Iehova—Kota Maoromaoro Bona Kara Maoromaoro Momokani Edia Badina
“Nadi Badana, iena gaukara be namo momokani. Iena dala ibounai be maoro, bona iena kota be momokani. Ia be abidadama ena Diravana, ia kara dika lasi.”—DEUTERONOMI 32:4.
1. Dahaka dainai kota maoromaoro ita ura henia bada?
TAUNIMANIMA ibounai ese lalokau idia ura henia hegeregerena, ita ibounai ita ura ma haida ese ita idia kara maoromaoro henia. America ena gavamani tauna Thomas Jefferson ia gwau bamona, “[kara maoromaoro] be ita vara negana amo ita laloa bada karana, . . . ia be eda kara ta, mamia karana, itaia karana, eiava kamonai karana be eda kara hegeregerena.” Unai ita hoalaia lasi, badina Iehova ese ia sibona ena toana hegeregerena ita ia karaia. (Genese 1:26) Oibe, ita dekenai ia henia karadia ese ia sibona ena kara idia hahedinaraia, bona unai kara ta be kota maoromaoro karana. Unai dainai kota maoromaoro ita ura henia bada bona unai dainai ita ura kota maoromaoro bona kara maoromaoro momokani tanobadana ai do ita noho.
2. Iehova ese edena bamona kota maoromaoro ia laloa, bona dahaka dainai Dirava ena kota maoromaoro ena anina ita lalo-pararalaia be gau badana?
2 Baibel ese Iehova ia herevalaia neganai, ita ia hagoadaia, ia gwau: “Iena dala ibounai be maoro.” (Deuteronomi 32:4) Dirava ena kota maoromaoro ena anina ita lalo-pararalaia be auka, badina tanobada dekenai kara gageva be bada herea. To Dirava ena Hereva lalonai, ena kota maoromaoro karadia ita itaia, bona Dirava ena dala namodia do ita lalo-pararalaia diba. (Roma 11:33) Baibel ese ia herevalaia dalanai kota maoromaoro ena anina ita lalo-pararalaia be gau badana, badina iseda lalohadai kota maoromaoro karana dekenai be reana taunimanima edia lalohadai ese ia hakererea diba. Taunimanima momo idia laloa kota maoromaoro be taravatu gaukaralaia namonamo dalana sibona. Eiava aonega tauna Francis Bacon ia gwau bamona, “kota maoromaoro be taunimanima ta ta dekenai edia kara ena davana henia karana.” To Iehova ena kota maoromaoro be unai sibona lasi.
Iehova Ena Kota Maoromaoro ese Kudouna Ia Hamoalea
3. Baibel idia torea gadodia ai kota maoromaoro bona kara maoromaoro idia gaukaralaia dalana amo dahaka ita dibaia diba?
3 Dirava ena kota maoromaoro ena anina korikorina do ita lalo-pararalaia namonamo diba, bema Baibel idia torea gadodia ai unai hereva idia gaukaralaia dalana ita tahua.a Baibel lalonai kota maoromaoro bona kara maoromaoro edia anina be idia idau momokani lasi. Oibe, Amosa 5:24 ai ita itaia hegeregerena, nega haida unai Heberu herevadia idia gaukaralaia hebou. Unai siri dekenai Iehova ese ena taunimanima ia hagania, ia gwau: “Kota maoromaoro do umui karaia, bona nega ibounai kara maoromaoro do umui karaia, ia heau lao noho hanaihanai sinavai bamona.” Danu, nega momo “kota maoromaoro” bona “kara maoromaoro” idia torea hebou, badina idia ura anina idia hahedinaraia namonamo.—Salamo 33:5; Isaia 33:5; Ieremia 33:15; Esekiela 18:21; 45:9.
4. Ta ese kota maoromaoro ia hahedinaraia ena anina be dahaka, bona dahaka ese kota maoromaoro hereadaena ia hahedinaraia?
4 Unai Heberu bona Greek herevadia ese dahaka lalohadai idia hahedinaraia? Baibel ena hereva hegeregerena, ta ese kota maoromaoro ia hahedinaraia ena anina be ena kara be maoro bona namo. Iehova ese mauri taravatudia bona hakaua herevadia, eiava dahaka be maoro bona namo ia gwauraia dainai, Iehova ena gaukara dalana ese kota maoromaoro hereadaena ia hahedinaraia. Theological Wordbook of the Old Testament ia gwau, Heberu herevana (tseʹdheq) idia hahanaia kara maoromaoro “ese mauri taravatudia ia gwauraia bona T[aravatu] G[unana] ai unai taravatu be Dirava ena kara bona ena ura.” Unai dainai, Dirava ese ena hakaua herevadia ia badinaia dalana, bona goevadae lasi taudia ia kara henia dalana, ese kota maoromaoro bona kara maoromaoro momokani edia anina korikorina ia hahedinaraia.
