No Apay a Narigat a Masarakan ti Pudno nga Ayat
Nagadu ti balakad maipapan iti panaginnayat ti lalaki ken babai. Adda panangiwanwan nga ipaay dagiti mangngagas ken mamalbalakad. Masansan a maipapan iti ayat ti saritaan dagiti nalatak a tattao a mabuya iti telebision.
ITI Internet, adu a Web site ti mangibagbaga nga isuroda no kasano a masarakan ti ayat. Nalabit maibaga kenka a matakuatam “dagiti makaay-ayo ken nakaskasdaaw a palimed” ken makasursuroka kadagiti “propesional nga agyasmang,” “eksperto maipapan iti relasion,” ken “dagiti espesialista ni ayat,” malaksid pay kadagiti psychotherapist, sikologo, ken astrologo.
Ti topiko maipapan iti ayat maallukoyna met dagiti tattao a gumatang kadagiti libro ken magasin, a dadduma kadagitoy ti addaan kadagiti aglablabes a kari. Kas pagarigan, ibaga ti maysa a libro nga isurona “no kasano a maallukoymo ti siasinoman nga agayat kenka.” Kuna met ti sabali nga ipalgakna no kasano nga iti “makabulan laeng,” masarakam “ti maibagay unay a kapareham.” Kadagidiay agkuna a mabayagen ti makabulan, adda libro a mangibaga no kasano nga “iti 90 a minuto laeng wenno awan pay ketdi,” addan maallukoymo nga agayat kenka iti inggat’ tungpal biagmo.
Adda gatad ken nasaem nga epekto ti kaaduan a maibalakad. Umuna, adu a tattao ti agbayad tapno makagun-odda iti balakad. Kalpasanna, no di agkurri ti balakad, kas iti masansan a mapasamak, agladingitda no saan a matungpal dagiti ninamnamada.
Ngem adda libro a sigurado a matungpal dagiti balakadna no mayaplikar dagita. Maysa pay, salaysayenna a sipupudno ti ayat, a di mangibaga kadagiti karkarna ken imposible ti pannakatungpalda a kari. Nupay nabayagen a naisurat, saan a pulos a malaus dagiti balakadna. Di matukod ti kinasirib ken awan kapadis ti panagayat ti Autorna. Nalabit addaankan iti kopia dayta a naisangsangayan a sagut—ti Nasantuan a Biblia. Aniaman ti kasasaad wenno nalikudantayo, isursuro ti Biblia kadatayo ti masapul a maammuantayo maipapan iti ayat. Libre met dagiti balakadna.
Tulongannatayo aya ti Biblia a maaddaan iti nasayaat a relasion iti isuamin? Saan. Di maallukoy a makigayyem kadatayo ti dadduma a tao, uray kasano ti panangikagumaantayo. Ken saan a maipilit ti pudno nga ayat. (Kanta ni Solomon 8:4) Nupay kasta, babaen ti panangyaplikar iti panangiwanwan ti Biblia, ad-adu ti gundawaytayo a mangpatanor iti naayat a relasion iti sabsabali, uray pay no kalikagumanna ti tiempo ken panangikagumaan. Maisalaysay daytoy nga aspeto ti ayat iti sumaganad nga artikulo, ngem usigentayo pay nga umuna no apay a narigrigaten a masarakan ti pudno nga ayat kadagitoy nga aldaw.
Ti Ayat “Lumamiisto”
Iti agdindinamag a padtona maipapan “ti panungpalan ti sistema ti bambanag,” siuumiso nga impadto ni Jesus dagiti kasasaad ken pagannayasan iti kaaldawantayo. Imbagana nga iti lubong, addanto kinakillo ken gubgubat—ti kasupadi a mismo ti ayat! Kinunana met nga ‘adu . . . ti aglilinniput ken aggiginnura’ ken “ti ayat ti ad-adu lumamiisto.” (Mateo 24:3-12) Dika aya umanamong a saanen a nainggayyeman ken naasi ti lubong, ken awanen ti pudno nga ayat, uray kadagiti miembro ti pamilia?
