Gima Kohorona INTANET LAIBRI
Gima Kohorona
INTANET LAIBRI
Hiri Motu
  • BAIBEL
  • PABLIKEISEN
  • HEBOUDIA
  • w98 10/15 rau 8-13
  • Ierusalema—“King Badana Ena Hanua”

Oi abia hidi kahana ena vidio ia noho lasi.

Sori, hekwakwanai ia vara vidio ia loud totona.

  • Ierusalema—“King Badana Ena Hanua”
  • 1998 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
  • Sinado maragidia
  • Inai Bamona Atikol
  • ‘Iehova Ena Terona’ Ia Noho Gabuna
  • Maino Negana Murinai Ia Noho Kava
  • Tomadiho Koikoi Dekena Taudia ese Idia Koudia
  • Mesia Ia Hedinarai!
  • Maino Hanaihanai Ena Mamina Sisina
  • Ena Ladana Hegeregerena Ia Noho Ierusalema
    1998 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
  • Hanua Hairai Hereana
    Apokalupo—Ena Hagugurua Negana Ia Kahirakahira!
1998 Gima Kohorona Iehova Ena Basileia Ia Harorolaia
w98 10/15 rau 8-13

Ierusalema​—⁠“King Badana Ena Hanua”

“Umui gwauhamata . . . Ierusalema ena ladanai lasi, badina ia be King badana ena hanua.”​—⁠MATAIO 5:​34, 35.

1, 2. Haida ese Ierusalema dainai reana dahaka idia daradaralaia?

IERUSALEMA​—ena ladana ese tomadiho idauidau taudia dekenai hemami goadadia ia havaraia. Momokani, ita ta ese unai idaunegai hanuana ita laloaboio diba lasi, badina be nius dekenai idia herevalaia momo. To madi, sivarai momo ese idia hahedinaraia, nega momo Ierusalema be maino gabuna lasi.

2 Unai ese Baibel duahia taudia haida dekenai reana daradara ia havaraia. Gunaguna Ierusalema ena ladana kwadogina be Salema, ena anina be “maino.” (Genese 14:18; Salamo 76:​2, NW; Heberu 7:​1, 2) Unai dainai reana oi laloa, ‘Dahaka dainai vanegai idia hanaia laganidia ai unai ladana ia abia hanuana ai maino ia noho lasi?’

3. Edeseniai Ierusalema ena sivarai maoromaorona ita davaria diba?

3 Unai henanadai ita haerelaia totona idaunegai sivaraidia ita tahua bona idaunegai Ierusalema ena sivarai ita diba be namo. To, reana haida idia laloa, ‘Ai be nega lasi idaunegai sivaraidia ai stadilaia totona.’ Herevana dahaka idia laloa, to Ierusalema ena sivarai gunadia ita diba maoromaoro be mai ena namo ita ibounai dekenai. Baibel ese ena badina ia gwauraia, inai hereva amo: “Buka Helaga dekenai idia torea hereva be ita dekenai hadibaia totona idia torea, vadaeni do ita gini goada, bona Dirava ena namo dekenai do ita naria, mai haheauka danu.” (Roma 15:⁠4) Ierusalema ena sivarai Baibel amo ita diba ese iseda lalona ia hagoadaia diba​—⁠oibe, bona maino do ia vara helarona ia henia danu, unai hanua dekenai sibona lasi, to tanobada hegegemadai do ia vara.

‘Iehova Ena Terona’ Ia Noho Gabuna

4, 5. Dirava ena ura lalonai Ierusalema ena anina hahedinaraia totona Davida be dahaka ia karaia?

4 Lagani 1100 B.C.E. murinai, taunimanima tanobada ibounai dekenai idia diba Ierusalema be noho namo bona maino besena edia hanua badana. Iehova Dirava ese tau matamata Davida ia horoa, bena idaunegai besena​—⁠Israela​—⁠ena king ai ia lao. Ierusalema be gavamani ia noho gabuna dainai, Davida bona iena amo idia vara king taudia be “Lohiabada ena basileia” ena terona, eiava ‘Iehova ena terona,’ latanai idia helai.​—⁠1 Sivarai 28:5; 29:⁠23.

