Tomadiho Ena Hereva Momokani Davaria Dalana Ia Noho, A?
SWEDEN lalonai, iunivesiti ta ia noho taonina ta ladana Uppsala ai, tomadiho ia nanadailaia momo tauna ta ese ena lalona ia hadaia ena taoni ai idia noho tomadiho oreadia edia hahediba herevadia do ia tahua, bena edia dubu dekenai do ia lao. Edia haroro taudia idia haroro neganai ia kamonai, bona edia orea taudia haida ia henanadai henidia. Ia itaia, toana be Iehova ena Witness taudia sibodia mo idia diba vaitani “hereva momokani idia davaria vadaeni.” Ia laloa, tomadiho oreadia edia lalohadai be idauidau neganai, dahaka dainai unai bamona idia hereva diba?
Oi sibomu oi laloa tomadiho ena hereva momokani davaria dalana ia noho, a? Hereva momokani korikori dibaia dalana ia noho, a?
Filosofi Bona Hereva Momokani
Filosofi idia stadilaia taudia ese inai lalohadai idia abia: Taunimanima be mai edia dala lasi hereva momokani korikori do idia davaria. Reana oi diba vadaeni haida idia gwau filosofi amo “noho bona mauri edia matamaia dalana idia stadilaia bona idia gwauraia hedinarai toho.” To, nega momo idia hegeregere lasi. Sweden tauna Alf Ahlberg be ena buka ladana Filosofins Historia (Filosofi Ena Sivarai) lalonai ia gwau: “Filosofi ena henanadai momo haerelaidia goevagoeva dalana be lasi. . . . Taunimanima momo idia laloa gau iboudiai edia badina idia tahua henanadaidia ibounai . . . be unai bamona.”
Unai dainai, mauri henanadailaia herevadia badadia edia haere be filosofi amo idia tahua taudia momo idia daradara eiava idia badu. Sweden tauna Gunnar Aspelin be ena buka ladana Tankelinjer och trosformer (Lalohadai Bona Tomadiho Taudia Edia Abidadama Daladia) lalonai, ia gwau: “Ita itaia, guba gaudia bona tanobada gaudia ese taunimanima idia laloa lasi, kaubebe bona namo idia lalodia lasi hegeregerena . . . Guba gaudia bona tanobada gaudia be mai edia siahu bona idia gaukara hebou, to idia vairanai ita be siahu lasi momokani. Inai lalohadai mauri dekenai be nega momo buka ai ia hedinarai, to guna, nega daudau lalonai, taunimanima idia laloa edia noho do ia namo ia lao bona nega vaira namona idia naria.”
Ta ese Hereva Momokani Ia Hahedinaraia be Namo, A?
Ia hedinarai goevagoeva taunimanima ese mauri ena hereva momokani idia davaria lasi, bona toana be gabeai danu do idia davaria lasi. Unai dainai ita laloa Dirava ese do ia gwauraia hedinaraia be namo. Ena be guba ai bona tanobada ai ita itaia gaudia ese mauri ia matamaia dalana idia hahedinaraia vaitani lasi, to idia hahedinaraia mauri ia vara dalana ese Dirava idia abidadama henia lasi taudia idia gwauraia dalana ia hereaia momokani. Rei ia tubu dae noho lalonai, taravatu ta ia badinaia unai; tano ia makohi gabuna ai ia noho nadi senuna ia biagua taravatuna be idau. Mauri gaudia idia tubu bona sibodia edia mauri dalana idia biagua karadia be mauri lasi gaudia ese idia tohotohoa diba lasi. Unai dainai, taravatu bona tomadiho ia stadilaia tauna ta mai ladana bada be ia gwau: “Dirava ese tanobada ia karaia negana ia mai bona harihari, taunimanima idia kamonai diba Dirava ena siahu be ia doko diba lasi, bona danu idia diba ia sibona be Dirava momokani. Inai bamona idia diba, badina be edia matana dekenai Dirava ese ia karaia gaudia ibounai idia itaia vadaeni.”—Roma 1:20.
To iena siahu amo mauri gaudia idia tubu bona sibodia edia mauri dalana idia biagua diba Diravana ita dibaia totona, namona be ma gau haida ia hahedinaraia. Ita laloa unai bamona ia karaia be maoro, ani? Tanobada ai mauri ia havaraia Diravana ese sibona ena lalohadai be ia karaia taudia dekenai ia hahedinaraia be maoro, ani?