Mainayon pay kadagiti imbaga ni Jesus, nangted ni apostol Pablo iti detalyado a pakabigbigan iti kasasaad ti kagimongan “kadagiti maudi nga aldaw.” Insuratna a dagiti tattao “managayatdanto iti bagbagida, managayat iti kuarta, napalangguad, natangsit, managtabbaaw, nasukir kadagiti nagannak, saan a managyaman, saan a nasungdo, awanan nainkasigudan a panagayat, saan a sidadaan iti aniaman a tulagan, manangparpardaya, awanan panagteppel, narungsot, awanan panagayat iti kinaimbag, mangliliput, natangken ti uloda, natangsit gapu iti panagpannakkel, managayat iti ragragsak imbes a managayat iti Dios.” (2 Timoteo 3:1-4) Iti adu a pagilian, kadawyanen dagita a kababalin.
Panunotem: Magustuam kadi dagiti natangsit, awanan panagyaman a tattao, saan a nasungdo, a mangpardaya wenno mangliput kenka? Maallukoyka aya kadagiti agayat iti bagbagida, kuarta, wenno ragragsak? Gapu ta palubosan dagiti managimbubukodan a tattao ti kinaagum ken personal a tarigagay a mangpatanor ken mangiturong kadagiti relasionda, mabalin nga inaagum ti aniaman nga interes nga ipakitada iti sabsabali. Nainsiriban ngarud a mamalakad ti Kasuratan: “Umadayoka kadagitoy.”—2 Timoteo 3:5.
Paliiwem met ti nadakamat a dagiti tattao nga agbibiag iti maudi nga aldaw ‘awananda iti nainkasigudan a panagayat,’ wenno, kas kunaen ti sabali a patarus, “awan ti normal a panangipategda kadagiti pamiliada.” Nakalkaldaang ta umad-adu nga annak ti dumakkel kadagiti pagtaengan a kasta ti kasasaadda. Masansan a dagitoy nga agtutubo naammuanda laeng iti media dagiti nasursuroda maipapan iti ayat. Ngem umiso aya a ladawan ti ayat ti ipakpakita ti media, daydiay talaga a mangpataud kadagiti nasaysayaat a relasion?
Parbo nga Ayat Wenno Agpayso?
Iti sumagmamano a pamay-an, kaaduan kadatayo ti impluensiaan ti media. Kastoy ti insurat ti maysa a managsukisok: “Sipud pay kinaubingtayo, kanayon a mayestoria kadatayo dagiti parbo ken narigat a malipatan a pannakailadawan ti tarigagay iti sekso, ayat, ken dagiti pakasaritaan ni ayat nga agtaud iti media ken kadagiti industria ti paglinglingayan—iti sine ken telebision, dagiti libro ken magasin, radio ken nairekord a musika, anunsio, ken uray pay iti damdamag.” Inlawlawagna pay: “Kaaduan a panangiladawan ti media iti sekso, ayat, ken dagiti pakasaritaan ni ayat patanorenda wenno pabilgenda dagiti saan nga agpayso a namnama a narigat a maiwaksi ti kaaduan kadatayo. Pagbalinendatayo a saan a kontento kadagiti kaparehatayo ken uray iti bagitayo a mismo.”
Wen, manmano nga iparang dagiti libro, sine, ken kanta ti umiso a ladawan ti ayat. Ngamin, manglinglingay laeng ti kangrunaan a panggepda, saan a mangisuro. Isu a dagiti mannurat paglaokenda nga isurat dagiti saan a pudno a pakasaritaan ni ayat a dakkel a panguartaanda. Ngem nakalkaldaang ta no maminsan, maibilang dayta nga agpayso imbes a parbo laeng. Iti kasta, masansan a mapaay ti tattao no saan a pumada dagiti relasionda kadagidiay parbo a karakter. No kasta, kasano a mailasintayo ti parbo ken ti agpayso, ti pakasaritaan ni ayat nga agtaud iti media ken ti pudno nga ayat? Amirisem ti sumaganad a panamagdilig.