5 Dirava ia gari henia tauna Davida​—⁠Israela tauna, Iuda iduhuna amo​—⁠ese Iebusu taudia, kaivakuku tomadiho henia taudia, edia amo Ierusalema ia abia. Unai neganai unai hanua be ororo ladana Siona sibona ai ia noho, to gabeai unai ladana bona Ierusalema idia gaukaralaia. Gabeai, Davida ese Dirava ena gwauhamata Israela besena ida ena mauana ia abia lao Ierusalema dekenai, bona unuseniai palai rumana ta dekenai ia atoa. Lagani momo gunanai Dirava be Maua helagana ena ataiai ia noho ori ta amo ena peroveta tauna Mose ia hereva henia. (Esodo 25:​1, 21, 22; Levitiko 16:2; 1 Sivarai 15:​1-3) Unai Maua ese Iehova ena noho unuseniai ia laulaulaia, badina ia be Israela besena edia King korikorina. Unai dainai, dala rua ai, ita gwau diba Iehova Dirava be Ierusalema hanuana amo ia lohia.

6. Iehova be Davida bona Ierusalema dekenai dahaka gwauhamata ia karaia?

6 Iehova ese Davida ia gwauhamata henia, iena lohia besena ena basileia, Siona, eiava Ierusalema ese ia laulaulaia gauna, be do ia doko lasi. Unai ena anina be Davida ena natuna ta be maoro ia abia Dirava ena Horoa Tauna​—⁠Mesia, o Keriso​—⁠dagina ai do ia lohia ela bona hanaihanai.a (Salamo 132:​11-​14; Luka 1:​31-​33) Baibel ese ia hahedinaraia ‘Iehova ena terona’ do ia abia momokani tauna be Ierusalema sibona lasi to bese ibounai do ia lohiaia.​—⁠Salamo 2:​6-8; Daniela 7:​13, 14.

7. King Davida ese tomadiho goevana be edena bamona ia habadaia?

7 Haida idia hekwarahi Dirava ese ia horoa tauna, King Davida, idia kokia totona, to idia kwalimu lasi. To, Davida ese ia idia inai henia besedia momo ia abia, bona Gwauhamata Tanona ena hetoana ia habadaia Dirava ese ia gwauraia hetoana ena bada dekenai. Davida ese unai ia gaukaralaia tomadiho goevana ia habadaia totona. Bona Davida ena salamo momo be Iehova idia abia isi, idia hahedinaraia ia be King korikorina Siona dekenai.​—⁠2 Samuela 8:​1-​15; Salamo 9:​1, 11; 24:​1, 3, 7-​10; 65:​1, 2; 68:​1, 24, 29; 110:​1, 2; 122:⁠1-4.

8, 9. King Solomona ena lohia negana lalonai, Ierusalema dekenai tomadiho momokanina be edena bamona ia bada ia lao?

8 Davida ena natuna Solomona ena lohia negana lalonai, Iehova tomadiho henia karana ia bada herea. Solomona ese Ierusalema ia habadaia lao not kahana dekenai bona Moraia ororona (hari inai negai Dome of the Rock ia noho gabuna) ia abia danu. Unai ororo latanai, Solomona be dubu namo hereana ta ia haginia Iehova hanamoa totona. Taravatu mauana be unai dubu ena Helaga Herea daiutuna lalonai idia atoa.​—⁠1 King Taudia 6:​1-​38.

9 Israela besena be mai edia kudouna ibounai ida Iehova tomadiho henia karana, Ierusalema amo, idia durua negana lalonai maino idia moalelaia. Baibel ese unai noho ia herevalaia namo herea, ia gwau: “Iuda taudia bona Israela taudia be momo herea, kone ena miri bamona, idia aniani, idia inuinu, bona idia moale noho. . . . Solomona ena tano kahirakahira idau bese taudia ese ia dekenai idia tuari henia lasi. Solomona ena mauri dinadia ibounai lalonai Iuda bona Israela taudia be mai maino danu idia noho. Edia bese ta ta ibounai be mai edia vain audia, bona mai edia fig audia.”​—⁠1 King Taudia 4:​20, 24, 25.

10, 11. Akioleji gaukarana ese Baibel dekenai Ierusalema ena sivarai Solomona ena lohia negana ai, be edena bamona ia hamomokania?

10 Akioleji taudia ese idia davaria gaudia be Solomona ena lohia negana namona ena sivarai idia hamomokania. Profesa Yohanan Aharoni be ena buka, The Archaeology of the Land of Israel, lalonai ia gwau: “Kohu momo be gabu idauidau amo king ena noho gabuna dekenai idia abia mai, bona bisinesi ia bada . . . ese kohu hanamoa bona habadaia karana ena kahana idauidau ia haidaua haraga bona ia haidaua bada herea. . . . Unai kohu hanamoa bona habadaia karana ia idau . . . ena toana be kohu namodia dekenai ia hedinarai sibona lasi to tano amo idia karaia gaudia dekenai ia hedinarai badabada danu. . . . Uro ena namo bona idia gabua karana be idia hanamoa momokani.”