Baibel ia gwau ia amo Dirava ese unai ia hahedinaraia. Unai hereva ita abia dae diba ena badina namodia be nega momo inai magasin lalonai ai gwauraidia vadaeni, bona idia laloa namonamo taudia momo ese idia abia dae vadaeni. Hoa gauna ta be inai: Baibel idia torea taudia idia ura bada do idia hahedinaraia goevagoeva idia torea herevadia be sibodia edia lasi. Baibel ena peroveta taudia ese nega 300 mai kahana inai bamona idia hereva: “Lohiabada be inai bamona ia gwau.” (Isaia 37:6; Ieremia 6:21; Esekiela 21:9) Reana oi diba vadaeni, buka o sivarai idia torea tataudia bona hahinedia momo idia ura dikadika edia ladadia be idia torea gaudia dekenai do idia torea. To, Baibel idia torea taudia ese sibodia edia ladadia idia habadaia lasi; bona Baibel ena kahana haida idia torea taudia dibadia be auka.
Reana oi laloa inai danu be mai anina: Baibel ena hereva idia hamomokania heheni. Unai ita hoalaia, badina be ena buka 66 be lagani 1,600 lalodiai idia torea. Bema oi lao laiberi bena tomadiho bukadia 66, lagani 1,600 lalodiai idia torea gaudia, oi abia, bena buka tamona ai oi hakapua, oi laloa edia sinado do ia tamona bona edia hereva do idia hamomokania heheni, a? Lasi. Unai ia vara dalana tamona be, hoa karana ta ia vara. Inai mani oi laloa: Baibel ena buka be mai edia sinado tamona, bona idia hamomokania heheni. Unai ese ia hahedinaraia Dirava tamona ese Baibel torea taudia ia hadibaia dahaka dahaka do idia torea.
To, gau ma ta ese ia hamomokania vaitani Dirava ese Baibel ia havaraia. Gauna be peroveta herevadia—unai hereva amo idia ese nega vairai do idia vara momokani gaudia sivaraidia idia torea guna. Inai bamona hereva, “Unai dina dekenai” bona, “Nega gabeai be inai bamona do ia vara,” be Baibel sibona lalonai idia torea. (Isaia 2:2; 11:10, 11; 23:15; Esekiela 38:18; Hosea 2:21-23; Sekaraia 13:2-4) Lagani handred momo idia do noho ela bona Iesu Keriso be tanobada ai ia hedinarai neganai, peroveta herevadia Heberu Revarevadia lalonai ese ena mauri sivaraidia idauidau idia gwauraia—ena vara amo ela bona ena mase. Unai dainai ita diba vaitani Baibel lalonai mauri ena hereva momokani ita davaria diba. Iesu ese unai ia hamomokania, ia gwau: “Oiemu hereva be hereva momokani.”—Ioane 17:17.
Tomadiho Bona Hereva Momokani
Taunimanima momo, ena be idia gwau Baibel idia abia dae, to idia laloa hereva momokani korikori davaria dalana be lasi. U.S. haroro tauna ta ladana John S. Spong ia gwau: ‘Ita laloa hereva momokani ita abia vadaeni bona ma haida ese iseda lalohadai do idia abia dae be namo, to namona be unai lalohadai do ita negea, bona do ita diba ita ta ese hereva momokani korikori do ia davaria dalana be lasi.’ Roman Katolik buka torea tauna, Christopher Derrick, ia gwau inai dainai namona be ita laloa hereva momokani davaria dalana be lasi: “Ta ese tomadiho ena ‘hereva momokani’ ia gwauraia neganai, ena hereva ese ia hahedinaraia ia laloa ia be mai ena diba . . . Unai amo ia hahedinaraia ia laloa reana ma ta be ia kerere; bona unai be namo lasi momokani.”
To, oi be laloa namonamo tauna ta, unai dainai namona be inai henanadai oi laloa: Bema hereva momokani davaria dalana be lasi, dahaka dainai Iesu Keriso ia gwau: “Hereva momokani be do umui diba, bona hereva momokani ese umui do ia ruhaia”? Bona dahaka dainai Iesu ena aposetolo taudia ta ia gwau, Dirava ia ura “taunimanima ibounai ese mauri do idia davaria, bona hereva momokani do idia diba”? Dahaka dainai Keristani Greek Revarevadia lalodiai abidadama idia herevalaia negadiai, “hereva momokani” danu be nega 100 mai kahana idia herevalaia? Oibe, bema hereva momokani davaria dalana be lasi, dahaka dainai unai bamona idia hereva?—Ioane 8:32; 1 Timoteo 2:3, 4.
