Apay a Dadduma Saanda nga Agbasa

ADU ti mangmatmat iti panagbasa kas maysa a maulit-ulit a trabaho. Apay? Agsipud ta, dadduma pudno a pulos a saanda a nasursuro ti agbasa bayat ti panageskuelada. Maysa a 34-años a babai ti nagkuna a tunggal matmatanna ti naiprenta a pinanid, ti laeng makitkitana isu ti “nakarirriro a surat” a pulos nga awan ti aniaman a kaipapananna. No dadduma, alaenna ti agingga iti dua a minutos a mangbasa iti maysa a grupo dagiti sasao wenno sentensia.

Di pay nabayag, maysa a graduado iti high school ti nangidarum iti San Francisco Unified School District maipaay iti kagudua milion doliar gapu ta dayta ti nangited kenkuana iti diploma iti high school uray pay no isu ngangngani saan a makabasa. Sigun iti padamag, isut’ agbasbasa kas maysa a maikalima wenno maikanem a grado idi nga inawatna ti diplomana. Kas banagna, no agaplikar iti trabaho, masarakanna ti bagina a saan a makabael a mangtaming a siuumiso kadagiti porma iti aplikasion. Kasano a napasamak daytoy?

Nagduduma a Pamay-an ti Panangisuro

Daksanggasat, dadduma a pamay-an iti panangisuro iti panagbasa ti kasla napaneknekan a nakaro ti depektona. Kadagiti kallabes a tawtawen, adu a panangbabalaw ti naipaay a maibusor iti pamay-an a “kitaen ken sawen.” Daytoy a pamay-an isurona ti estudiante a mangbigbig iti intero a sasao a saanna a kabaelan a baliksen dagiti indibidual a silaba ken dagiti letra a mangbukel kadakuada. Ti kangrunaan a di panangawat iti daytoy a pamay-an a ta pataudenna dagiti managbasa a mangpugpugto laeng kadagiti sasao, a nakapuy ti panangibalikasda kadagiti kabbaro a sasao, ken saan nga umiso ti panagbasada agsipud ta mariroda kadagiti umarngi ti itsurana a sasao.

Tapno iyilustrar: Iti librona a Why Johnny Still Can’t Read, ti autor a ni Rudolf Flesch inulitna nga imprenta ti maysa a surat iti biktima iti “kitaen ken sawen” a pamay-an. Kinunana: “Mabalinmi a matmatan dagiti ladawan, kas pangarigan maysa a mansanas (apple). Ti mannursuro mabalin nga ibagana kadakami a laglagipenmi ti sao nga apple agsipud ta addaan dua a P. Daytoy kaipapananna a tunggal makitak ti maysa a sao nga addaan iti dua a P, pagarupek a dayta ket apple.”

Napattapatta a ti “kitaen ken sawen” a pamay-an ti mamagbalin iti ubing a makabigbig laeng iti agarup 350 a sasao iti pagnguduan ti umuna a grado. Inton agngudo ti maikadua a grado isut’ makabigbigto iti agarup 1,100 pay a sasao, sabali pay a 1,200 inton agngudo ti maikatlo a grado ken ti kanayonan pay a 1,550 inton agngudo ti maikapat a grado. Dayta irepresentarna ti nakagupgopan a 4,200 a sasao iti bokabulario ti ubing.

Iti kasupadina, napattapatta a dagiti ubbing a maisuro iti panagbasa babaen iti “phonics nga umuna” (panangbalikas) a pamay-an mainanama a maammuanda ti agingga iti 40,000 a sasao inton agngudo ti maikapat a tawen iti panageskuelada iti elementaria. Ti “phonics” kaipapananna “timek ti panangbalikas,” ket iti pamay-an a phonics ti estudiante ti maisuro saan laeng nga iti panangawag kadagiti letra no di ket kasta met ti timek ti balikas iti maysa a sao. Umuna ti timek ti balikas kadagiti bokales ti masursuro ket kalpasanna dagiti konsonantes. Kalpasan dayta, mapagtipon dagiti dua kadagiti dua, tallo, wenno uppat-letra a kumbinasion tapno mangporma kadagiti sasao, ket kalpasanna dagiti grupo dagiti sasao, ken kamaudiananna dagiti sentensia. (Kitaenyo ti Agriingkayo! a Disiembre 8, 1967, pinanid 12-16.) Dagiti agwaywayas a panangsubok ti kasla mangsuportar iti “phonics nga umuna” a pamay-an iti panagsuro iti panagbasa kadagiti primera grado.

