Kasano a Mapagballigiak Dagiti Pakarigatak iti Eskuelaan?

MARIKNAM kadi a di pulos maawatan dagiti dadakkelmo no kasano kaadu ti pakarigatam iti eskuelaan? Wen, mabalin a kunaenda nga awan ti baybayadam nga utang iti bangko, pakpakanem a pamilia, wenno ikagkagumaam nga ay-aywen nga amo. Ngem nalabit a mariknam a nagadu met wenno ad-adu pay ketdi ti pakarigatam iti eskuelaan ngem iti pakarigatan dagiti dadakkelmo.

Mabalin a nagrigat uray laengen ti ipapanmo idiay eskuelaan ken ti panagawidmo. Kinuna ni Tara a taga-Estados Unidos: “Masansan nga adda agaapa iti bus dagiti estudiante. Isardeng ti drayber ti panagmanehona ket padissaagennakami amin isu a maladawkami iti kagudua oras wenno nasursurok pay.”

Sumardeng kadin ti pakarigatam apaman a nakasangpetkan iti eskuelaan? Manmano a kasta! Nalabit a ti pakarigatam ket kas kadagiti naikomento ditoy baba.

Pakarigatan a gapuanan dagiti mannursuro.

“Kayat dagiti mannursuro a lalaingek tapno maalak ti kangatuan a grado, ket marigrigatanak a mangpagusto kadakuada.”​—Sandra, Fiji.

“Dagiti mannursuro obligarenda dagiti estudiante nga agbalinda a nalalaing iti klase, nangruna no adda abilidad ti estudiante. Talaga nga obligarendakami dagiti mannursuro tapno agballigikami.”​—April, Estados Unidos.

“Uray no nasayaat metten dagiti kalatmo, iparikna ti dadduma a mannursuro nga awan serserbim no dimo iporsegi dagiti kalat iti eskuelaan a pampanunotenda a rumbeng a ragpatem.”​—Naomi, Estados Unidos.

Ania ti epekto kenka ti pakarigatan a gapuanan dagiti mannursuro?

Pakarigatan a gapuanan dagiti kapatadam.

“Dagiti estudiante iti haiskul ket nawaywayada ken nakarkaro ti kinarebeliosoda. No dimo tuladen ida, liklikandaka.”​—Kevin, Estados Unidos.

“Inaldaw nga adda mangguyugoy kaniak nga uminum ken makiseks. No dadduma, nagrigat a labanan ti tarigagay a makiraman kadakuada.”​—Aaron, New Zealand.

“Ita ta agtawenakon iti 12, ti pakarigatak unay ket ti panangpilitda kaniak a makideyt. Sangkadamag ti amin a kaeskuelaak, ‘Apay nga awan pay nobiom?’”​—Alexandria, Estados Unidos.

“Dinurogandak a makideyt iti maysa a barito. Idi nagkedkedak, inawagandak ketdin iti tomboy. Agtawenak laeng idi iti sangapulo!”​—Christa, Australia.

Ania ti epekto kenka ti pakarigatan a gapuanan dagiti kapatadam?

Pakarigatan a maigapu iti mabalin a reaksion dagiti kaklasem iti narelihiosuan a patpatiem.

“Narigat nga ibaga kadagiti kaklasem ti maipapan iti narelihiosuan a patpatiem gapu ta saanmo nga ammo no anianto ti panangmatmatda kenka kalpasanna. Madanaganka amangan ta panunotenda a karkarnaka.”​—Carol, Hawaii.

“Iti haiskul ken kasakbayan dayta, agdroga, makiseks, ken aginum dagiti agtutubo. Narigat a talaga dayta gapu ta dimo kayat a pagaangawandaka a kas karkarna gapu ta agbibiagka a maitunos kadagiti pagalagadan ti Biblia.”​—Susan, Estados Unidos.

Ania ti epekto kenka dagiti isyu mainaig iti narelihiosuan a patpatiem?

Dadduma pay a makagapu iti pakarigatan.

Kur-itam ti maysa a pakarigatam unay​—wenno isuratmo ti pakarigatam nga awan kadagita.

• Dagiti mapaspasungadan nga eksamenasion

• Homework

• Ti nangato nga inanamaen dagiti nagannakko

• Panangragpat kadagiti nangato nga inanamaek

• Dagiti mangbutbuteng wenno seksual a mananggundaway

• Dadduma pay ․․․․․

Lima nga Addang Tapno Maksayan ti Pakarigatam

Kinapudnona, gagangay nga adda dagiti pakarigatan a sanguem iti eskuelaan. Siempre, makapaupay no adu unay ti pakarigatam. Insurat ni masirib nga Ari Solomon: “Impakitam kadi a naupayka iti aldaw ti rigat? Kurangto ti bilegmo.” (Proverbio 24:10) Ngem adda ti mabalinmo nga aramiden tapno dika maupay. Ti tulbek ket ti panangammom no kasano ti sieepektibo a panangtaming iti pakarigatan.

Ti panangdaer iti pakarigatan ket kas iti panagbarbel. Tapno naballigi ti agbarbarbel, nasken nga umiso ken nasaksakbay ti panagsaganana. Siuumiso a bagkatenna ti barbel ken liklikanna ti mangbagkat iti nadagsen unay. No aramidenna dagita, pumigsa dagiti maselna a saan a madangran ti bagina. Iti sabali a bangir, no saanna a maaramid dagita nga addang, mabalin nga adda madangran a maselna wenno adda matukkol a tulangna.