11 Unai hegeregerena, Jerry M. Landay be inai hereva ia torea: “Solomona ena lohia henunai, Israela taudia edia kohu hanamoa bona habadaia karana ia bada herea lagani 30 lalonai, lagani gunadia handred rua lalonai hanamoa bona habadaia karana ia hereaia. Solomona ena negai idia noho gaudia tano amo ai geia bena ai davaria, gau badadia idia haginia, hanua badadia mai edia magu badadia, noho gabudia momo herea mai edia ruma namodia momo, taga taudia ese idia noholaidia, uro karaia tauna ena diba ia habadaia bona ena gaukara ia hanamoa momokani. Danu, gabu daudau dekenai imana amo idia karaia gaudia ai davaria, idia hahedinaraia bese idauidau ida bisinesi bona hoihoi karadia idia karaia badabada.”​—⁠The House of David.

Maino Negana Murinai Ia Noho Kava

12, 13. Dahaka dainai Ierusalema dekenai tomadiho momokani habadaia karana idia goadalaia noho lasi?

12 Ierusalema, Iehova ena dubu helaga ia noho gabuna, ena maino bona ena noho namona totona idia guriguri be maoro. Davida be inai ia torea: “Ierusalema ena maino totona do umui guriguri. Lau ura Ierusalema idia ura henia taudia, be do idia noho mai maino danu. Lau ura maino be Ierusalema ena magu lalonai do ia noho, bona lau ura Ierusalema ena kohoro lalonai, taunimanima ese mauri do idia davaria. Lau ese egu turana bona egu varavara lau laloa noho, bona Ierusalema dekenai lau hereva, lau gwau, ‘Maino be oiemu lalona dekenai do ia noho be namo.’ ” (Salamo 122:​6-8) Ena be Solomona be unai maino hanuana dekenai dubu namo hereana ta ia haginia, to gabeai dirava koikoi idia tomadiho henia hahinedia momo ia adavaia. Ia buruka neganai, ena lalona idia ania unai nega ena dirava koikoidia tomadiho henia karana ia habadaia totona. Unai tomadiho momokani negea karana dainai bese ibounai be dika ia davaria, unai bese bona ena taunimanima edia maino ia haorea.​—⁠1 King Taudia 11:​1-8; 14:​21-​24.

13 Solomona ena natuna Rehoboama ia lohia matamaia neganai, iduhu 10 idia gwau-edeede bona not kahana basileiana, Israela, ai idia lao. Edia kaivakuku tomadiho henia karana dainai, Asuria ese ia tuari henia bona halusia, bona Dirava ese unai kara ia koua lasi. (1 King Taudia 12:​16-​30) Saut kahana ena iduhu rua basileiana, Iuda, edia hanua badana be Ierusalema. To gabeai, idia danu be tomadiho goevana idia rakatania, unai dainai Babulonia ese lagani 607 B.C.E. ai unai gwau-edeede hanuana ia hadikaia neganai, Dirava ese unai kara ia koua lasi. Lagani 70 lalodiai idia abia mauri Iuda taudia be Babulonia dekenai idia lalo-metau. Bena, Dirava ena hebogahisi dainai, dala ia kehoa Ierusalema dekenai idia giroa lao bona tomadiho momokani idia haginia lou totona.​—⁠2 Sivarai 36:​15-​21.

14, 15. Iuda taudia be Babulonia amo idia giroa lou murinai, Ierusalema be edena bamona ena noho ena anina ia vara lou, to dahaka ia idau?

14 Ierusalema be lagani 70 ia noho kava murinai, guna idia hadikaia rumadia be reana rei ese idia koua. Ierusalema ena magu ia makohi, guna geiti bona kohoro goadadia edia gabu be matu badadia bamona. To, idia giroa lao Iuda taudia be idia lalo-goada. Dubu gunana ia gini gabuna ai pata ta idia haginia bona dina ta ta iboudiai Iehova dekenai boubou gaudia idia henia matamaia.

