Paua—Ti Opal iti Baybay — Watchtower ONLINE A LIBRARIA

Paua—Ti Opal iti Baybay

BABAEN ITI MANNURAT TI AGRIINGKAYO! IDIAY NEW ZEALAND

Kadagiti kabatuan iti lansad ti taaw, adda dakkel a kappo a siiinayad a mangmangan kadagiti ruot iti baybay nga iyallo-allon dagiti dalluyon. Saan a makaay-ayo ti langa ti rabaw ti shell-na agsipud ta nakalupkopan iti napuskol nga apug ken adda pay dagiti babassit a parsua a kimpet iti dayta. Ngem no maikkat dagiti naikalupkop ken dimket iti dayta, agminar ti bimmullalayaw a marisna kas iti asul, berde, natayengteng a lila a naballaballaetan iti napusyaw a duyaw, derosas, agraman rumimatrimat a maris pirak ken balitok.

DAYTA a nakaskasdaaw a parsua ket isu ti paua, maysa a kita ti abalone a masarakan laeng iti New Zealand. Ti paua ken dagiti kabagianna nga abalone ket agnanaed kadagiti igid ti baybay nga aduan iti dadakkel a bato. Nupay maipatpateg dayta gapu kadagiti naraniag a maris ti makin-uneg a paset ti shell-na, a mabalin nga aramiden kas napintas nga alahas, adu ti mangayat iti nananam a lasagna. Kanayonanna, dagiti nasileng a perlas ket mabalin a patauden iti uneg ti paua.

Ti paua ket maysa kadagiti nasurok a 100 a kita ti abalone iti intero a lubong. Masarakan ti dadduma a kita idiay South Africa ken California, E.U.A. Ti abalone ket maawagan iti awabi idiay Japan, muttonfish idiay Australia, ken ormer idiay isla ti Guernsey, iti English Channel. Nupay kasta, dagiti naraniag ti marisna a paua (Haliotis iris)—ti kita ti abalone nga adda iti New Zealand, ket masarakan laeng iti nalamiis a dandanum iti makin-abagatan a paset ti Abagatan a Pacifico.

Nakaskasdaaw a Parsua

Dagiti agsinsinnublat a katuon ti protina ken calcium iti uneg ti shell ti paua ket bumengbeng ken mangpataud kadagiti bimmullalayaw a maris nga umasping unay kadagiti opal. Gapuna, ti paua ket naawagan iti opal iti baybay. No bumaba ti temperatura ti baybay, maturog dagiti abalone isu a nabambannayat a bumengbeng dagiti natuontuon a protina ken calcium iti shell-da. Sigun iti maysa nga eksperto kadagiti paua, ti kinamaris dagita nga abalone ket mabalin a maigapu kadagiti sustansia iti danum ken kadagiti kankanenda a nadumadumat’ marisna a ruot iti baybay.

Dagiti paua ket napilida iti taraon ken pagnaedanda. Saanda nga agnaed iti asideg dagiti makatudok a maratangtang wenno kina, agsipud ta kainnagawda dagita a mangan iti isu met laeng a kita ti ruot iti baybay. Napeggad met a kabusorda dagiti starfish. Kabaelan ti sumagmamano kadakuada nga ikisap ti sangapangen a paua. Ti nasikap nga starfish iyapputna ti gamatna iti pagangsan ti paua isu a matay. Inton matnag manipud iti kimpetanna a bato, laklakaenen ti starfish a kanen dayta.

Adu a Pakausaran ti Paua

Nupay saan unay a makaatrakar ti nangisit a makinruar a langa ti paua, dagiti katutubo a Maori iti New Zealand ket sinigsiglon a tagtagipatgenda ti paua kas taraonda. Ti paset ti paua a natalged a sidaen ket ti dakkel a lasagna, wenno ti pannakasakana, nga usarenna nga agakar-akar iti nabato nga aglawlawna. Us-usaren met dagiti Maori ti shell ti paua kas pangkayaw kadagiti ikan, dekorasion, ken iti panagaramid kadagiti alahas. Us-usarenda pay dayta a pannakamata dagiti kitikitda.

Nakalatlatak itan ti paua. Kasla kurang ti panagpasiarmo iti New Zealand no dika man la nakagatang iti alahas a naaramid iti paua.

Ita, nakaad-adu a paua ti maal-ala dagiti bumabatok a di agus-usar iti aparato a pagangsan. Ti eksportasion iti paua ket nagbalinen a napigsa nga industria a makapastrek iti minilion a doliar. Ngem linimitaranen ti gobierno ti kaadu ti paua a maala iti kada tawen tapno sigurado a di maibus dagita kadagiti baybay ti New Zealand. Kaaduan a lasag ti paua ket mailata kas tagilako iti Asia, dadduma ti mailado a maipan idiay Singapore ken Hong Kong, a sadiay paggugustoda a sidaen uray nangina. Masansan a maidasar dayta a di naluto ken nagerregerret, kas iti pamay-anda iti sushi. Nupay aduanda iti paua, adu a taga-New Zealand ti di pay pulos nakaraman iti lasagna agsipud ta kaaduanna ket mailako iti ballasiw taaw.

