Ti Maudi nga Al-aldaw​—Naisangsangayan a Kasasaad

“Ni Oppenheimer [a timmulong a nangdisenio iti bomba atomika] ket umiso iti kangrunaan a panangsirmatana a ti historia binaliwanna ti kursona idi 1945. Pulos a saanton a mapagdadangadangan manen ti maysa a kangrunaan a gubat a kas iti estilo ti Gubat Sangalubongan II.”​—Weapons and Hope, ni Freeman Dyson.

TI PANANGUSAR iti bomba atomika idi 1945 ti nangbalbaliw iti lubong. Dayta ti nangtanda iti sabali pay a panagbalbaliw iti historia iti gubat. Kasta ti panagkita ti maysa kadagiti nangimbento iti bomba, ni Robert Oppenheimer. Idi nasubok ti panagbettak idiay New Mexico, inadaw ni Oppenheimer ti Hindu a Bhagavad Gita, a kunkunana, “Nagbalinak nga ipapatay, ti nangwarawara kadagiti lubong.” Kinuna pay ni Oppenheimer, “Masapul nga agkaykaysa dagiti tattao itoy a lubong, wenno mapukawda.”

Idi 1949 maysa a komite dagiti manangbalakad a sientista iti U.S. Atomic Energy Commission, isu a nakairamanan ni Oppenheimer, ti namakdaar a maibusor iti panangpataud iti adu unay a makapapatay a bomba hidroheno. Kuna ti reportda: “Daytoy ket maysa a super weapon wenno nakapigpigsa nga armas; naan-anay a naiduma daytoy iti bomba atomika.” Ti makagapu a ta ti pannakabalin ti bomba hidroheno a mangdadael ti mabalin a mapaadu babaen ti pananginayon iti nakalaklaka a sungrod a deuterium. Iti laeng uneg ti uppat a tawen, ti bomba atomika nagbalin a maysa laengen nga ay-ayam.

Ni Enrico Fermi ken ni Isidor Rabi, a miembro met ti komite a mamalbalakad, nangipaay iti naing-inget pay a pakdaar. “Ti kinapudno nga awan ti limitasion ti kabaelan daytoy nga armas a mangdadael ti mamagbalin iti kaaddana ken ti pannakaammo iti pannakaibangonna a peggad iti intero a sangatauan. Dayta ket pudno a dakes a banag no usigen iti aniaman a lawag.” (Kuami dagiti italiko.) Ammoda a ti tao mabalinnan a dadaelen ti bagina met laeng. Ti balakadda a maibusor iti panangpataud iti bomba hidroheno ket di naikankano.

‘Dagiti Padpadto iti Pannakadadael nga Addaan Sientipiko a Pakaibatayan’

Ti di nakapapati a pannakabalin a mangdadael nga adda iti tao itan ket maiyarig iti kinapudno nga inadaw ni Dr. Lown, kadua iti presidente iti International Physicians for the Prevention of Nuclear War: “Ti maysa laeng a submarino addaan iti ngangngani walo a daras a nagupgop a bileg iti Gubat Sangalubongan II​—nga umdas a mangdadael iti tunggal kangrunaan a siudad iti Makin-amianan a Hemispero.” Pangngaasiyo ta paliiwenyo​—dayta ti kabaelan laeng ti maysa a submarino a mangdadael! Dagiti dadakkel a pannakabalin addaanda kadagiti dinosdosena a submarino ken dagiti barko iti taaw a nagawit kadagiti nuklear nga armas. No mainayon kadagitoy dagiti armas ti daga ken ti tangatang, dayta ti agdagup ti nasurok a 50,000 a nuklear warheads!

Kaano iti historia a ti tao addaan iti kasta a nakaskasdaaw ken nakaam-amak a pannakabalin iti im-imana? Aminen ni Dr. Lown a tunggal historiko a tiempo ti addaan kadagiti di naipangag a mammadtona. Aniat’ nakaidumaanna itan? Ilawlawagna: “Ti panawentayo isu ti immuna a tiempo a sadiay dagiti padpadto iti panangdadael ket nagtaud iti napudno a sientipiko a panangusig.” No addanto ti nuklear a pannakauram, kunana, “basta kinatangsit ti panagpammarang nga addanto ti makalasat a tao kalpasan ti kasta nga inaramid-tao a didigra.”