5. Edena kara be Dirava ena kota maoromaoro ida idia gaukara hebou?
5 Baibel ese ia hahedinaraia goevagoeva Dirava ena kota maoromaoro be auka lasi, to ia ese kudouna ia hamoalea. Davida ia gwau: “Lohiabada ese, kara maoromaoro ia ura henia noho. Iena abidadama taudia, be ia ese do ia rakatania lasi.” (Salamo 37:28) Dirava ena kota maoromaoro karana dainai ena hesiai taudia ia rakatania lasi bona ia hebogahisi henidia. Ena kota maoromaoro dainai iseda dabu gaudia ia laloa bona iseda kerere ia gwauatao badina ia laloatao ita be goevadae lasi. (Salamo 103:14) Ita gwau lasi unai ena anina be Dirava ese kara dika ia abia dae, badina bema kara dika ia abia dae ia ese taunimanima ia hagoadaia kara gageva idia karaia totona. (1 Samuela 3:12, 13; Hadibaia Tauna 8:11) Iehova be Mose ia hamaoroa Ia be ‘hebogahisi bona hariharibada Diravana, ia badu haraga lasi, to hebogahisi bona lalokau dekenai ia haraga.’ Ena be Dirava ese mai ena ura ida kerere bona kara dika ia gwauatao, to bema ta ia panisia be maoro, do ia panisia.—Esodo 34:6, 7.
6. Edena dala ai Iehova ese ena tanobada natudia ia kara henia?
6 Iehova ena kota maoromaoro karadia ita laloa namonamo neganai, namo lasi ita laloa ia be kota biaguna aukana, kara dika taudia panisia karana sibona ia laloa tauna. To idau, namona be ita laloa ia be kerere tauna ia panisia to lalokau ia hahedinaraia tamana, nega ibounai ena natudia edia namo havaraia dalana ai idia ia kara henia tauna. Peroveta tauna Isaia ia gwau: “Lohiabada e, oi be aiemai Tamana.” (Isaia 64:8) Iehova be kota maoromaoro bona kara maoromaoro Tamana bamona, bema ena tanobada natudia ese mauri aukana dainai, eiava idia manoka dainai, ena heduru idia abia eiava edia kara dika ia gwauatao be namo, nega tamona maoro dalana bona hebogahisi dalana ia badinaia.—Salamo 103:6, 10, 13.
Kota Maoromaoro Ena Anina Ia Hahedinaraia Goevagoeva
7. (a) Isaia ena peroveta herevana amo Dirava ena kota maoromaoro dekenai dahaka ita dibaia? (b) Edena dala ai Iesu ese bese ibounai dekenai kota maoromaoro ia hadibaia?
7 Mesia ia mai neganai, ia ese Iehova ena kota maoromaoro ena hebogahisi karana ia hahedinaraia goevagoeva. Peroveta tauna Isaia ese ia perovetalaia hegeregerena, Iesu ese Dirava ena kota maoromaoro ia hadibaia bona ia hahedinaraia. Ia hahedinaraia goevagoeva, Dirava ena kota maoromaoro ena kahana ta be lalohisihisi taudia ita hebogahisi henia, unai amo idia goada lou diba. Iesu, Iehova ena “Hesiai Tauna,” be tanobada dekenai ia mai Dirava ena kota maoromaoro ena hebogahisi karana “be bese ibounai dekenai do ia gwauraia” totona. Gau badana be ena kara amo Dirava ena kota maoromaoro ena anina be ita dekenai ia hahedinaraia. Iesu be King Davida ena “kara maoromaoro ena Rigi” bona ia ura bada “kota maoromaoro” ia tahua bona ‘karaharaga kara maoromaoro ia karaia.’—Isaia 16:5; 42:1-4; Mataio 12:18-21; Ieremia 33:14, 15.