Parbo nga Ayat Kontra Agpayso
Nalabit agduduma dagiti pakasaritaan ni ayat kadagiti libro man, sine, wenno drama, ngem bassit laeng dagiti pagbaliwan ti pannakaputar, wenno pamay-an ti pannakabukelda. Kuna ti magasin a Writer: “Saan nga orihinal ti kaaduan a pakasaritaan ni ayat no di ket naibasar kadagiti immunan nga estoria. Adda panggep dayta. Adtoy ti napadasen ken epektibo a pamay-an ti pannakaputar a masansan a pagay-ayat dagiti agbasbasa, kaanoman a napasamak wenno sadinoman ti nakapasamakanna: Naginnayat ti maysa a baro ken maysa balasang, naginnaddayoda, ngem nagsinnubliananda idi agangay.” Usigentayo a naimbag daytoy nalatak a pamay-an ti pannakaputar.
Naginnayat ti maysa a baro ken maysa a balasang: Naam-ammo ti guapo a prinsipe ti napintas a balasang ket rimmusing ni ayat. Ti nalaing nga autor balakadanna dagiti agbalinto a mannurat iti pakasaritaan ni ayat a “rumbeng a nalawag kadagiti agbasa iti insuratmo a manipud iti damo a panagam-ammo [dagiti pareha], maamirisdan nga agkabagay dagitoy dua a tao.”
Ti kapanunotan a mabalin nga aginnayat ti dua a tao iti damo a panagam-ammoda ipamatmatna a ti pudno nga ayat ket maysa laeng a rikna a mangkontrol kenka no maam-ammom dayta maitutop a tao—a kellaat a dumteng dayta nga ayat, ken di kasapulan ti panagbannog wenno panangam-ammo iti dayta a tao. Nupay kasta, ti pudno nga ayat ket saan laeng a basta rikna. Ipapantayon a nairaman ti rikna, ngem ti ayat ket maysa a napasnek a singgalut a pakairamanan dagiti prinsipio. Kanayon met a rumangrang-ay dayta, no la ketdi ta siuumiso a mapatanor ken mataginayon.—Colosas 3:14.
Kasapulan met ti panawen a mangam-ammo iti sabali a tao. No pagarupem nga iti damo a panagkita, nasarakamon ti maibagay unay a kapareham, maipadis dayta iti sarsarita ket kadawyan nga agtungpal iti pannakapaay. Maysa pay, ti dagus a panangipapan a nasarakamon ti pudno nga ayat, mabalin a lapdannaka a mangammo iti agpayso a kasasaad a saan gayam a pudno nga ayat dayta. Saan laeng a ti panagragut a mabuyogan ti kellaat a panagrayo ti kasapulan iti panagpili iti maitutop nga asawa. Isu a dika agapura. Kinapudnona, ipakita ti adu a panagadal a ti di nainsiriban a panagpili iti asawa pakapuyenna ti kalidad ti trabahom, ti mental ken pisikal a salun-at, ken paababaenna uray ti kapaut ti biagmo.
Naginnaddayoda: Maysa a dakes ken natan-ok a tao ti nangkidnap iti napintas a balasang sana impanaw iti kastilio. Ti prinsipe rinugianna ti napeggad a panangbirok iti dayta a balasang. Kinuna ti maysa a pannakangiwat ti Romance Writers of America: “Masapul a ti panaginnayat ti dua a tao ken ti panangikagumaanda a mamagballigi iti relasionda ti kangrunaan a panggep ti pakasaritaan ni ayat.” Iti kaaduan a nobela, agballiginto ti relasion—ammo dagiti agbasa dayta. Mapagballigian dagiti lapped, a masansan a mapasamak iti ruar ti relasion.
