: Na yẹn tọn, to tintan whenu ogbẹ́ he mẹ yẹn tin te wẹ zọ́n. Nado wà mọ yin “nuwiwa aṣa tọn de” titengbe to sẹfifo lẹ.
Denis: Yẹn jẹ ahàn nù ji to owhe 14 mẹvi mẹ kavi humọ. Otọ́ ṣie yin ahànnutọ he peve de. Agọ́ dùdù nọ saba tin to whégbè. Taidi ovivu de yẹn mọdọ ahàn nùnù yin nude nado wà to whenue yẹn tin to hagbẹ lẹ mẹ. Enẹgodo, whenue yẹn whẹ́n, yẹn biọ ogbẹ́ ylankan de mẹ. Yẹn nọ nùahàn to whelọnu nado mọ alọkẹyi yọpọ devo lẹ tọn.
Marc: Yẹn biọ aihundida lanmẹyiya tọn lẹ mẹ. Yẹn lẹndọ yẹn jẹ ahàn nù ji to nudi owhe 15 mẹvi mẹ po yọpọ he to ogbẹ́ bọlugbigba alọ tọn lẹ mẹ po. Yẹn lẹndọ, tlintlindo dindin, na taun tọn wẹ e yin.
Jeanne: Yẹn yin nuyiwadeji taun gbọn nuhe yẹn mọ to televiziọn mẹ lẹ dali. Yẹn mọ aihundatọ lọ lẹ nọ to ahàn-nù. Nupinpọn ojlofọndotenamẹ taun tọn de wẹ e yin.
Paul: Otọ́ ṣie yin ahànnumunọ. Todin yẹn sọgan mọdọ nuhewutu mí do nọ tindo nuhahun susu lẹ wẹ yin azọ̀n walọ ahànnu zẹjlẹgo tọn lọ. Yẹn to tintẹnpọn nado họngán sọn e mẹ. To vogbingbọnmẹ, enẹ yin dopo to whẹwhinwhẹ́n hetọn wutu yẹn do lẹhlan ahàn nùnù kọ̀n.
Jeanne: Mẹjitọ ṣie lẹ ma nọ saba nùahàn sọmọ gba. Ṣigba yẹn flin onú dopo dogbọn otọ́ ṣie dali, to nuwiwa agọ́ dùdù tọn lẹ tẹnmẹ e nọ saba do nsọle-yinyin hia dogbọn lehe ewọ sọgan nù-ahàn do sọ dali. Yẹn yin mẹhe wleawu walọ mọnkọtọn tọn—to linlẹn dọ yẹn yin omẹ titengbe de. To ojlẹ de mẹ yẹn po họntọn ṣie lẹ po yì oylọ-basinamẹ ahàn nùnù tọn de tẹnmẹ. Na ganhiho susu lẹ mí to ahàn nù. Na taun tọn e ma yinuwado ji e taidi mẹhe pò lẹ gba. Yẹn flin to linlẹn mẹ dọ, ‘Yẹn taidi otọ́ ṣie poun wẹ.’ Yẹn lẹndọ walọ etọn dogbọn ahàn dali na yinuwado ji e nugbonugbo.
Hokansemẹtọ: Ṣigba naegbọn mẹsusu nọ nùahàn jẹ obá múmú tọn mẹ?
Marc: Enẹ wẹ yin nuhewutu mí do nọ nùahàn—nado nùmú. Yẹn ma tlẹ kiya dogbọn lehe e te to nùmẹ dali gba.
Hokansemẹtọ: Enẹwutu hiẹ nọ nùahàn na nuyiwadomẹji etọn?
Marc: Mọwẹ.
Henri: Yẹn ko dọ onú dopolọ pọ́n. E taidi aliya de hihẹ. To ojlẹ depope mẹ he hiẹ nùahàn hiẹ to aga dagbe de hẹ—afọdide aliya lọ tọn.
[Apotin to weda 270]
Gblọndo lẹ Na Mẹzẹnpọn Nugbo Kavi Lalo (Weda 263)
1. LALO. Ahàn sinsinyẹn yin apọ̀ hẹnṣimẹnu he sinyẹn de. E sọgan hẹnwe kẹalọyi i na e nọ dè tuklajẹ ayihamẹ tọn pò, bo nasọ hẹn agbasa towe tin to blẹo, tuklajẹ ayihamẹ towe tọn na yidò hugan whenuena hiẹ ma ko nùahàn.
2. LALO. Ahàn-nùnù do jlẹkaji kavi ahàn sinsinyẹn vude nùnù ma sọawuhia nado tindo awugble sinsinyẹn de na agbasa gba. Etomọṣo, ahannùnù na ojlẹ dindẹn po ahan sinsinyẹn nùnù zẹjlẹgo po sọgan gbleawuna ahún, apọ̀n, otù, po hòmẹnu devo lẹ po.
