Sinentensiaan ti Korte a Turko dagiti Saksi ni Jehova ti Pannakaibalud
IDI Disiembre 12, 1984, maysa a makapakellaat a pangngeddeng ti impaulog ti State Security Court idiay Ankara, Turkia. Sinentensiaanna ti lima kadagiti Saksi ni Jehova iti panagbalud, a tunggal maysa ti innem a tawen ken walo a bulan, nga addaan kanayonan a dua a tawen ken dua a bulan a pannakaidestierro! Sangapulo ket walo a dadduma pay a Saksi ti nasentensiaan ti uppat a tawen ken dua a bulan a panagbalud, nga addaan makatawen ket uppat a bulan a pannakaidestierro. Dadduma a Saksi ti addaan ti naisina a pannakaukom iti imatang ti maysa a korte nga agpaay kadagiti kriminal.
Ania ti “krimen” a naaramidanda? Nasarakanda a nakabasol a nangsalungasing iti artikulo 163 iti Turkish Penal Code. Sigun iti daytoy, maysa a krimen ‘ti panangaramid iti narelihiusuan a propaganda a ti rantana isut’ panangbalbaliw iti sosial, ekonomiko, napolitikaan, wenno legal nga urnos ti estado.’ Gapuna maikuna a ti nagbassit unay a bilang—a mabilbilang kadagiti ramay ti ima—a Saksi ni Jehova balbaliwanda ti agdama nga urnos ti gobierno idiay Turkia. Ngem kasano a daytoy nagbassitan a grupo dagiti tattao a natalna, awan ig-igamda, ken interamente a di nasanay iti napolitikaan a panangituang iti aniaman a gobierno ket agbalinda a maysa a peggad iti intero a naipasdeken a sistema ti maysa a nasion?
Managtungpal-Linteg a Tattao
Pagaammo dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong kas managtungpal-linteg a tattao. Kas pangarigan, maysa a gobernador-heneral ti Nigeria ti nagkuna maipapan kadakuada: “Dakkel unay ti nainayonda iti naespirituan a pannakapabileg dagiti umilitayo iti Nigeria.” Kinunana pay: “No amin dagiti narelihiusuan a denominasion ket kas kadagiti Saksi ni Jehova, awan koma ti panagpipinnatay kadatayo, awan koma ti panagtitinnakaw, kinadakes dagiti ubbing, dagiti balud ken dagiti bomba atomika. Dagiti ruruangan saanda koma a makankandaduan iti aldaw man wenno rabii.”
Kasta met, dagiti Saksi ni Jehova saanda a pulos a makibibiang iti politika. Ti neutralidadda iti dayta nga ar-aramid ti agdindinamag. Ti Italiano a pagiwarnakan nga Il Corriere di Trieste kunana a “dagiti Saksi ni Jehova ti rebbeng a mapagraeman.” Apay, kadagiti ania a rason? Agsipud ta, kuna dayta, isursuro ti relihionda kadakuada a ‘dida ilalaok ti politika iti relihionda ket dida nga agserbi kadagiti intereses iti napolitikaan a partido.’
Gapuna, bayat iti nasuroken a sangagasut a tawtawen a pakasarsaritaanda, pulos a dida pay nangpadpadas a nangbalbaliw iti aniaman a napolitikaan nga urnos iti aniaman nga estado. Imbes ketdi, ar-aramidenda ti kuna ti Biblia nga aramidenda—nga awatenda dagiti agdama a gobierno kas “nangangato a turturay” a masapul a pagraemanda. (Roma 13:1) Gapuna maibusor iti narelihiusuan a pammatida ti pannakiraman iti aniaman a panangkontra iti gobierno a trabaho. Gapuna a dagiti nasnasion a saan a diktador bigbigenda a dagiti Saksi ni Jehova ket pudno a maysa a relihion ket inikkanda ida ti wayawaya kas kadagiti dadduma nga umili, agraman ti wayawaya ti panagdayaw.
Dagiti sentensia ti naan-anay a saanda a maikari gapu iti sabali pay a rason. Idi Marso 24, 1980, ti Supreme Court of Appeals idiay Turkia ti nangipaulog a dagiti Saksi ni Jehova saanda a madusa ta ti relihionda ket saan a nagsalungasing iti linteg. Ti Korte ti nangabsuelto kadakuada iti pammabasol nga iyaalsa.