Kimmaro a “Panagdanag dagiti Nasnasion”

Idi 1945 inruar ti tao ti dakes a genie iti nuklear a pannakidangadang manipud iti mahiko a pagsilawan iti sientipiko a pannakaammo ket awanen ti pamay-an iti panangiserrekna manen iti dayta. Mabalin a dadaelenna dagiti nuklear nga armasna, ngem kasanonto ti panangwaswasna ti pannakaammona a kanayon a mangiturongto manen kenkuana kadagita? Ngarud, dagiti aktual a paspasamak iti Hiroshima ken Nagasaki agraman ti pannakapataud dagiti nakabilbileg a nuklear nga armas pinakarona ti kaadda dagiti “nakabutbuteng a mabuybuya” ken dagiti “dadakkel a pagilasinan” manipud langit, gapu iti “panagdanag dagiti nasnasion . . . a saanda nga ammo ti ruaranda” nanipud idi 1945.​—Lucas 21:11, 25.

Ti panagdanag dagiti nasnasion kimmaro met babaen iti abilidadtayo a mangpataud iti dagus a pannakikomunikar. Iti laeng maika-20 a siglo nga adda ti moderno a sistema ti komunikasion (ti radio, TV, kompiuter, dagiti satelait) ti nangipalubos iti isuamin a sangatauan a makaammo a dagus kadagiti gubgubat ken didigra, ket iti kasta insaknapna ti panagbuteng ken panagdanag dagiti nasnasion iti pamay-an a saan pay a napaspasamak idi. Saan laeng nga ammo ti publiko iti lubong ida no di ket babaen iti TV mabuyada dagiti gubgubat ken ti panangibukbok iti dara bayat a mapaspasamakda!

Dagiti Piglat iti Gubat

Iti daytoy tawen iti 1988, addada minilion a pampamilia iti isuamin a lubong a nakapadasen iti paset iti pammaneknek nga addatayon iti maudi nga al-aldaw. Kasano a kasta? Napukawda ti maysa wenno ad-adu pay kadagiti inay-ayatda kadagiti dua a gubat sangalubongan wenno iti maysa kadagiti dadduma a kangrunaan a panagdadangadang (Korea, Vietnam, Iraq-Iran, Lebanon, ken dadduma pay) isu a nangpabassit iti sangatauan. Nalabit ti pamiliayo ket maysa kadagidiay a makalagip iti pannakapukaw iti maysa nga ama, lolo, pangamaen, wenno kabsat a lalaki. Kasta met, dagiti minilion nga inna, lola, kakabsat a babbai, ken ikit natnatayda iti gubgubat ken iti Holocaust iti Europa.

Mainayon pay, bayat ti kaputotantayo, dagiti buyot naggugubatda a naulit-ulit iti isuamin nga Europa ken iti Adayo a Daya, isu a nangrames ken nangdadael iti sibilian a populasion. Gapuna, dagiti nakalasat, nangnangruna dagiti babbai, aw-awitenda dagiti piglat iti di umiso a pannakatratoda agingga kadagitoy nga aldaw. Ti kadi tao nakababbaba unayen iti timbangan iti pannakaipababa ken iti kinanengneng?

Ti nalabaga ti kolorna a kabayo ti gubat iti Apocalipsis ken panangpapatay ken ti nabessag a kabayo iti Patay ti sigurado a nangibaddebaddek iti isuamin a daga nga awan ti kapadana nanipud idi 1914.​—Apocalipsis 6:4.

Ngem ti ngay “nangisit a kabayo” iti bisin? (Apocalipsis 6:5) Sinaplitna aya ti kaputotantayo?

[Blurb iti panid 8]

No maipapan iti kasasaad dagiti bambanag itan, mabalin a maminsan pay a mapasamak ti gubat sangalubongan​—kas maysa a nuklear a gubat. Kalpasanna awanton dagiti nasnasion wenno pagpagarian. Daytoy maymaysa laeng a banag ti mamagbalin iti panawentayo a naisangsangayan ken pabilgenna ti deskripsion “ti maudi nga al-aldaw.”​—2 Timoteo 3:1

[Blurb iti panid 8]

“Ti maysa laeng a submarino addaan iti ngangngani walo a daras a nagupgop a bileg iti Gubat Sangalubongan II​—nga umdas a mangdadael iti tunggal kangrunaan a siudad iti Makin-amianan a Hemispero”