8. Iesu ena negai, momo ese kota maoromaoro bona kara maoromaoro momokani idia hahedinaraia lasi ena badina be dahaka?
8 Iesu ena negai, Iehova ena kota maoromaoro be unai bamona ia hedinarai goevagoeva be mai anina bada. Iuda tomadihona ena tau badadia bona gunalaia taudia—taravatu hadibaia taudia, Farisea taudia, bona ma haida—ese kota maoromaoro bona kara maoromaoro idia hadibaia bona idia hahedinaraia kerere. Unai dainai, taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia edia taravatu idia badinaia diba lasi taudia idia laloa reana Dirava ena kara maoromaoro idia davaria diba lasi. (Mataio 23:4; Luka 11:46) Iesu ese ia hahedinaraia unai be momokani lasi. Ia ese unai taunimanima amo ena hahediba taudia ia abia hidi, bona Dirava ena kara maoromaoro taravatudia be idia dekenai ia hadibaia.—Mataio 9:36; 11:28-30.
9, 10. (a) Edena dala ai taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia ese sibodia edia kara maoromaoro idia hahedinaraia toho? (b) Edena dala ai bona dahaka dainai Iesu ia hahedinaraia taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia edia kara be anina lasi?
9 To, Farisea taudia idia ura sibodia edia “kara maoromaoro” idia hahedinaraia dainai, taunimanima vairanai idia guriguri bona kontribusen idia henia. (Mataio 6:1-6, NW) Danu, sibodia edia kara maoromaoro idia hahedinaraia totona taravatu bona oda momo herea idia badinaia, bona unai taravatu momo be sibodia idia atoa gaudia. Unai totona idia hekwarahi neganai, Dirava ena ‘maoro karadia bona lalokau karadia idia rakatania.’ (Luka 11:42) Reana kara maoromaoro ena toana idia hahedinaraia, to idia be “kerere [amo] idia honu momokani,” anina be idia be kara gageva taudia. (Mataio 23:28) Ita gwau diba, idia be Dirava ena kara maoromaoro idia diba lasi.
10 Unai dainai, Iesu ese ia murinai idia raka taudia ia sisiba henia, ia gwau: “Umui emui kara maoromaoro ese taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia edia kara bema ia hereaia lasi, umui be Guba Basileia lalonai do umui raka vareai diba lasi, lasi bona lasi momokani.” (Mataio 5:20) Iesu ese Dirava ena kota maoromaoro ia hahedinaraia be idau momokani, to taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia ese sibodia edia kara maoromaoro idia hekokorokulaia, unai dainai idia huanai hepapahuahu ia vara loulou.
Dirava Ena Kota Maoromaoro Bona Kara Gageva
11. (a) Dahaka dainai Farisea taudia ese Iesu idia nanadaia bema Sabati dinana ai gorere hanamoa karana be maoro? (b) Iesu ena haere ese dahaka ia hahedinaraia?
11 Lagani 31 C.E. ena siahu negana ia matamaia neganai, Iesu be Galilea dekenai ia haroro bona dubu ta dekenai ena imana ia dika tauna ta ia davaria. Unai be Sabati dinana dainai, Farisea taudia be Iesu idia nanadaia: “Sabati Dina dekenai gorere hanamoa be ia maoro?” Edia henanadai ese ia hahedinaraia unai tauna ena hisihisi idia laloa lasi, to idia ura badina ta idia davaria Iesu idia gwauraia dika totona. Unai dainai Iesu ese edia hebogahisi lasi karana ia lalohisihisilaia be ita hoalaia lasi! Ia ese unai bamona henanadai ma ta ia henia Farisea taudia dekenai: “Taravatu be dahaka? Kara namo ita karaia Sabati Dina neganai, o, kara dika ita karaia?” Idia hereva lasi dainai, Iesu ese sibona ena henanadai ia haerelaia totona idia ia nanadaia bema Sabati dinana ai guri lalonai ia moru mamoe do idia hamauria, eiava lasi.b Idia gorea diba lasi dalanai Iesu ia hereva, ia gwau: “Be, taunimanima ese mamoe idia hereaia lasi, a?” Dokonai ia gwau: “Unai dainai, Sabati Dina dekenai kara namo karaia be ia maoro.” Gau badana be taunimanima edia sene taravatudia ese Dirava ena kota maoromaoro idia koua lasi. Iesu ese unai anina bada gauna ia hahedinaraia goevagoeva murinai, unai tau ena imana ia hanamoa.—Mataio 12:9-13; Mareko 3:1-5.
12, 13. (a) Iesu ena kara be taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia edia kara amo ia idau dainai, edena bamona ia hahedinaraia ia ura kara dika taudia ia durua? (b) Dirava ena kota maoromaoro bona ta sibona ena maoro hekokorokulaia karana edia idau be dahaka?