Paspasamak a Nangiturong iti Pannakaukom
Gapuna tumaud ti saludsod: Ania nga impormasion ti inusar ti korte tapno magtenganna dayta a pangngeddeng? Binalbaliwan kadi dagiti Saksi ni Jehova ti ar-aramid wenno pammatida nanipud 1980? Usigentayo ti apagbiit dagiti kasasaad a nangiturong iti kasta a pannakaukom wenno pannakabista agraman ti rekord ti pangukoman.
Idi Nobiembre 20, 1974, ti korte ti distrito idiay Istanbul nangted ti legal nga anamong kadagiti Saksi ni Jehova kas maysa a relihion. Gapuna, dagiti Saksi mairehistrodan a legal ti relihionda kadagiti identification cards da, isu nga inaramidda. Ket manipud Disiembre 1974, makapagtataripnongen a siwayawaya dagiti Saksi ni Jehova a maipaay iti panagdayaw iti nadumaduma a siudad iti pagilian. Ti gobierno militar nga isut’ immay iti panagturay idi Setiembre ti 1980 ti nangipalubos met kadagiti miting publikoda kadagiti “Halls of Worship.”
Nupay kasta, idi Marso iti 1984, tallo a pamilia idiay Eskisehir ti nagaplikar idiay korte a mairehistro ti relihionda kas Saksi ni Jehova. Dayta a pasamak ti nakagteng iti ulo dagiti damdamag iti lokal a pagiwarnakan. Agsipud ta datida a Muslims, ti aplikasionda ti nangpataud ti ibubusor manipud kadagiti panatiko a Muslims, a nangrugi a nangatakar ken nanglais kadagiti Saksi ni Jehova iti nadumaduma a pagiwarnakan.
Maysa kadagiti bumusbusor isu ti “High Council of Religion in the Directorate of Religious Affairs,” maysa nga opisina ti gobierno a Muslim. Daytoy a konsilio ti nagkuna: “Daytoy a movimiento [dagiti Saksi ni Jehova], nga awan sabali a pagilian ti mangawat kadakuada kas relihion . . . ket maysa a Nakristianuan nga urnos nga adda iti sidong ti impluensia dagiti Judio.” Innayonna pay met a “no daytoy a movimiento ti mapalubosan [idiay Turkia] daytat’ maysa a peggad para iti Estado agraman ti Islam.”
Kalpasan ti malisiuso a panagkampania ti pagiwarnakan, insigida a dua a Saksi ti naaresto idiay Ankara gaput’ panangituktukon ti publikasionda iti sabali a tao. Kaskasdi, dagidiay a publikasion ti naimaldit a legal idiay Turkia.
Bayat dagiti sumaganad nga al-aldaw, ti polisia idiay Ankara ti nangaresto iti lima a panglakayen iti kongregasion agraman dadduma pay a pagaammo kas Saksi ni Jehova. Ti bilangda amin a naaresto ket 31. Dadduma pay ti naaresto kadagiti pagtaenganda, dadduma idiay lugar a pagtartrabahuanda, ken dadduma iti paggigimonganda a “Hall of Worship.” Kadagiti 31 a naaresto idi damo, 23 ti naibalud ket dagiti dadduma nawayawayaandan.
Dagiti Ulbod a Pammabasol
Bayat a nagtultuloy ti bista idiay korte, lumawag a lumawag a daytat’ saan nga aktual a kaso ti panagsalungasing ti linteg. Imbes ketdi, daytat’ maysa a narelihiusuan nga isyu nga ikedkeddeng ti korte.
Kas pangarigan, kas impagarupda nga ebidensia ti panagbasol, inusar ti nagdarum ti sasao manipud iti Directorate of Religious Affairs. Iti daytoy a sasao, namarkaan dagiti Saksi ni Jehova a kas “agmauyong a Kristianuan a movimiento” nga “awanan kadagiti mammadto ken naisangsangayan a nasantuan a libro.” Maisupadi iti dayta, dagiti Saksi ni Jehova ti pagaammo kas natakneng, managtungpal-linteg, natalna a kagimongan dagiti tattao. Ken sigurado nga addaanda ti maysa a mammadto—ni Jesu-Kristo—a nairanrana met, bigbigbigen pay dagiti Muslims kas maysa a mammadto. Ket awan ti kasapulanda a sabali a “naisangsangayan a nasantuan a libro,” ta addaandan ti maysa—ti Santa Biblia, a dayta ti “impaltiing ti Dios.”—2 Timoteo 3:16.