Ti ad-adda pay a mangparikut kadagiti bambanag, nupay kasta, dadduma a mannursuro ti mabalin a mangmatmat iti negatibo a pamay-an iti kapasidad wenno kabaelan dagiti estudianteda nga agsuro. Maysa nga eksperto ti nagkuna: “Dagiti ubbing ‘addaanda man ti kinalaing’ wenno ‘awananda ti kinalaing,’ negro wenno puraw, nabaknang wenno napanglaw, awan ti aniaman a pakainaiganna iti no kasano a sibaballigi a makasuro dagiti ubbing nga agbasa. Maibatay iti propesional a kapadasak, dagiti kakasta a sasao ket basta pagpambar laeng a maipaay iti saan a panangisuro kadagiti ubbing nga agbasa.”​—Kuami dagiti italiko.

Dadduma Pay a Makagapu a Mangapektar iti Panagbasa

Ti telebision ti naisitar a maysa kadagiti rason no apay a saan nga agbasa dagiti tattao. Napattapatta a ti maysa a tao idiay Estados Unidos a nagbiagen agingga nga agtawen iti 70 nakabuyanton iti 70,000 nga or-oras bayat iti panagbiagna, maikadua laeng iti tiempo a nabusbos iti panagtrabaho ken pannaturog! Ipadamag iti TV Guide: “Ti umad-adu a sientipiko a pammaneknek ti mangpaneknek iti saan a panagtunos iti nakaro a panagbuya iti TV ken ti panagbalin a nalaing iti pamunganayan a paglaingan iti panagbasa ken panagsurat a maipaay iti mangrugrugi pay laeng nga ageskuela iti elementaria. Dagiti panagadal . . . isingasingda nga uray pay dagiti ubbing a nagtaud iti nalikudan a sadiay ti panagbasa ti maipatpateg unay ngem mapalubosanda met nga agbuya iti adu unay iti TV ti nalaka a maapektaran kadagiti pakarigatan iti panagbasa.”

Kaskasdi dagiti dadduma pay a bambanag ti direkta nga adda pakainaiganna iti abilidad ti maysa a tao a mangparang-ay iti kinalaing nga agbasa. “Ti maysa nga ubing a dagiti matana saan nga umiso ti panaggarawda mabalin nga agsagaba ti sakit ti ulo, pannakabannog ti mata, panagnerbios, ken dadduma pay a saksakit isu a mamagbalin iti panagbasa a saan a nasayaat wenno makaparagsak nga aramid.” Kadagiti gagangay a klase, nupay kasta, masansan a bassit laeng ti maipaay a panangasikaso iti kasta nga eskuela.​—Diagnostic and Remedial Teaching, panid 49.

Dagiti depekto iti panagdengngeg no dadduma ket maysa a makagapu. Dagiti saan unay a makangngeg nga ubbing mabalin a gagangay a marigatanda kadagiti klase a sadiay mausar ti pamay-an a phonetic iti panangisuro.

Dagiti emosional a bambanag dakkel met ti pasetda. Kas pangarigan, “maysa nga ubing a saan a nagballigi iti panagbasa idi damo ti masansan a makapataud iti emosional a pannakaupay iti panagbasa isu a manglapped iti irarang-ay pay,” kuna ti maysa nga autoridad, nga innayonna pay: “Ti pannakakita iti maysa a libro wenno ti panangdakamat iti sao a panagbasa ti naammuan a mamagbalin kadagiti dadduma nga indibidual a mariribukan ken saan a makatalna.” Kasta met, ti aglawlaw iti nasinasina a pagtaengan, kinaawan ti kinatalged iti pagtaengan, wenno managdandanag a nagannak ti masansan nga addaan iti epekto iti irarang-ay iti ubing iti panagbasa.

Ti kapapatgan kadagiti amin a bambanag a mangapektar iti nakapuy a bumasa isu ti dina panagballigi nga agbasa. Ti punto a ta awan ti makasursuro nga agbasa no saan nga agbasa. Masansan, ti kasla saan a panagballigi iti panagbasa agtaud iti maysa wenno ad-adu pay kadagiti pisikal wenno emosional a bambanag a naisalaysayen.

Aniaman ti rason iti lapped ti maysa nga indibidual iti panagbasa, ti napudno a panangikagumaan a mangparmek iti dayta, kabayatanna, mangpataudto kadagiti gunggona. Sumaganad, mangipaaykaminto kadagiti singasing a mabalin a makatulong.

[Ladawan iti panid 5]

Dagiti ubbing a mapalubosan nga agbuya iti kasta unay iti TV ti nalakada laeng a maapektaran kadagiti pakarigatan iti panagbasa