12 Bema Farisea taudia ese edia tauanina idia dika taudia idia laloa maragi, lauma dalanai idia ogogami taudia idia laloa maragi momokani. Edia lalohadai kara maoromaoro dekenai be gageva dainai, takisi gogoa taudia bona kara dika taudia idia inai henia. (Ioane 7:49) To, unai bamona taudia momo ese Iesu ena hahediba herevana idia abia dae, badina mamina idia abia Iesu ia ura lasi idia ia kota henia to ia ura idia ia durua. (Mataio 21:31; Luka 15:1) Iesu ese lauma dalana ai idia gorere taudia ia hanamoa neganai, Farisea taudia ese idia kirikirilaia. Idia maumauraia, idia gwau: “Unai tau ese dika taudia ia abia dae, bona idia danu ia aniani hebou.” (Luka 15:2) Edia hereva ia haerelaia totona, Iesu ese mamoe naria tauna ena kara ena haheitalai ia gwauraia lou. Mamoe naria tauna ese ia boio mamoe ia davaria neganai ia moale hegeregerena, kara dika tauna ta ese ena kara dika amo ia helalo-kerehai neganai, guba anerudia idia moale. (Luka 15:3-7) Iesu ese Sakaio ia durua bena ena kara dika amo ia helalo-kerehai neganai, Iesu ia moale bada. Ia gwau: “Taunimanima ena Natuna ese idia boio taudia do ia tahua, bona idia do ia hamauria totona ia mai.”—Luka 19:8-10.
13 Unai hepapahuahu ese idia hahedinaraia goevagoeva Dirava ena kota maoromaoro, taunimanima edia namo bona hahemauri ia laloa karana, be idau bona ta sibona ena maoro hekokorokulaia karana, haida ia abia isi bona momo ia gwauraia dika karana, be idau. Taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia ese anina lasi taravatudia bona taunimanima edia sene karadia idia badinaia dainai, idia hekokoroku bona sibona idia abia isi, to Iesu ia hahedinaraia idia ese ‘taravatu ena hereva badadia, kota maoromaoro, bona hebogahisi, bona abidadama idia negea.’ (Mataio 23:23) Namona be ita ese Iesu ena kara ita tohotohoa bona nega ibounai kota maoromaoro momokani ita hahedinaraia, bona danu ita naria namonamo sibona eda maoro ita hekokorokulaia garina.
14. Iesu ena hoa karana ta ese edena bamona ia hahedinaraia Dirava ena kota maoromaoro ese taunimanima edia noho dalana ia laloa?
14 Iesu ese Farisea taudia edia taravatu ia dadaraia, to Mose ena Taravatu ia badinaia. (Mataio 5:17, 18) Unai ia karaia neganai, ia naria namonamo unai kara maoromaoro Taravatuna badinaia auka karana ese ena hakaua herevadia idia biagua lasi. Lagani 12 lalonai rara ia diho gorerena ia haheaukalaia hahinena ese Iesu ena dabua ia dogoatao bona ia namo neganai, Iesu be ia dekenai ia gwau: “Egu natuna e, oiemu abidadama ese oi ia hanamoa vadaeni, mai maino danu oi lao.” (Luka 8:43-48) Iesu ena hahegoada herevadia idia hahedinaraia Dirava ena kota maoromaoro ese unai hahine ena noho dalana ia laloa. Ena be tomadiho dalanai unai hahine be ia miro bona hutuma bogaraginai ia mai dainai Mose ena Taravatu ia utua, to ena abidadama dainai davana namona ia abia be maoro.—Levitiko 15:25-27; Roma 9:30-33 itaia.
Kara Maoromaoro be Ibounai Totona
15, 16. (a) Iesu ena Samaria tauna namona parabolena ese kota maoromaoro ita dekenai edena bamona ia hadibaia? (b) Dahaka dainai ita “kara maoromaoro auka herea lasi” be namo?
15 Iesu ese ena hahediba taudia dekenai Dirava ena kota maoromaoro ena hebogahisi sibona ia hadibaia lasi, to idia ia hadibaia danu, Dirava ena kota maoromaoro be taunimanima ibounai totona. Iehova ia ura Iesu ese ‘kota maoromaoro be bese ibounai dekenai ia mailaia.’ (Isaia 42:1) Iesu ena parabole badana ta, Samaria tauna namona parabolena, ese unai ia hahedinaraia goevagoeva. Iesu ese unai parabole amo Taravatu ia diba namonamo tauna, ia ura sibona ia gwauraia maoromaoro tauna ta, ia haere henia. Toana be ia ura Iuda taudia sibona dekenai kara namo ia hahedinaraia dainai, ia henanadai: “Lauegu badibadinai tauna be daika?” Iesu ese ia herevalaia Samaria tauna be Dirava ena kara maoromaoro ia hahedinaraia badina mai ena ura ida ena nega bona ena moni ia henia ia diba lasi idau bese tauna ia durua totona. Iesu ena parabole ena dokonai, ia henanadai tauna ia sisiba henia, ia gwau: “Oi lao, oi danu unai bamona do oi karaia.” (Luka 10:25-37) Bema unai hegeregerena kopina bona bese idauidau taudia ibounai ita kara namo henia, ita ese Dirava ena kota maoromaoro ita tohotohoa noho.—Kara 10:34, 35.