Iti pudno a biag, kadawyan nga adda dagiti parikut a mapasamak iti ruar ken iti uneg ti relasion. Nalabit karaman iti dayta dagiti parikut iti kuarta, trabaho, kakabagian, ken gagayyem. Adda met parikut no ti maysa dina maaramid dagiti namnamaen ti kaparehana. Kadagiti parbo a karakter, masansan a bassit laeng dagiti biddut, ngem saan a kanayon a kasta iti pudno a biag. Maysa pay, no awan ti aniaman a panagreggettayo, ti pudno nga ayat dinatay matulongan nga agballigi kadagiti pakasuotan wenno pagdumaan ti panangmatmat, nalikudan, tarigagay, ken personalidad. Imbes ketdi, ti ayat ramanenna ti panagtinnulong, kinapakumbaba, kinaemma, kinaanus, ken panagteppel—dagiti kalidad a saan a natural wenno nalaka a mapatanor.—1 Corinto 13:4-7.
Agsinnublianan ti baro ken balasang: Inispal ti prinsipe ti napintas a balasang ket pinapanawna ti natan-ok a lalaki. Nagkasar ti agnobio ket nagbiagda a siraragsak inggat’ tungpal-biag. Maysa nga editor kadagiti nobela ti ayat balakadanna dagiti mayat nga agbalin a mannurat: “Masapulyo dayta a naragsak a pagnguduan. . . . Masapul a mapnek ti agbasa nga agkatunosan ken naragsak dagiti agassawa.” Dagiti pakasaritaan ni ayat manmano nga iladawanda ti kababalin ti agassawa kalpasan ti adun a tawen a panagasawada. Bayat dayta a tiempo, mabalin a dagiti di panagkinnaawatan ken adu pay a karit ken rigat ti nangsuoten iti relasionda. Ipakita dagiti bilang ti diborsio a bayat ti panaglabas ti tiempo, saan a napagballigian ti adu nga agassawa ti pakasuotan.
Wen, nalaka a masarakan ti ayat a mabasa kadagiti libro idinto ta ti pudno nga ayat ket agkasapulan iti panangikagumaan. No maawatam dagiti pagdumaan ti dua a tao, maliklikam dagiti imposible ken di agpayso a panangnamnama. Malisiam met ti kellaat a panagkari a mabalin a pagbabawyamto laeng. Salaysayen ti sumaganad nga artikulo no kasano a mapatanormo ti pudno ken awan agumna nga ayat ken no kasano nga agbalinka nga ad-adda a maay-ayat.
[Blurb iti panid 5]
Dagiti bassit ti panagayatda bassit nga ayat ti masagrapda
[Blurb iti panid 7]
Nalaka a masarakan ti ayat a mabasa kadagiti libro idinto ta ti pudno nga ayat ket agkasapulan iti panangi-kagumaan
[Kahon/Ladawan iti panid 6]
Dagiti Bannuar iti Pakasaritaan ni Ayat
Iti kada tawen idiay Estados Unidos, nasurok a maysa a bilion a doliar ti mabirokan dagiti nobela ni ayat. Agarup kagudua kadagiti parbo a nobela a nailako iti dayta a pagilian ti pakasaritaan ni ayat a nailanad kadagiti libro a natibker a papel ti akkubda. Sigun iti nakalap nga impormasion nga impablaak ti Romance Writers of America, ti tallo a kangrunaan a kababalin kadagiti bannuar a lallaki a sapsapulen dagiti agbasbasa, nga agarup 90 a porsiento kadakuada ti babbai, isu ti kinapigsa, kinaguapo, ken kinalaing. Ti kinalaing, natured a pakinakem ken kinapintas ti tallo a kalatakan a kababalin kadagiti bannuar a babbai.
[Dagiti Ladawan iti panid 6, 7]
Manmano nga iparang ti media ti umiso a ladawan ti ayat