Tomadiho Herevana ta Idia Daradaralaia
“TAUNIMANIMA be mai edia mase diba lasi soulina herevana bona mase taudia do idia toreisi lou herevana . . . be lalohadai idauidau rua, idia idau vaitani gaudia; idia ta ita abia hidi be namo.” Unai hereva amo Philippe Menoud ese Protestan bona Katolik tomadiho hahedibalaia taudia edia daradara ia herevalaia; dahaka be mase taudia dekenai ia vara be idia daradaralaia. Baibel ia gwau mase taudia do idia toreisi lou, “dokona dina dekenai.” (Ioane 6:39, 40, 44, 54) To, tomadiho hahedibalaia tauna, Gisbert Greshake, ena hereva hegeregerena, abidadama taudia momo edia helaro “ena badina be taunimanima be mai edia mase diba lasi soulina, idia mase neganai edia tauanina lalona amo ia raka lasi bena Dirava ia lou henia, to idia momo be toreisi lou helarona idia laloa lasi.”
Unai dainai, hekwakwanai ta ia vara; Bernard Sesboüé ia gwau: “Taunimanima edia tauanina idia mase negana bona dokona dekenai do idia toreisi lou negana ‘padadiai,’ mase taudia be edena bamona?” Idia ore laganidia haida lalonai tomadiho hahedibalaia taudia ese unai idia herevalaia momo. Dahaka dainai unai henanadai ia vara? Bona helaro momokanina mase taudia totona be dahaka?
Daradara Ena Badina Bona Ia Tubu Dalana
Keristani taudia ginigunadia ese unai idia lalo-pararalaia goevagoeva. Baibel ena hereva dainai idia diba mase taudia be gau ta idia diba lasi, badina be Heberu Revarevadia idia gwau: “Mauri taudia idia diba do idia mase, to mase taudia be gau ta idia diba lasi. . . . Mase taudia edia gabu, oi lao gabuna, dekenai be kara ta lasi, laloa ta lasi, diba bona aonega ta lasi.” (Hadibaia Tauna 9:5, 10) Unai Keristani taudia edia helaro be “Lohiabada do ia giroa mai neganai” toreisi lou do ia vara. (1 Tesalonika 4:13-17) Idia laloa lasi idia mase murinai, toreisi lou idia naria noho lalonai, idia be gabu idauna ta ai do idia noho mai edia darana ida. Joseph Ratzinger, Katolik hahediba herevadia gwauraia hedinarai oreana Vatican lalonai hari ia gunalaia tauna, be ia gwau: “Idaunegai Tomadiho Oreana lalonai, taunimanima be mai edia mase diba lasi soulina herevana hamomokania herevana ta be lasi.”
To, Nuovo dizionario di teologia lalonai idia gwau, dubu oreana ena hahediba herevadia torea taudia badadia, hegeregere Augustine eiava Ambrose, edia revareva idia duahia neganai, ‘gau matamatana Baibel ena hahediba herevana ta dekenai idia davaria, gauna be Greek taudia edia lalohadai mase dekenai; ia be Iuda-Keristani taudia edia lalohadai hegeregerena lasi.’ Unai hahediba herevana matamatana ena badina be inai lalohadai: “Taunimanima be mai edia mase diba lasi souli, idia mase murinai idia ta ta edia kara hegeregerena davana namona eiava panisi be maoromaoro idia abia.” Unai dainai, tomadiho hahedibalaia taudia ese inai henanadai idia daradaralaia: Tauanina ia mase neganai bema souli ia roho mauri, “dokona dina dekenai” do ia toreisi lou negana ia naria noho lalonai, dahaka ia vara ia dekenai?
Lagani 600 C.E. vairanai, Pope Gregory Ginigunana ia gwau, taunimanima idia mase neganai maoromaoro edia souli be edia gabu korikori idia lao henia. Pope John Namba 22, lagani 1300 murinai ia noho tauna, ena lalohadai be mase taudia ese edia davana ginigabena be Hahemaoro Dinana ai do idia abia. To ena gabu ia abia tauna, Pope Benedict Namba 12, ese ena hereva ia hakoikoia. Ena revareva ladana Benedictus Deus (1336) lalonai ia gwau: “Taunimanima idia mase murinai, maoromaoro edia souli idia lao moale gabuna [guba], eiava dika kokia gabuna [pegatori], eiava panisi abia gabuna [hel], bena tanobada dokona neganai edia tauanina do idia toreisi lou bona edia souli dekenai do idia hakapua lou.”