Momokani, Iesu ese ia hahedinaraia hereva momokani davaria dalana ia noho, bona ia hahedinaraia namona be ita davaria, Dirava ese iseda tomadiho do ia abia dae totona. Samaria hahinena ta ia daradara edena tomadiho dalana be maoro—Ierusalema ai Iuda taudia ese idia badinaia dalana eiava Gerisima Ororona ai Samaria taudia ese idia badinaia dalana; unai neganai Iesu ese ia hamaoroa lasi hereva momokani davaria dalana be lasi. To, ia gwau: “Tomadiho taudia momokani ese mai Lauma bona mai momokani danu Tamana do idia tomadiho henia, badina be Tamana ese unai bamona idia tomadiho henia taudia ia tahua noho. Dirava be Lauma, bona do idia tomadiho henia taudia ese, lauma bona momokani dekena amo do idia tomadiho henia.”—Ioane 4:23, 24.
Taunimanima momo idia gwau, ‘Baibel ena anina be dala idauidau ai idia gwauraia diba, unai dainai ita diba momokani lasi dahaka be hereva momokani.’ To Baibel lalonai idia torea herevadia edia anina idia hahedinaraia goevagoeva lasi dainai, edia anina maorona do oi dibaia dalana be lasi, a? Momokani, ena peroveta bona toa herevadia haida edia anina ita lalo-pararalaia be auka. Hegeregere, Dirava ese peroveta tauna Daniela ia hamaoroa, ia torea bukana, ia lalonai be peroveta herevadia momo gauna, ena anina be do idia lalo-pararalaia goevagoeva lasi ela bona “dokona negana ia ginidae.” (Daniela 12:9) Bona ia hedinarai, parabole herevadia haida bona toa haida edia anina be ta ese ia gwauraia hedinarai be namo.
To, ia hedinarai goevagoeva, Keristani hahediba herevadia bona kara maoromaoro taravatudia, momokani dekenai Dirava tomadiho henia karana ai idia be mai anina bada gaudia, be Baibel ese ia gwauraidia goevagoeva. Edia anina dala idauidau dekenai gwauraia dalana be lasi. Paulo ese Efeso taudia ia tore henidia, ia gwau Keristani abidadamana be “tamona”; unai amo ia hahedinaraia abidadama ma haida idia noho be maoro lasi. (Efeso 4:4-6) Reana inai bamona oi henanadai, ‘Bema Baibel ena anina be dala maorodia idauidau ai idia gwauraia diba lasi, dahaka dainai “Keristani” tomadiho oreadia idauidau momo idia noho?’ Iesu ena aposetolo idia mase bena daudau lasi momo ese Keristani abidadamana momokanina idia negea negana bema ita laloa, unai henanadai ena haere do ita davaria diba.
‘Uiti Bona Ava’
Iesu ese uiti bona ava parabolena amo unai raka siri karana ia perovetalaia. Ia gwau “uiti” be Keristani taudia momokanidia; “ava” be Keristani taudia koikoidia, idia raka siri taudia unai. Iesu ia gwau, “Taunimanima idia mahuta neganai badu tauna” ese ava dikadia be uiti umana lalonai do ia hadoa. Aposetolo idia mase murinai ia hadoa matamaia. Unai parabole ese ia hahedinaraia Keristani taudia momokanidia bona Keristani taudia koikoidia do idia noho hebou ela bona “tanobada ena dokona.” Unai dainai, idia hanai laganidia handred momo lalodiai, Keristani taudia momokanidia edia toana be ia hedinarai lasi, badina be tomadiho oreadia ai idia noho taudia momo be inai ladana Keristani idia abia kava mo. To, Iesu be ma ia gwau, “tanobada ena dokona” ai unai do ia idau. “Taunimanima ena Natuna ese iena aneru do ia siaia,” Keristani taudia koikoidia bona Keristani taudia momokanidia do idia hapararaia totona. Unai do ia vara neganai, Keristani ekalesiana be do ia hedinarai goevagoeva, aposetolo edia negai hegeregerena.—Mataio 13:24-30, 36-43.