3. LALO. Na paa tọn ahàn sinsinyẹn kavi sòdabì nọ yawu biọ lanmẹ hugan ovẹn po bía po.
4. LALO. Kafe sọgan fọ́n we donukle, podọ osìn fífá lilẹ̀ sọgan miọn agbasa na we, ṣigba ahàn sinsinyẹn nọ gbọṣi ohùn towe mẹ kakajẹ whenuena e yin didiọ zun nuzinzan gbọn otù towe dali na nudi grammes 15 to ganhiho dopo mẹ.
5. LALO. Sọha ninọmẹ delẹ tọn, taidi zinpinpẹn agbasa towe tọn podọ vlavo hiẹ ko dùnú kavi lala, sọgan yinuwa do lehe ahàn sọgan gando gowe do ji.
6. LALO. Ahàn-nùnùmú nọ basi zẹẹmẹ kọdetọn nùnùzẹjlẹgo tọn. Ahàn-nùnù zẹjlẹgo yin awugbopo nado tin to jlẹkaji na ahàn nùnù. Ṣogan, e mayin mẹhe nọ nù ahànmú lẹpo wẹ yin ahàn-nuzẹjlẹgotọ gba, podọ e mayin mẹhe nọ nùahàn zẹjlẹgo lẹpo wẹ nọ nùahàn mú gba.
7. NUGBO. To whenuena eyin zinzan dopọ po ahàn sinsinyẹn po, azọ́nwiwa amasin adínọ delẹ tọn nọ saba tindo huhlọn donu awe hugan nuhe yin nukundo sọn ahàn sinsinyẹn kavi amasin adínọ enẹ kẹdẹ si. Di dohia, ahàn sinsinyẹn zinzan dopọ po amasin he nọ hẹnmẹ lú kavi he nọ hù numọtolanmẹ lẹ po sọgan dekọtọn do ohia awutuzọ̀n lẹ he alọdotena ẹn sọgan nọ hẹn wá mẹ, didákú, podọ etlẹ yin okú ga. Gbọnmọ dali, ahàn glási dopo po amasinkún dopo po tindo nuyiwadomẹji sinsinyẹn tlala hugan lehe hiẹ sọgan lẹn do. Na nugbo tọn, nuyiwadomẹji amasin adínọ lọ tọn nọ yin jijideji do atọ̀n ji, ẹnẹ ji, ao ji, kavi etlẹ yin hugan mọ!
8. LALO. Ahàn-nùnùmú yin kọdetọn bẹdopọ ahàn sinsinyẹn he yin nùnù tọn, vlavo sòdabì, ahànta, vodka, kavi depope he e sọgan yin.
9. LALO. Agbasa ma nọ yí ahàn sinsinyẹn zán vudevude taidi aliho he mẹ núdùdù devo lẹ dona yin yiyizan do gba. Kakatimọ, nudi 20 to kanweko ji nọ gbọn adó adọgbó tọn lẹ mẹ sọyi ohùn mẹ. Dehe pò lẹ nọ yì sọn adọgbó lẹ mẹ biọ adọvi lẹ mẹ, podọ e nọ gbọn finẹ biọ ohùn mẹ.
[Apotin/Yẹdide to weda 266, 267 ]
Ahàn-nunu Do Kùn Mọto—Nudọnṣaka Okú Tọn De
“Ahàn nùnùmú do kùnhún yin nuhe to okú hẹn wá hugan na gbẹtọ jọja he owhe yetọn bẹsọn 16-24 lẹ,” wẹ linlin lọ Rapport de la Conférence américaine sur les problèms causés par l’alcool au volant chez les jeunes 1984 tọn dọ. Na nugbo tọn, yọnbasi lọ tin dọ “jọja aflanmẹ de na biọ owù-nujijọ ajiji he ahàn sinsinyẹn nọ hẹn wá mẹ whla ẹnẹ hugan húnkùntọ devo depope.” (Juste un petit tour [Glẹnsigbe] ) Husudo gbakija tọn he ma jẹ mọnkọtọn yin apadewhe yise susu otangblo tọn he to nukọnzindo zọnmii dogbọn nuyiwadomẹji ahàn sinsinyẹn tọn lẹ dali. Vude to apajlẹ titengbe lẹ mẹ die:
OTANGBLO: Owù de matin to e mẹ nado kùnhún eyin bía-go awe poun wẹ hiẹ nù.