15 Unai be gaukara hamatamaia dalana namona, to unai Ierusalema, do idia haginia lou hanuana, be King Davida ena tubuna ta ia lohiaia basileiana ena hanua badana ai do ia lao lou lasi. To, Babulonia idia hamorua taudia ese idia abia hidi gavana tauna be unai Iuda taudia do ia lohiaia bona idia ese edia biagua taudia, Parasa taudia, dekenai takisi moni do idia henia. (Nehemia 9:​34-​37) Ena be unai bamona idia “moia,” to Ierusalema be Iehova Dirava ese ia do ura henia bada hanuana tanobada dekenai. (Luka 21:24) Ia be tomadiho goevana ena gabu badana dainai, ia hahedinaraia Dirava be mai ena maoro King Davida ena tubuna ta amo tanobada ibounai lalonai ena lohia siahuna do ia gaukaralaia.

Tomadiho Koikoi Dekena Taudia ese Idia Koudia

16. Dahaka dainai Babulonia amo idia giroa lou Iuda taudia be Ierusalema hanamoa lou gaukarana idia rakatania?

16 Daudau lasi murinai, Ierusalema dekenai idia giroa lou Iuda taudia ese dubu matamatana ena badina idia haginia. To edia dekena taudia, tomadiho koikoi taudia, ese Parasa ena King Aratasaseta dekenai edia ladana hadikaia revarevana ta idia siaia, idia gwau unai Iuda taudia be do idia gwau-edeede. Unai dainai, Aratasaseta ese Ierusalema haginia lou gaukarana ia taravatua. Momokani bema oi be unai nega lalonai unai hanua dekenai oi noho, unai hanua dekenai dahaka do ia vara do oi lalo-hekwarahilaia. Vadaeni, Iuda taudia ese dubu haginia gaukarana idia rakatania bena sibodia edia kohu tahua karana idia goadalaia momokani.​—⁠Esera 4:​11-​24; Hagai 1:​2-6.

17, 18. Iehova be edena dala ia gaukaralaia Ierusalema haginia lou gaukarana do idia karaia totona?

17 Idia giroa lou bena lagani 17 bamona idia ore murinai, Dirava ese peroveta taudia Hagai bona Sekaraia ia abia hidi iena bese edia lalohadai idia hamaoromaoroa totona. Unai Iuda taudia idia helalo-kerehai dainai, dubu haginia lou gaukarana idia abia dae. Unai nega lalonai, Dariuse be Parasa edia king ai ia lao. Ia ese King Sairasi ena hahegani ia hamomokania, Ierusalema ena dubu idia haginia lou totona. Dariuse ese revareva ta ia siaia Iuda taudia edia dekena taudia dekenai, bona idia ia hamaoroa Ierusalema amo idia noho daudau, bona king ena takisi monina amo moni do idia henia unai haginia gaukarana idia haorea totona.​—⁠Esera 6:​1-​13.

18 Iuda taudia idia giroa lou negana ena lagani namba 22 ai dubu idia haginia ore. Oi lalo-parara diba unai kara badana be vaia do idia moalelaia bada gauna ta. To, Ierusalema bona ena magu edia kahana sisina bada be idia do dika. “Gavana tauna Nehemia, bona hahelagaia tauna Esera, Taravatu ia [torea hanai tauna], edia nega” ai hanua hanamoa gaukarana idia karaia. (Nehemia 12:​26, 27) Idia noho sivaraidia ese idia hamomokania, lagani 400 B.C.E. ia kahirakahira neganai, Ierusalema be idia haginia ore vadaeni bona unai nega ai ia be hanua badana ta tanobada ibounai dekenai.

Mesia Ia Hedinarai!