Ena be inai lalohadai idia hepapahuahulaia, to lagani handred momo lalonai Kerisendom ena tomadiho oreadia edia lalohadai be unai bamona; gau tamona Protestan bona Otodoks tomadiho oreadia momo ese pegatori herevana idia abia dae lasi. To, idia hanai laganidia 100 bamona lalonai, inai hereva idia tahua namonamo taudia idia gwau, taunimanima be mai edia mase diba lasi soulina herevana be Baibel ena hereva ta lasi, unai dainai, “hari inai negai tomadiho herevadia gwauraia taudia momo idia laloa taunimanima ta be gau tamona, ia mase neganai unai gau ibounai ia ore vaitani.” (The Encyclopedia of Religion) Unai dainai, Baibel ena hereva ena anina tahua taudia ese mase taudia be mase bona toreisi lou negadia padadiai idia noho herevana idia hamomokania be auka. Vadaeni, Baibel ese unai ia herevalaia a, eiava helaro idauna ia gwauraia?
Paulo ese ‘Padadiai Negana Maurina’ Herevana Ia Abia Dae Eiava?
Catechism of the Catholic Church ia gwau: “Keriso ida do ita toreisi lou totona, namona be Keriso ida do ita mase; namona be iseda ‘tauanina ita rakatania, vadaeni Lohiabada dekenai do ita noho.’ [2 Korinto 5:8] Unai ‘raka oho’ neganai, anina be mase neganai, souli ese tauanina ia rakatania. [Filipi 1:23] Mase taudia idia toreisi lou dinanai, tauanina ida do ia hakapua lou.” To unai Baibel siridia lalonai, aposetolo Paulo be inai bamona ia hereva, a? Tauanina ia mase neganai lauma o souli ia roho mauri bena “Hahemaoro Ginigabena” ia naria, tauanina ida do ia hakapua lou totona, a?
Korinto Iharuana 5:1 dekenai, Paulo ese ena mase ia gwauraia bona “inai tanobada dekenai ita noho palai ruma,” do “ia dika” gauna, ia herevalaia. Ia ese tauanina, mase diba lasi soulina ese ia rakatania vadaeni gauna, ia laloa a? Lasi. Paulo ese ia abia dae herevana be inai: Taunimanima be souli, ia be mai ena souli lasi. (Genese 2:7; 1 Korinto 15:45) Paulo be Dirava ena lauma ese ia horoa Keristani tauna ta bona ena tadikaka unai nega lalonai hegeregeredia, ena helaro be “guba ena mauri namona” do ia davaria. (Kolose 1:5; Roma 8:14-18) Unai dainai, ia “ura bada” Dirava ese ia gwauraia hidi negana lalonai mase amo do ia toreisi lou, mase diba lasi lauma tauanina do ia abia guba lalonai. (2 Korinto 5:2-4) Unai helaro ia herevalaia, ia gwau: ‘Dirava ese ita ibounai do ia senisia . . . dokona kibina do idia hiriria neganai. Oibe, kibi do idia hiriria, vadaeni mase taudia do idia toreisi lou, bona do idia mase lou diba lasi. Bona ita ibounai Dirava ese do ia senisia, do ita idau.’—1 Korinto 15:51, 52.
Korinto Iharuana 5:8 dekenai Paulo ia gwau: “Iseda lalona bona kudouna idia goada noho, bona ita ura bada iseda tanobada tauanina ita rakatania, vadaeni Lohiabada dekenai do ita noho.” Haida idia laloa unai hereva amo ia ese mase bona toreisi lou padadiai idia naria noho negana ia gwauraia. Iesu ena gwauhamata danu idia gwauraia; ia ese idia badinaia taudia ia gwauhamata henia, do ia lao, gabu ta do ia karaia hegaegae edia, unuseniai ‘ia dekenai do ia abidia dae.’ To unai helaro ena anina be edena negai do ia vara? Keriso ia gwau unai be gabeai, do ia “giroa mai” neganai. (Ioane 14:1-3) Unai hegeregerena, 2 Korinto 5:1-10 dekenai, Paulo ia gwau horoa Keristani taudia edia helaro be guba lalonai do idia noho. Ia gwau unai be Keriso do ia giroa mai negana lalonai toreisi lou dalana amo do ia vara; ia gwau lasi edia lauma idia mase diba lasi dainai do ia vara. (1 Korinto 15:23, 42-44) Baibel ena siri edia anina gwauraia tauna, Charles Masson, ia gwau: “Herevana ta ese ‘padadiai negana maurina’ ia laloa lasi, to [2 Korinto 5:1-10] ena anina do ia lalo-pararalaia haraga diba.”