Naikuna met a dagiti Saksi ni Jehova saanda nga aw-awaten dagiti agdama a nasnasion ken estado ken dagiti agdama a pagbeddenganda.” Daytoy met, ket interamente nga ulbod. Ti relihionda espisipiko a mangikalikagum kadakuada nga “agpaiturayda kadagiti nangangato [nagobiernuan] nga agtuturay” ken amin dagiti linlinteg a di maisuppiat iti linlinteg ti Dios. Daytat’ kuna ti Biblia nga aramidenda.—Roma 13:1; Aramid 5:29.
Mainayon pay, kuna ti Directorate of Religiuos Affairs a dagiti Saksi ni Jehova makiramramanda iti maysa a trabaho “a mangipasdek iti maysa a naibatay iti Biblia a narelihiusuan nga urnos nga agpaay iti intero a lubong,” ket ti Pagarian ti Dios maipasdek iti nagbaten ti karkarayan “Eufrates ken Nilo.” Daytoy a sao ti mangpadpadas a mangpaneknek a dagiti Saksi ni Jehova ti mangbalbaliw iti naipasdeken a napolitikaan nga urnos ti Turkia, yantangay ti Karayan Eufrates ti lumasat idiay tengnga ti Makindaya a Turkia.
Dayta manen ti naan-anay nga ulbod a pammabasol. Di pulos patpatien dagiti Saksi ni Jehova a ti Pagarian ti Dios ket ditoy daga. Imbes ketdi, kanayon nga isursuroda a daytat’ maysa a nailangitan a turay. Gapuna daytat’ saan a masarakan iti aniaman a paset ti Turkia.—Mateo 4:17; 6:9, 10.
Dagiti Ulbod a Narelihiusuan a Pammaneknek
Ti korte nangdutok met iti tallo nga “eksperto” a mangsukimat kadagiti publikasion ken pampammati dagiti Saksi ni Jehova. Maysa kadagitoy ti miembro ti Directorate of Religious Affairs. Ti maikadua ket katulongan a propesor iti Bunggoy dagiti mannursuro ti Islam. Ti maikatlo ket katulongan a propesor iti bunggoy dagiti mannursuro iti linteg idiay Unibersidad ti Ankara.
Ti abogado ti depensa ti nangsuppiat ti pannakadutok kadagiti dua a relihiuso nga “eksperto.” Dagitoy addaandan ti naiyebkas nga opinion a maibusor kadagiti Saksi ni Jehova iti maysa a libro. Gapuna, saan a manamnama a mangtedda iti awanan panangidumduma nga opinion iti korte. Nupay kasta, linaksid ti korte dayta a kalikagum ti depensa ket pinalubosanda latta dagitoy addaan panagil-ilem a narelihiusuan a tattao a makiraman.
Idi inyawat dagitoy a tallo ti reportda, daytat’ manamnama. Dagitoy a relihiuso a manangsukimat nasarakanda a nakabasol dagiti Saksi ni Jehova. Nupay kasta, ti eksperto iti linteg ti di nakakita iti aniaman a basol. Kunana: “Mangnamnamada ti umay a panagbalbaliw ti lubong babaen iti Dios kalpasan ti gubat ti Armagedon,” ket saan a babaen ti aniaman a natauan nga ibaballaet.
Kuna dagiti relihiunista a dagiti Saksi ni Jehova ket saan a maysa a relihion. Dayta ti nalawag a sabali manen nga ulbod a pammabasol. Kunada met a ti sursuro dagiti Saksi ni Jehova iti Dios ken ni Jesu-Kristo agserserbi laeng kas maysa a narelihiusuan nga abbong tapno mailingedda ti pudpudno a panggepda.” Ket ania koma dayta a “pudpudno a panggepda”? Kuna dagiti relihiuso a mammagbaga: “Iti sidong ti pammarang ti Pagarian ti Dios mangisasaadda ti maysa a pamuon a maipaay iti maysa a napolitikaan a tignay nga agpaay iti di pagaammo a masanguanan.” Babaen ti panagadawda manipud kadagiti awan pakainanaiganna a paset ti publikasion dagiti Saksi ni Jehova, naikeddengda nga isudat’ ‘maysa a nalimed nga organisasion iti sidong ti panangimpluensia ti Sionista a mangus-usar kadagiti narelihiusuan a panaggigimong kas maysa laeng a pannakaabong.’
Nupay kasta, dagitoy dua a narelihiusuan a tattao dida nakapataud iti uray maymaysa laeng koma a pammaneknek a padpadasen dagiti Saksi ni Jehova nga ituang ti estado ti Turkia. Dida makapataud iti aniaman a pammaneknek agsipud ta dagiti Saksi saanda nga itutuang ti aniaman nga agdama a gobierno. Ti Dios a mismo ti agsingirto kadagiti gobgobierno. Isu ti Ukom, saan a ti asinoman a tao. Ket asinoman a makaammo kadagiti Saksi ammoda nga awan pakainaiganda iti aniaman a Sionismo.