19. Mesia ese Ierusalema ena noho idauna be edena bamona ia gwauraia hedinarai?

19 Lagani handred haida idia ore murinai, tanobada bona guba dekenai mai anina bada karana, Iesu Keriso ena vara, mani ita laloa. Iehova Dirava ena aneru ese Iesu ena sinana, rami-hebou hahinena, ia hamaoroa, ia gwau: “Lohiabada Dirava ese iena tamana Davida ena King dagina do ia henia. . . . Iena basileia be do ia doko lasi.” (Luka 1:​32, 33) Lagani momo murinai, Iesu ese ena haroro herevana badana ororo dekenai ia henia. Unai hereva lalonai, gau idauidau dekenai hagoadaia hereva bona sisiba ia henia. Hegeregere, kamonai taudia ia hamaorodia edia gwauhamata Dirava dekenai do idia hagugurua to idia naria namonamo, anina lasi gwauhamatadia idia karaia momo garina. Iesu ia gwau: “Umui kamonai vadaeni, sene taudia dekenai idia hamaoroa, idia gwau, ‘Umui gwauhamata koikoi lasi, to umui emui gwauhamata Lohiabada dekenai umui hamomokania.’ To lau ese umui lau hamaoroa, umui gwauhamata neganai, hereva auka do umui gwauraia lasi, Guba ena ladanai lasi, badina unai be Dirava ena helai gabuna. Tanobada ena ladanai lasi, badina ia be Dirava ena aena edia moia gauna. Ierusalema ena ladanai lasi, badina ia be King badana ena hanua.” (Mataio 5:​33-35) Ita itaia, Iesu ese Ierusalema ena noho idauna​—⁠lagani handred momo lalodiai ia abia gauna​—⁠ia gwauraia hedinarai. Oibe, ia be “King badana ena hanua,” Iehova Dirava ena hanua unai.

20, 21. Ierusalema dekenai idia noho taudia momo edia lalohadai be edena dala ai ia idau haraga?

20 Iesu ena tanobada maurina ena dokona ia kahirakahira neganai, Ierusalema noholaia taudia vairanai ia hedinarai, ia be edia King ai Dirava ese ia horoa tauna korikorina. Unai moale gauna dainai, momo be mai moale ida idia boiboi badabada, idia gwau: “Lohiabada ena ladana dekenai ia mai noho tauna ita hanamoa! Iseda tamana Davida ena basileia ia mai, ita hanamoa! Hosana ia lao atai dekenai momokani!”​—⁠Mareko 11:​1-10; Ioane 12:​12-​15.

21 To, pura ta ia do ore lasi neganai, unai taunimanima hutuma be Ierusalema ena tomadiho gunalaia taudia ese idia veridia bona Iesu idia inai henia. Ia hamaorodia Ierusalema bona unai bese ibounai ese Dirava ena lalo-namo do idia haboioa. (Mataio 21:​23, 33-​45; 22:​1-7) Hegeregere, Iesu ia gwau: “Ierusalema e! Ierusalema e! Peroveta taudia oi alaia mase, bona oi dekenai Dirava ese ia siaia taudia be nadi dekenai oi hodoa. Nega momo lau ura oiemu natuna lau haboua, kokoroku hahine ese iena natuna iena hanina dekenai ia koua bamona, to oi ura lasi! Inai, umui emui ruma be do ia noho kava anina lasi.” (Mataio 23:​37, 38) Lagani 33 C.E. ena Pasova negana ai, Iesu ena inai taudia ese badina ta lasi dainai ia idia hamasea Ierusalema murimurina ai. To, Iehova ese iena Horoa Tauna ia hatorea isi lou bona doko diba lasi lauma maurina ena hairai ia henia guba ena Siona dekenai. Unai kara dainai ita ibounai be namo ita abia diba.​—⁠Kara 2:​32-​36.

22. Iesu ena mase murinai, Ierusalema idia gwauraia herevadia momo edia anina be dahaka?

22 Unai nega amo ema bona hari, ita lalo-parara, Siona, eiava Ierusalema, dekenai idia do guguru lasi peroveta herevadia momo be guba gaudia idia herevalaia eiava Iesu murinai idia raka horoa taudia idia herevalaia. (Salamo 2:​6-8; 110:​1-4; Isaia 2:​2-4; 65:​17, 18; Sekaraia 12:3; 14:​12, 16, 17) Iesu ia mase murinai “Ierusalema” eiava “Siona” herevalaia totona idia torea herevadia momo be mai edia anina laulau dalana ai, bona unai hanua eiava ena gabu korikorina idia gwauraia lasi. (Galatia 4:​26; Heberu 12:22; 1 Petero 2:6; Apokalupo 3:​12; 14:1; 21:​2, 10) Gabeai Ierusalema be “King badana ena hanua” bamona ia noho lasi ia hamomokania karana badana be lagani 70 C.E. ai ia vara. Unai neganai Roma tuari oreadia ese idia hadikaia ore, Daniela bona Iesu Keriso ese idia perovetalaia hegeregerena. (Daniela 9:​26; Luka 19:​41-​44) Gabeai tanobada Ierusalema do ia namo lou bena Iehova Dirava ena lalo-namo do idia abia lou karana be Baibel torea taudia eiava Iesu sibona ese idia perovetalaia lasi.​—⁠Galatia 4:​25; Heberu 13:⁠14.