Filipi 1:21, 23 dekenai, Paulo ia gwau: “Lau dekenai mauri ena badina be, Keriso danu lau noho. Bona bema lau mase neganai, namo ma bada herea do lau davaria. Egu ura be rua, lau daradara noho. Lau ura bada Keriso dekenai do lau lao. Unai be namo herea.” Inai siri lalonai Paulo ese ‘padadiai negana maurina’ ia herevalaia, a? Haida be unai bamona idia laloa. To, Paulo ia gwau gau rua ia lalo-hekwarahilaidia noho—mauri bona mase unai. Bena gau ihatoina ia gwauraia, ia gwau: “Lau ura bada Keriso dekenai do lau lao.” Anina be do ia mase neganai maoromaoro Keriso dekenai do ia lao, a? Lasi, badina be ita davaria vadaeni hegeregerena, Paulo ia laloa horoa Keristani taudia mai edia kamonai be Keriso ena giroa mai negana lalonai do idia toreisi lou. Unai dainai, ia gwauraia gaudia be unai nega lalonai do idia vara gaudia.
Ena hereva Filipi 3:20, 21 bona 1 Tesalonika 4:16 dekenai ese unai idia hahedinaraia. Keriso Iesu ena giroa mai negana lalonai bema Paulo ia “lao,” Dirava ese ia totona ia hegaegaelaia vadaeni davana namona do ia abia diba. Tauhau ta ladana Timoteo dekenai ia gwauraia herevana ese ia hahedinaraia unai be iena helaro; ia gwau: “Harihari lauegu kwalimu ahuna, kara maoromaoro ena davana namona, be lau dekenai ia noho hegaegae. Unai Dina Badana neganai, Lohiabada, kota biaguna maoromaorona, ese unai davana namona lau dekenai do ia henia. Bona lau sibona dekenai do ia henia lasi, to mai lalokau danu iena mai dinana idia naria noho taudia ibounai dekenai danu, be ia ese unai davana namona do ia henidia.”—2 Timoteo 4:8.
Toreisi Lou Herevana—Baibel Herevana Momokanina Hereadaena
Keristani taudia ginigunadia idia laloa Keriso ena giroa mai negana lalonai mase taudia do idia toreisi lou, bona unai Baibel herevana momokanina hereadaena amo goada idia abia. (Mataio 24:3; Ioane 5:28, 29; 11:24, 25; 1 Korinto 15:19, 20; 1 Tesalonika 4:13) Unai moale gauna, nega vairai do ia vara, be idia naria mai edia abidadama ida, bona hahediba herevana koikoina, taunimanima be mai edia mase diba lasi laumana herevana, be idia ese idia dadaraia.—Kara 20:28-30; 2 Timoteo 4:3, 4; 2 Petero 2:1-3.
Momokani, edia helaro be guba lalonai mauri do idia abia Keristani taudia sibodia mo lasi, to ma haida danu be do idia toreisi lou. (1 Petero 1:3-5) Sene taudia mai edia kamonai bona Dirava ena hesiai taudia ma haida idaunegai idia noho ese Iehova ena siahu idia abidadama henia. Idia diba ia ese mase taudia ia hamauridia lou diba bena tanobada ai do idia noho lou. (Iobu 14:14, 15; Daniela 12:2; Luka 20:37, 38; Heberu 11:19, 35) Idia hanai laganidia handred momo lalodiai idia mase taudia bilioni momo, Dirava idia diba lasi taudia, be mai edia dala do idia mauri lou tanobada paradaisona lalonai, badina be “mase taudia dohore idia toreisi lou, kara maoromaoro taudia, bona kara maoromaoro lasi taudia danu.” (Kara 24:15; Luka 23:42, 43) Inai be helaro namona, ani?
Iehova ia ura lasi do ita laloa hisihisi bona mase do idia noho ela bona hanaihanai. Ia ese nega ta ia gwauhamatalaia, unai neganai Keriso ese iseda inai ginigabena, “mase,” do ia haorea, bona taunimanima mai edia abidadama be tanobada paradaisona lalonai do idia noho hanaihanai. (1 Korinto 15:26; Ioane 3:16; 2 Petero 3:13) Iseda lalokau taudia be mase amo do idia toreisi lou neganai do ita hoa bada! Inai helaro momokanina be namo herea. Ia ese taunimanima be mai edia mase diba lasi soulina herevana—ena badina be Dirava ena Hereva lasi, to Greek taudia edia aonega koikoi herevana—ia hereaia momokani! Bema oiemu helaro ena badina be Dirava ena gwauhamata momokanina, oi diba momokani danu ‘mase be do ia ore momokani’!—Apokalupo 21:3-5.
[Picture on page 31]
Toreisi lou herevana be Baibel herevana momokanina hereadaena