Ti Kaiyulogan dagiti Damdamag
Naipadto a Kinaranggas
“Dagiti bumarito/bumalasitang agbalbalindan a narangranggas ita ngem kadagiti adu a tawtawenen ti napalabas,” kuna ni James Fox, kriminologo idiay Northeastern University. “Makitak ti pudno a panagbalbaliw iti kita dagiti agtutubo a padpadakkelentayo,” kuna ni Faye Harrison, maysa a hues iti Michigan. “Nakarkaro, nalaklakada (a mangranggas), ad-adda a serioso ti kinadelingkuenteda iti nasapsapa nga edad.” Kinapudnona, dagiti tin-edyers a makapungpungtot ti “makimbiang kadagiti agarup 300 a panangpapatay dagiti bumarito/bumalasitang iti naganak iti tinawen,” kuna ti Detroit Free Press.
Apay nga umadu ti kinaranggas kadagiti agtutubo itatta? Isitar ni Fox ti ad-adda a panangikut kadagiti armas, kinaranggas iti telebision, ken “kaaduanna, ti nakurang a panagraem iti autoridad,” sigun iti USA Today. Iti panangipamaysana kadagiti nagannak, ni David Ramirez, maysa a hues iti Denver, patienna a ti “nakaiyugalianen a panangipateg ken kapanunotan iti panagraem saan a naiyallatiw kadagiti annak ken adu a nagannak ti kasla nakurang ti pannakaisinggalutda kadagiti annakda,” kuna ti The Denver Post.
Naintiempuan unay dagiti sasao nga insurat ni apostol Pablo idi nga, adun a siglo ti napalabas, imbagana “nga iti maudi nga al-aldaw umaydanto dagiti al-aldaw a napeggad. Ta dagiti tattao agayatdanto kadagiti bagbagida, managayat iti kuarta, managpasindayaw, . . . nasukir kadagiti dadakkelda, . . . awan ayatda a nakaiyanakan, . . . awan panagteppelda, nauyongda, gumurgurada kadagiti naimbag.” (2 Timoteo 3:1-3) Dagiti Kristiano masalaknibanda iti panangraut dagita a kababalin babaen iti panangibangon iti naayat a relasion iti pamilia, kas naipamatmat iti sasao ti Biblia a kas iti Deuteronomio 6:4-9 ken Colosas 3:12-14, 18-21.
Agbaybayad iti Gatad
“Ditay basaen ti Biblia ket ditay ammo ti linaon dayta,” kuna ti Americano a managsaludsod a ni George Gallup, Jr. “Agbaybayadtayo iti daytoy ken agsagsagabatayo sigun iti kaadu ti diborsio, panangabuso iti ubing, di umiso a panangusar iti droga, ken ti panagkusit ken ti di kinamapagpiaran kadagiti amin a tukad iti sosiedad.” Sigun iti Gallup poll, 40 porsiento kadagiti Americano ti adda iti simbaan iti Domingo ken agarup 80 porsiento ti agkasar iti simbaan, kaskasdi ti kaadu ti diborsio mamitlo a daras nanipud idi 1960, ti bilang dagiti di nagkasar nga agasawa nga agkabkabbalay ngimmato iti ngangngani lima a daras, ket ti kinabastardo ti ngangngani mamimpat a daras. Ti aborsion ket namitlo a daras idi nagbaetan ti 1972 ken 1979.
Iti direkta a panangitudo iti ramut ti parikut, napaliiw ni Gallup: “Nalawag a dagiti ig-iglesia saanda dandanonen ti kangrunaan a tukad iti panangipasagepsep kadagiti maipatpateg a bambanag. Salsalimetmetantayo ti relihion iti nakarabrabaw laeng a tukad. Saan a mangbalbaliw iti biag ken mangiturong iti dayta. Ket kangrunaanna saan a naibatay iti Biblia.”
Kaskasdi ti Kinakristiano ket mamagbaliw koma iti biag, makaiturong ken naibatay iti Biblia. Idi punganay kasta dayta. Dagiti immuna a Kristiano naisuroda a “mangikkat iti daan a personalidad.” Nagsurat ni Pablo: “Uray dagiti mannakiabig, uray dagiti agrukbab kadagiti ladladawan, uray dagiti makikamkamalala, uray dagiti binabai, uray dagiti lallaki a makidenna iti padana a lalaki, uray dagiti mannanakaw, uray dagiti naagum . . . saandanto a tawiden ti pagarian ti Dios. Ket kakastada idi dagiti dadduma kadakayo.”—Efeso 4:22; 1 Corinto 6:9-11.
“Ti Immuna a Tao ket Tao”
Dadduma nga ebolusionista kunaenda a ti ebolusion ket “sangagasut porsiento” a nakapapati ket dayta “maysa a teoria a mapaneknekan iti laboratorio.” Ngem ti Second International Congress of Human Paleontology, a nabiit pay a naaramid idiay Turin, Italy, nalawag nga adu a sientista ti kaskasdi nga addaan pay laeng iti panagduadua maipapan iti dayta a banag.
Imbes a patalgedan a ti ebolusion ket “sangagasut porsiento” a nakapapati, ti kongreso ti nalawag a nangibutaktak kadagiti kangrunaan a panagduduma iti kapanunotan dagiti sientista no kaano ken kasano ti itataud ti tao. Ti paleontologo a ni Bernard Vandermeersch, kas pangarigan, impaganetgetna ti kinapudno a, no maipapan iti nagtaudan ti tao, dagiti resulta iti paleontolohia “suppiatenna ti impormasion nga ipaay ti genetico,” isu a mangitudo iti maymaysa nga inapo.
Nupay kasta, dagita a panagsusuppiat adda laeng kadagiti tattao a saan a mangawat iti simple a kinapudno a ti Dios “iti maymaysa a tao inaramidna a pagtaudan dagiti amin a nasion dagiti tao, tapno agnaed iti amin a rabaw ti daga.” (Aramid 17:26) Kasano ti panangaramidna iti kasta? Ti Genesis 2:7 ibagana kadatayo a ti “Dios binukelna ti tao iti tapuk ti daga, ket impuyotna iti agongna ti anges ti biag,” isu a namagbalin ti tao a “maysa a kararua a sibibiag.”
Saan ngarud a nakaskasdaaw a, ni biologo a Giuseppe Sermonti, iti panagkomentona kadagiti konklusion iti kongreso, impudnona nga “amin a panangikagumaan a mangipapati kadatayo a nagtaudtayo iti bakes ket saan a nakapataud kadagiti makapainteres a resulta. Ti immuna a tao ket tao.”