Ti Depensa Mangted Pammaneknek
Iti kasumbangirna, ti depensa ti nangted ti adu a pammaneknek a dagiti Saksi ni Jehova saanda a nagsalungasing iti aniaman a linteg. Mainayon iti pangngeddeng ti Supreme Court of Appeals idi Marso 24, 1980, ti depensa ti nangidatag ti tallo pay a pangngeddeng ti Korte Suprema. Dagitoy ti napalabas a nangabsuelto met kadagiti Saksi ni Jehova manipud kadagiti isu met laeng a pammabasol.
Ti depensa ti nangidatag met ti maikadua nga opinion manipud iti sabali pay a propesor iti linteg a nangsukimat kadagiti publikasion dagiti Saksi ni Jehova. Di nakakita iti aniaman a panagsalungasing ti linteg kadakuada.
Naiparang met iti korte ti agarup 20 pay a dadduma a pangngeddeng ti korte nga impaulogda bayat dagiti napalabas a 30 a tawtawen idiay Turkia. Amin dagitoy a korte ti nangabsuelto kadagiti Saksi ni Jehova manipud kadagiti isu met laeng a pammabasol.
Kamaudiananna, ngem di isu ti kabassitan, uray pay ti polisia a nadutokan a mangtengngel iti panaggigimong dagiti Saksi ti mangtestigo iti imatang ti korte. Kunana nga isu “di nakakita iti aniaman a panagsalungasing ti linteg bayat iti intero a tawen bayat ti panangtengngelna kadagiti panaggigimong.
Linaksid ti Korte dagiti Pammaneknek
Nupay kasta, linaksid ti korte ti amin a pammaneknek ti depensa! Inawatna laeng dagiti makapardaya ken interamente nga awan nakaibatayanna a sursurat nga indatag ti piskal. Dagitoy ket sasao manipud iti Directorate of Religious Affairs ken kasta met ti report manipud kadagiti dua a dakes ti panangipatoda a narelihiusuan a komentarista.
Dagiti sentensia ti nangpataud kadagiti serioso a salsaludsod. Dagiti kadi uk-ukom ti korte dakes met ti opinionda gapu kadagiti pammatida a Muslim? Ti kadi korte ket adda iti sidong iti narelihiusuan a panangpilpilit a nangsentensia kadagiti Saksi ni Jehova?
Siempre, naiyapelar ti pangngeddeng. Gapuna ti Korte Suprema maaddaanto ti gundaway a mangrepaso iti dayta a banag. Mainanama a daytoy a korte ti mangipaulogto ti pangngeddeng a maitunos a naan-anay kadagiti kinapudno. Daksanggasat ta, agingga iti dayta dagiti 23 a Saksi—15 a lallaki ken 8 a babbai—nagtalinaedda pay idiay pagbaludan.
Pudno unay, dagiti nainkalintegan panagpampanunotna ken managayat iti wayawaya a tattao iti intero a lubong isaludsodda: Kasano a mapasamak ti kasta a banag iti maysa a pagilian nga agkunkuna nga addaan iti demokratiko nga estado? Kasano a maaramidan dagiti pangukoman a Turko ti kasta idinto a ti gobierno a Turko ti nangpirma met ti Declaration of Human Rights, a mangipanamnama iti wayawaya iti relihion?
No masimronkayo iti di nainkalintegan a pannakaibalud dagiti natalna, awan-basbasolna a tattao, addaankayo iti gundaway a mangiyebkas iti opinionyo. Mabalinyo ti agsurat iti asinoman wenno amin kadagiti opisiales nga adda iti baba ket ipakaammoyo kadakuada no kasanot’ panagriknayo maipapan iti daytoy a banag:
Presidente ti Republika:
His Excellency Kenan EVREN, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Prime Minister:
Mr. Turgut OZAL, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Minister of Interior:
Mr. Yildirim AKBULUT, Bakanliklar, Ankara, Turkey
Minister of Justice:
Mr. M. Necat ELDEM, Bakanliklar, Ankara Turkey
Kasta met, mabalinyo ti agsurat iti Embahador a Turko iti pagilianyo.
[Blurb iti panid 30]
Awan itutuang dagiti Saksi ni Jehova a gobierno
[Blurb iti panid 31]
Kasano a mapasamak ti kasta a banag iti pagilian nga agkuna a demokratiko?