NUGBO: “Ahàn sinsinyẹn he tin to bía-go 2 heyin centilitres 33 he nọ yin nùnù na nuhe whè sọn ganhiho dopo mẹ sọgan hẹn walọyizan húnkùntọ de tọn dèpò na nudi madoawe to atọ́n nukunwhiwhe kleun tọn mẹ—bo gbọnmọ dali do na dotẹnmẹ mọto he to wezunhọn na kilomẹtlu 55 to ganhiho dopo mẹ nado yí awagbà 34 dogọ wezunhinhọ̀n etọn—vlavo vogbingbọn he tin to owù-gbàdòmẹ gbingbọn po owù-nujijọ ajiji tọn po ṣẹnṣẹn.”—Programme sur la sécurité routière et la consommation d’alcool chez les jeunes adultes (Glẹnsigbe), gbọn James L. Malfetti, Ed.D., po Darlene J. Winter, Ph.D. po dali.
OTANGBLO: Nude ma ylan to e mẹ nado kùnhún eyin hiẹ ma ko gbẹ́ tindo numọtolanmẹ ahàn-nùmú tọn.
NUGBO: Owùnu wẹ e yin nado ganjẹ lehe numọtolanmẹ towe te do go. Ahàn sinsinyẹn nọ hẹn bẹwlu dagbemẹninọ tọn wá, bo nọ hẹn nùnùtọ lọ tindo numọtolanmẹ dọ emi yọ́n nuhe wà emi te, to whenuena e yindọ nugopipe etọn lẹ ko busẹ.
Lehe eyin owùnu na mẹde nado yí ahàn nùnù dopọ po húnkùnkùn po do sọ, e sọ tindo owù hugan na jọja lẹ. Nuyiwa húnkùnkùn jọja he to ahàn nù lẹ tọn “nọ ylan dogọ po awuyiya po hugan mẹhomẹ lẹ tọn na húnkùnkùn yin nuyọyọ bo ma yin azọ́nyinyọnẹn he nọ yin bibasi whẹwhẹ na yé wutu. Na taun tọn, susu jọja aflanmẹ tọn lẹ yin húnkùntọ he ma tindo numimọ po ahànnùtọ he ma tindo nuyọnẹn lẹ po, yèdọ bo ma tlẹ sọ tindo numimọ nado bẹ́ ahàn-nùnù do kùnhún dopọ.”—Manuel pour jeunes adultes: sécurité routière et consommation d’alcool (Glẹn-sigbe), gbọn Darlene J. Winter, Ph.D. dali.
E ma sọ nọ yí ahàn susu nado hẹn jọja de lẹzun ahàn nùmúnọ hugan mẹho de. Na paa tọn jọja lẹ ma nọ pẹnzin sọ mẹho lẹ gba, podọ lehe zínpinpẹn mẹde tọn whè do sọ mọwẹ osìn he tin to agbasamẹ na ẹn nado dè huhlọn ahàn sinsinyẹn he e nọ nù tọn pò na whè do. Lehe ahàn sinsinyẹn sù sọ to ohùn towe mẹ do, mọwẹ ahàn na mú we do sọ niyẹn.
“Omẹ zìnzìn ko mọ oylan donukọn, bo yí ede whla; ṣigba wunvinọ lẹ juwayi, yè sọ saya hẹ yé.” (Howhinwhẹn lẹ 22:3) Eyin hiẹ lẹnnupọn do owù he tin to ahàn nùnù dindọn ṣakadopọ po húnkùnkùn po ji, hiẹ yin “omẹ zìnzìn” eyin hiẹ dopagbe na dewe ma nado dọn awe lẹ ṣakadopọ. E ma yindọ hiẹ na gbọnmọ dali do whlẹn dewe sọn lilẹzun sẹkunọ-yinyin—kavi awugble he sọgan dekọtọn do okú mẹ—si kẹdẹ wẹ gba ṣigba hiẹ na do osí hia na ogbẹ̀ mẹdevo lẹ tọn ga.
Hiẹ dona magbè yinukọn dogọ dọ hiẹ ma na (1) biọ gbẹduhun de mẹ gbede po húnkùntọ he ko nùahàn po podọ (2) ma na dike họntọn de ni kùnhún gbede eyin ewọ ko nùahàn blo. Ehe sọgan gblehomẹ na họntọn towe, ṣigba ewọ na yọ́n pinpẹn nuhe hiẹ wà tọn tlolo he e gọwá ede mẹ.—Yijlẹdo Psalm 141:5 go.
[Yẹdide]
Ma biọ gbẹduhun de mẹ gbede po húnkùntọ he nùahàn de po blo, podọ ma dike họntọn de ni kùnhún gbede blo eyin ewọ ko nùahàn
[Yẹdide to weda 262]
Ogbẹ́ lẹ, televiziọn, podọ to whedelẹnu etlẹ yin mẹjitọ lẹ lọsu sọgan yinuwa do jọja lẹ ji nado jẹ ahàn nù ji
[Yẹdide to weda 265]
Ahàn, to whenuena eyin ṣiṣizan, sọgan ‘hàndúmẹ di odàn’
[Yẹdide to weda 269]
Ahàn nùnù do kùn mọto nọ saba dekọtọn do ehe mẹ