Tapno maipaay ti kasapulan ti umad-adu a nasion nga agkasapulan iti paua, agus-usar itan dagiti suplayer iti moderno a panangpaadu kadagita. Dayta a pamay-an ti panagpaadu ket nagballigin iti dadduma nga abalone idiay Australia, Japan, ken Estados Unidos. Babaen kadagita a baro a pamay-an, mataraken dagiti paua kadagiti tangke a kontrolado ti temperaturana ken naiduma unay iti baybay a natural a pagnaedanda.

Dagiti matartaraken a paua ket kas met laeng iti karawet dagiti paua nga agnanaed iti baybay. Iti kada lawas, kabaelanda a kanen ti kas iti kagudua ti dagsenda. Nakaskasdaaw ta naalibtak ken napigsada met. No adda mangbaliktad kadakuada, makapagbaliktadda met la a dagus. Nalaka a taraknen dagiti paua. Kuna ti maysa nga eksperto a “nakaay-ayat a taraknen dagiti paua gapu ta nakaam-amo ken nakasingsingpetda—ken didaka pay pulos ingaran!”

Dagiti Perlas iti Paua

Malaksid a naimas ti lasagda ken maaramid pay nga alahas ti shell-da, makapataud met dagiti paua kadagiti nasileng a perlas. Dagiti paua nga agnanaed iti baybay ket manmano a makapataud iti perlas. Ngem mabalin a mapataud dagita babaen ti pamay-an nga inyusuat ti sientista a Pranses a ni Louis Boutan idi dekada 1890. Kas resulta dayta, nakaalada iti arimbuklen a perlas nga umarngi iti bimmullalayaw a maris ti shell ti paua. Ania dayta a pamay-an?

Adda bambanag a maiselsel iti paua, a kadawyanna ket iti tallo a paset dayta—iti agsumbangir a sikiganna ken iti likudanna. In-inut a kalupkopanna ti naiselsel a banag iti adu a katuon ti nakar, wenno mother-of-pearl a buklen ti calcium carbonate ken conchiolin. Kalpasan ti di kumurang a 18 a bulan—ken rinibun a daras a nakalupkopan—timmauden ti maysa a bassit a perlas. (Kitaenyo ti kahon iti baba.) Umabut iti innem a tawen tapno mapataud ti maysa a dakkel a perlas. Agarup 1 iti kada 50 a paua ti makapataud iti gistay nagtimbukel a perlas. Dayta a saniata ket nalamuyot, naraniag ti marisna, ken nakasilsileng.

Saan pay a nakapataud dagiti managsukisok iti nagtimbukel a perlas manipud iti paua. Ngamin, saan a kas iti tirem, addaan ti paua iti masel iti tianna a mangyula iti aniaman a naiselsel iti bitukana. Nalabit addanto met laeng makatakuat no kasano a mapataud ti nagtimbukel a perlas.

Kabayatanna, matagiragsaktayo dagiti produkto manipud iti daytoy a kappo nga adu ti usarna—nasileng nga alahas, naimas a taraon, ken shell a makakayaw dagiti marisna. Ditay kadi agyaman iti Dios gapu ta impaayannatayo iti kasta a nagsayaat a sagut?—Santiago 1:17.

[Kahon/Ladawan iti panid 24, 25]

TI NAKALAGLAGDA A BALAY

Ti kangrunaan a substansia iti shell ti paua ket calcium carbonate. Dayta met la a material ti maus-usar a pagaramid iti tisa. Nupay kasta, di kumurang a 30 a daras a natibtibker ti shell ti paua ngem iti tisa!

Agurnong ti paua iti calcium carbonate manipud iti danum ti baybay tapno makaaramid kadagiti natuontuon a nakaing-ingpis a nakar. Dayta ti makagapu a saan laeng a nakatangtangken ti shell ti paua no di ket namaris ken nasileng pay. Ti pigket ti protina ken asukar a maawagan iti conchiolin ti mamagdedekket kadagiti natuontuon a nakar. Dayta a nakapigpigket a banag ti maysa pay a makagapu a nasileng ti shell ti paua.

Saan pay a matulad dagiti sientista ti pigket wenno pannakaaramid ti shell ti paua. Kabaelan ti shell a tarimaanen ti aniaman a birrina ken addaan iti di kumurang a lima a nagduduma a pamay-an tapno maliklikanna ti pannakabuongna. Pudno a ti paua ket nakaskasdaaw nga aramid ken disenio ti Dios.

[Credit Line]

[Picture Credit Lines iti panid 23]

[Picture Credit Line iti panid 25]

Silverdale Marine Hatchery, New Zealand