Isaia bona Mika danu idia peroveta, idia gwau “nega gabeai dinadia neganai” tomadiho taudia momokanidia be unai bamona do idia gogodia lou. Isaia ia gwau: “Nega gabeai be inai bamona do ia vara: Lohiabada ena Dubu Helaga ia gini ororona, be ataiai momokani ororona do ia lao. Inai ororo be ia ese, ororo ibounai do ia hereaia. Bese ibounai ese ia dekenai do idia haboua lao. Bona edia taunimanima do idia gwau, ‘Umui mai, Lohiabada ena ororo dekenai do ita daekau, Israela ena Dirava ena Dubu Helaga dekenai do ita lao. Ia ese iena kara ita dekenai do ia hadibaia, bona ita ese unai Dirava ena dala dekenai do ita raka.’ ” Idia vara gaudia dainai, lalo-parara taudia idia diba Isaia ena peroveta herevana ena anina be hari inai nega lalonai ia vara.—Isaia 2:2, 3; Mika 4:1-3.
To, Keristani ekalesiana ia bada ia lao, be taunimanima edia hekwarahi dainai lasi. Iesu ia peroveta, ia gwau ia ese “iena aneru do ia siaia” taunimanima gogodia totona. Bona Iesu ese ia hahedinaraia unai be mai anina bada, badina be “unai neganai Dirava ena kara maoromaoro taudia be edia Tamana ena Basileia lalonai do idia diaridiari, dina bamona.” (Mataio 13:43) Unai ese ia hahedinaraia taunimanima edia lalona hadiaria gaukarana, hadibaia gaukarana unai, be Keristani ekalesiana ese do idia karaia tanobada hegegemadai.
Iehova ena Witness taudia idia itaia unai peroveta herevadia edia anina be edia hadibaia gaukarana lalonai ia vara; hari inai negai unai gaukara be tano 232 lalonai idia karaia noho. Taunimanima iboudiai be maka tamona amo idia laloa taudia ese Witness taudia idia abia dae herevadia, bona edia kara, bona edia orea, be Baibel ena hereva ida idia hahegeregerea neganai, idia itaia goevagoeva unai iboudiai be aposetolo edia negai ia noho Keristani ekalesiana ena hegeregeredia. Witness taudia ese idia abia dae herevadia idia gwauraia “hereva momokani,” to unai be idia hekokoroku bona idia laloa idia ese taunimanima oredia idia hereaia dainai lasi, to, Dirava ena Hereva, Baibel, idia tahua momo bona idia badinaia dainai. Idia gwau tomadiho hahetohoa dalana maorona tamona be Baibel amo.
Keristani taudia ginigunadia ese idia abia dae herevadia idia gwauraia “hereva momokani.” (1 Timoteo 3:15; 2 Petero 2:2; 2 Ioane 1) Hari inai negai ita danu ese unai hereva be hereva momokani ita gwauraia be namo. Iehova ena Witness taudia ese taunimanima iboudiai idia noia Baibel do idia stadilaia, idia sibodia ese unai do idia hamomokania totona. Emai helaro be unai dala amo oi ese moale do oi davaria, tomadiho iboudiai ia hereaia tomadihona oi davaria dainai sibona lasi, to hereva momokani oi davaria dainai danu!
[Box on page 5]
FILOSOFI HEREVADIA KEREREDIA HAIDA
POSITIVISM: Inai lalohadai idia abia dae taudia idia laloa tomadiho lalohadaidia ibounai be anina lasi, ita hamomokania diba lasi gaudia. Ma idia laloa edia aonega amo diba maoromaorodia ibounai do idia hatamonaia be namo.
EXISTENTIALISM: Inai lalohadai idia abia dae taudia be Tanobada Ibounai Tuarina Iharuana ena hahegari karadia dainai, helaro namona ta idia davaria lasi. Idia tahua momo gaudia be inai: Taunimanima ese mase idia lalohisihisilaia, bona mauri be anina lasi. Unai lalohadai ia abia dae tauna ta, Jean-Paul Sartre, be ena buka ta lalonai ia gwau, Dirava be lasi dainai, guba ai taunimanima ia lalodia tauna ta be lasi.
SKEPTICISM: Inai lalohadai idia abia dae taudia idia gwau, mauri ena anina korikorina be ita itaia gaudia bona ita laloa gaudia amo dibaia maoromaoro dalana be lasi.
PRAGMATISM: Inai lalohadai idia abia dae taudia ese ita abia dae vaitani herevadia edia namo idia hahetohoa, edia anina, edukeisini, kara maoromaoro taravatudia, bona politik edia oromana haidaua karadia dekenai, hegeregerena. Idia gwau hereva momokani be mai sibona ena namo lasi.