Maino Hanaihanai Ena Mamina Sisina

23. Dahaka dainai Ierusalema ena sivarai ita laloa noho be namo?

23 Ierusalema ena idaunegai sivaraina ita itaia vadaeni murinai, King Solomona ena maino lohia negana lalonai unai hanua be ena ladana ena anina​—⁠“Maino mai ena Kahana Rua ena Biaguna [eiava, ena Badina]”​—⁠hegeregerena ia noho be ita hakoikoia diba lasi. To, unai be kahirakahira Dirava idia lalokau henia taudia ese paradaiso ai do ia lao tanobadana dekenai do idia moalelaia maino bona noho namona ena mamina sisina sibona. Unai taudia be do idia noho.​—⁠Luka 23:⁠43.

24. Solomona ena lohia negana lalonai idia abia noho namona amo dahaka ita diba?

24 Salamo 72 ese King Solomona ena lohia negana lalonai idia abia noho namona ia herevalaia. To unai ane namo hereana be peroveta dalana ai guba amo Mesia, Iesu Keriso, ia lohia negana lalonai taunimanima do idia abia hahenamo ia gwauraia. Salamo torea tauna ese ane amo ia herevalaia, ia gwau: “Lau ura king ena mauri dinadia ibounai lalonai, iena bese taudia ese kara maoromaoro do idia karaia, bona edia noho be namo, bona edia gaukara ena anina do idia abia, hua ese iena diari ia henia dinadia ibounai. . . . Ogogami taudia be ia dekenai idia boiboi neganai, ia ese do ia durua. Edia gau be lasi, bona edia durua be lasi taudia, be king ese do ia hamauria. Ia ese manoka taudia, bona ogogami taudia dekenai do ia bogahisihisi, bona gau lasi taudia be mase dekena amo, ia ese do ia hamauria. Bema unai ogogami taudia, be haida ese idia dagedage henia neganai, king ese unai ogogami taudia do ia hamauria. Ia ese edia mauri do ia naria namonamo noho, badina edia mauri be gau namo herea ia dekenai. Namona be koni momo herea, be tano dekenai do ia vara namonamo. Namona be ororo gabudia danu dekenai, uiti bona aniani avadia do idia tubu namonamo.”​—⁠Salamo 72:​7, 8, 12-14, 16.

25. Dahaka dainai mai eda ura ida Ierusalema ena sivarai ma haida ita diba be namo?

25 Unai hereva ese Dirava idia lalokau henia taudia Ierusalema dekenai eiava tanobada ena gabu idauidau dekenai edia lalona ia hagoadaia bona helaro ia henidia! Dirava ena Mesia Basileiana henunai, tanobada hegegemadai maino do idia moalelaia taudia huanai do oi noho diba. Ierusalema ena idaunegai sivaraina ese ita ia durua diba, Dirava ena ura taunimanima dekenai ita lalo-pararalaia totona. Hereva gabedia be Babulonia amo Iuda taudia idia giroa lou murinai, lagani 60 idia ore bena murina laganidia 20 lalonai idia vara karadia idia herevalaia. Unai ese idia ura Iehova Dirava, King Badana, dekenai ia abia dae tomadihona do idia henia taudia edia lalona ia hagoadaia.

[Footnote]

a Dagi ena ladana “Mesia” (Heberu herevana ta amo idia abia) bona “Keriso” (Greek gado amo) edia anina be “Horoa Tauna.”

Oi Laloatao, A?

◻ Edena dala ai Ierusalema be ‘Iehova ena terona’ ai ia lao?

◻ Solomona be edena mai anina bada gaukarana ia karaia tomadiho momokanina ia habadaia totona?

◻ Edena dala ai ita diba gabeai Ierusalema be Iehova tomadiho henia gabuna badana hegeregerena ai ia noho lasi?

◻ Dahaka dainai ita ura Ierusalema ena sivarai ma haida ita diba?

[Picture on page 10]

Davida ena Hanua be saut kahana dekenai, to Solomona ese hanua ia habadaia lao not kahana dekenai bena dubu ia haginia

[Credit Line]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

[Picture Credit Line on page 8]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

    Hiri Motu Pablikeisen (1987-2027)
    Log aut
    Login
    • Hiri Motu
    • Ta dekenai siaia
    • Preferens
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Gaukaralaia Taravatudia
    • Privacy Policy
    • Privacy Setting
    • JW.ORG
    • Login
    Ta dekenai siaia