Umasping iti dayta, mabalinmo a daeran dagiti pakarigatam ken sibaballigi a maitungpalmo ti trabaho a nasken nga aramidem iti pamay-an a saanmo a madangran ti bagim. Kasano? Aramidem dagiti sumaganad nga addang:

1. Ammuem dagiti espesipiko a makagapu. “Nasaldet daydiay nakakita iti didigra ket rugianna ti aglemmeng,” kuna ti maysa a nainsiriban a proverbio. (Proverbio 22:3) Ngem nasken nga ammuem nga umuna no ania ti kangrunaan a makagapu iti pakarigatam tapno masalaknibam ti bagim. Isu a subliam dagiti insuratmo itay. Ania a pakarigatan ti kakaruan a mangap-apektar kenka?

2. Agsukimatka. Kas pagarigan, no marigrigatanka gapu iti nagadu a homework, sukimatem dagiti singasing a masarakan iti artikulo nga “Agimtuod Dagiti Agtutubo​—Kasano a Maiwayaak nga Aramiden ti Homework-ko?” a naimaldit iti Enero 22, 2004 a ruar ti Agriingkayo! No magargarika a makidenna iti kaklasem, makatulong kenka ti balakad iti artikulo nga “Agimtuod Dagiti Agtutubo​—No Ngay Adda Mangawis Kaniak a Makidenna?” a naipablaak iti Marso 2007 a ruar ti Agriingkayo!

3. Iplanom ti aramidem. No pakasikoram ti agbalin a reaksion dagiti kaklasem no maammuanda ti maipapan kadagiti narelihiosuan a patpatiem, isaganamon no ania ti ibagam wenno aramidem sakbay pay a mapasamak dayta. (Proverbio 29:25) Kinuna ti 18 anyos a ni Kelsey: “Ti nakatulong tapno mapagballigiak dayta ket ti panagsaganak sakbay pay a maipasangoak iti kasta a situasion. Iti kasta, ammokon no kasano nga ilawlawagko ti patpatiek.” Kasta met laeng ti inaramid ti 18 anyos a ni Aaron, a taga-Belgium. Kinunana: “Pinanunotko a nasaksakbay no ania dagiti mabalin nga isaludsoddanto kaniak sako insagana dagiti sungbatko kadagita. Awan ti turedko a makisarita maipapan iti patpatiek no diak inaramid dayta.”

4. Dimo itantantan. Manmano a parikut ti marisut no saanmo nga aksionan dagita. Kaaduanna a kumaroda ketdi, isu nga ad-adda a marigatanka. Kas pagarigan, no maysaka a Saksi ni Jehova, mabalin a pakasalaknibam no ipakaammom dayta iti kasapaan a gundaway. Kinuna ti 20 anyos itan a ni Marchet: “Apaman a mangrugi idi ti tawen ti panageskuela, iruanganko ti saritaan maipapan iti topiko nga ammok a mangipaay kaniak iti gundaway a mangilawlawag kadagiti sursurotek a pagalagadan a naibatay iti Biblia. Napaneknekak a no itantantanko nga ipabigbig a maysaak a Saksi, narigrigatkonton nga aramiden dayta. Talaga a nakatulong kaniak ti panangipakaammok kadagiti patpatiek ken panagbiagko maitunos kadagita iti intero a makatawen.”

5. Agpatulongka. Uray dagiti kapigsaan a bumabarbel ket addaanda iti limitasion. Kastaka met. Ngem saan a kasapulan nga agmaymaysaka a mangawit kadagiti pakadagsenam. (Galacia 6:2) Apay a dika makisarita kadagiti dadakkelmo wenno iti dadduma a nataengan a Kristiano? Ipakitam kadakuada dagiti sungbat nga insuratmo itay iti daytoy nga artikulo. Makipatangka kadakuada no kasano a matulongandaka a mangdaer iti dadduma kadagita a pakarigatam. Ni Liz, a taga-Ireland, imbagana ken tatangna ti maipapan iti pagam-amkanna a pananglais kenkuana gapu kadagiti narelihiosuan a patpatienna. Kinuna ni Liz: “Inaldaw nga agkararagkami a dua ken tatang sakbay a panawannak iti eskuelaan. Kanayon a mariknak a natalgedak gapu iti dayta.”

Nasayaat a Pakarigatan?

Nalabit narigatmo a patien, ngem iti kinapudnona, nasayaat a banag no adda pakarigatam. Apay? Mabalin nga ipasimudaag dayta a naanepka ken agkurkurri ti konsiensiam. Utobem ti panangdeskribir ti Biblia iti maysa a tao nga agparang nga awan pulos ti pakarigatanna: “Kasanonto kabayag, sika a nasadut, nga agtalinaedka a nakaidda? Kaanonto a bumangonka manipud pannaturogmo? Sangkabassit pay a turog, sangkabassit pay nga iriridep, sangkabassit pay a panangidalikepkep kadagiti ima iti panagidda, ket ti kinakurapaymo sigurado a dumtengto kas iti asinoman a managsursor, ken ti panagkasapulam kas iti maysa nga armado a lalaki.”​—Proverbio 6:9-11.

Nasayaat ti pananggupgop iti daytoy ti 16 anyos a ni Heidi. Kinunana: “Ti eskuelaan ket mabalin a kasla saan a nasayaat a lugar, ngem dagiti pakarigatam sadiay ket isunto met laeng dagiti sanguem inton makastrekka iti trabaho.” Pudno, saan a kaskarina a daeran ti pakarigatan, ngem no siuumiso ti panangibaklaymo iti pakarigatan, saan a makadangran dayta kenka. Kinapudnona, mapagbalinnaka a nabilbileg a tao.