16 To, taravatu hadibaia taudia bona Farisea taudia edia haheitalai ese ita ia hadibaia, Dirava ena kota maoromaoro ita hahedinaraia neganai, namona be ita “kara maoromaoro auka herea lasi.” (Hadibaia Tauna 7:16) Taunimanima vairanai kara maoromaoro heagilaia karana amo, eiava taunimanima edia taravatu laloa bada karana amo, Dirava ena lalo-namo do ita abia lasi.—Mataio 6:1.
17. Badina be dahaka Dirava ena kota maoromaoro ita hahedinaraia be gau badana?
17 Iesu ese bese ibounai dekenai Dirava ena kota maoromaoro ena anina ia hahedinaraia goevagoeva ena badina ta be ia ura ena hahediba taudia ibounai ese unai kara hahedinaraia dalana idia diba. Badina be dahaka unai be mai anina bada? Baibel ese ita ia hagoadaia ‘Dirava bamona do ita karaia,’ bona Dirava ena dala ibounai be kota maoromaoro daladia. (Efeso 5:1) Unai hegeregerena, Mika 6:8 (NW) ia hahedinaraia Iehova ena hahegani ta be ia ida ita raka neganai, kota maoromaoro do ita karaia. Ma danu, Sepanaia 2:2, 3 ese ita ia hadibaia, bema ita ura Iehova ena badu dinana ai ita do ia naria, namona be unai dina ia do mai lasi neganai, ‘kara maoromaoro do ita karaia.’
18. Hereva gabena ese edena henanadai do ia haerelaidia?
18 Unai dainai hari inai dina gabedia dikadia be “nega namona” kota maoromaoro do ita hahedinaraia totona. (2 Korinto 6:2) Bema Iobu bamona ‘kara maoromaoro be iseda dabua bamona ita karaia’ bona ‘kota maoromaoro be iseda kouti bamona ita karaia,’ ita diba momokani Iehova ese ita do ia hanamoa. (Iobu 29:14) Edena dala ai Iehova ena kota maoromaoro ese ita ia durua mai eda moale ida vaira negana ita laloa totona? Bona danu, kara maoromaoro ‘tanobada matamatana’ ita naria neganai, lauma dalanai Dirava ena kota maoromaoro ese edena bamona ita do ia naria? (2 Petero 3:13) Hereva gabena ese unai henanadai do ia haerelaia.
[Footnotes]
a Heberu Revarevadia ai, hereva badadia toi idia gaukaralaia. Idia ta (mish·patʹ) be nega momo idia hahanaia “kota maoromaoro.” Ma hereva rua (tseʹdheq bona ia hegeregerena tsedha·qahʹ) be nega momo idia hahanaia “kara maoromaoro.” Greek herevana (di·kai·o·syʹne) idia hahanaia “kara maoromaoro” ena anina be “maoro o namo karana.”
b Iesu ese haheitalai namona ia abia hidi badina Iuda taudia edia taravatu, uduna amo idia gwauraia taravatuna, ese Sabati dinana ai dika ia davaria animal durua karana ia koua lasi. Nega ma haida ai unai gau tamona, Sabati dinana ai tau ta ia hanamoa be maoro eiava lasi, idia hepapahuahulaia.—Luka 13:10-17; 14:1-6; Ioane 9:13-16.
Anina Oi Gwauraia Diba, A?
◻ Dirava ena kota maoromaoro ena anina be dahaka?
◻ Edena dala ai Iesu ese bese ibounai dekenai kota maoromaoro ia hadibaia?
◻ Dahaka dainai Farisea taudia edia kara maoromaoro be gageva?
◻ Dahaka dainai kota maoromaoro ita hahedinaraia be gau badana?
[Picture on page 8]
Iesu ese Dirava ena kota maoromaoro ena anina korikorina ia hahedinaraia goevagoeva