Penneken ni Jehova ti Tunggal Kasapulak

Kas insalaysay ni John E. (Ted) Sewell

BAYAT ti pannagnami a limmasat iti nakapudpudot a kabakiran ti Thailand, napampanunotko, ‘Rebbeng nga adda koma nalaklaka a pamay-an a pannakagteng idiay Burma manipud Bangkok!’ Gaput’ ut-ot ti sakakon ken narusep iti ling-et, ti kangrunaan a pakaseknak ket isu ti pannakaipasango iti maysa kadagiti tigre, nangisit nga uso, wenno kadagiti elepante a pagaammo nga agdakdakiwas kadagitoy a kabakiran​—malaksid pay kadagiti nagita nga uleg. Apay a siak ken ni Frank Dewar ti mangar-aramid itoy napeggad a panagdaliasat?

Agpadpadakam a misioneros idiay Thailand, ket nangngeganmi a maangay ti tallo-aldaw a kumbension idiay Rangoon, Burma, iti Nobiembre 26-28, 1938. Ti bassit a kuartami ti nangidiktar ti ipapanmi idiay Rangoon manipud Bangkok babaen iti kalalakaan a pamay-an nga adda, ket paset dayta a biahe kasapulanna ti 80 kilometro a pannagna a lumasat iti kabakiran.

Nagrubuatkami manipud Bangkok babaen ti tren idi Nobiembre 16, sa immakar iti bassit a bus, bimmallasiwkami iti Karayan Ping babaen iti dakkel a bilog, kalpasanna rinugianmi ti naunday a pannagnami iti kabakiran. Inadal ni Frank dagiti mapa ket iti kamaudiananna napilina ti maysa a ruta a kasla isut’ kalakaan. Awan dagiti kalsada nga inkam suroten-basta akikid laeng a desdes, nga inaramid dagiti biahero, a kangrunaanna a mangsursurot laeng iti linea ti telepono.

Agyamankam unay ta dagiti kakaisuna nga animal a nakitkitami isuda dagiti nakaad-adu a songgo kadagiti kaykayo. Dagiti nakaay-ayat a napipintas nga agbitbitin nga orkids. Idi umatiddogen dagiti anniniwan iti malem, maseknankami itan no kasano katalged ti pannaturog iti kabakiran. Naigiddiat la unay dayta manipud kabakiran ti Australia a masansan pagturturogak iti rabii idiay kapataktakan. Napakpakdaarankam met maipapan kadagiti managipuslit a pagaammon nga agtatakaw ken dangranda pay a pisikal dagiti biahero.

Nagkullayaw pay dagiti pusomi idi naipasangokami iti maysa a bunggoy dagiti nauyong-panagruprupana a lallaki, a tunggal maysa addaan dakkel a buneng a nakabitin iti pagbariksanna. Pinasardengdakami ken sinaludsodda no sadinot’ papananmi. Idi inlawlawagmi nga agturongkami iti maysa a Nakristianuan a kumbension idiay Rangoon, miningmingandakami a kasla di mamati ngem pimmanawda a didakam dinangdangran.

Di nagbayag, adda nasabatmi a dua nga agtutubo a lallaki a mannakigayyem ti langada. Babaen iti limitado nga ammomi iti pagsasao a Thai, tinangdananmi ida nga ituntondakami idiay Burma. Idi dimteng ti kasipngetnan, nakagtengkami iti dakkel a kayo nga adda dagiti pagbatayan nga agturong iti plataporma nga adda kadagiti sangsanga. Dakami nga uppat ti naturog sadiay.

Iti rabii ti sumaganad nga aldaw, dimmanonkami iti bassit a purok nga immiananmi iti rabii iti maysa a balkonahe ti kadaanan a balay. Iti maikatlo nga aldaw, nakadanonkami iti bario ti Mae Sot idiay beddeng ti Burma. Ditoy nagpakadakami kadagiti giyami ket siraragsak a binayadanmi ida gaput’ naimbag a serbisioda.

Kalpasan ibaballasiwmi iti karayan nga umuneg ti Burma, naglugankami iti bassit a bus iti kalsada iti kabambantayan ken kalpasanna naglugankami manen iti barangay nga agturong Moulmein. Ti maudi a paset ti panagdaliasatmi nga agturong Rangoon ket babaen iti tren, nga isut’ kasla nakalaklaka kalpasan ti nakautut-ot a pampannagnami. Ti intero a biahe inabutna ti maysa lawas, ngem daytat’ maikari amin a panagregget tapno tagiragsaken ti naespirituan a pannakilangenlangen kadagiti kakabsattayo. Daytat’ maysa pay kadagiti nagadu a pammaneknek a ni Jehova pinennekna ti tunggal kasapulak. Ngem palubosandak a mangibaga kadakayo no kasanot’ pannakagtengko idiay Thailand.

Pannakailasin kadagiti Naespirituan a Kasapulan

Ti biag ken dagiti kustombre ti agbalbaliwen idi naiyanakak idiay Makinlaud nga Australia idi 1910. Ti Gubat Sangalubongan I a nangrugi idi 1914 ti kasla isut’ nangpapartak kadagiti panagbalbaliw. Numan pay agtawen laeng ti pito, malaglagipko a silalawag ti panagsursurat ni Nanang ken ni Tatangko nga isut’ nakaad-adayo iti paggugubatan idiay Europa. Naminsan, kinuna ni Nanangko kaniak: “Ammom, kuna ti Biblia nga addanto gubgubat ken damdamag ti gubgubat.” Saanna nga intuloy nga inlawlawagen, ngem managusiusoak.

Adu a tawen iti kamaudiananna, idi Disiembre 1934, idi agsubsubliak a nakasakay iti kabayo idiay talon a pagtartrabahuak, nasabatko ti dati a gayyemko iti eskuelaan a nagkuna kaniak nga iti nabiit pay addada Saksi ni Jehova a naggaput’ Perth. Ti pamiliana ti gimmatang kadagiti libroda ngem naikeddengda a di basaen dagita. Gapu ta managusiusoak, nagun-odak ti libro a Life manipud kenkuana.

Bayat a nakasakayak iti dayta naglawag a rabii, naglawag unay ti bulan ta mabalinko a basaen dagiti dadakkel a letra iti tunggal paulo ti kapitulo. Idi makasubliakon iti pagtalonan, intultuloyko ti nagbasa babaen iti silaw ti lampara a de gas. Idiay, iti damdamona, naammuak a ti Dios addaan ti personal a nagan​—a Jehova. Maragsakanak a makaammo a ti Dios addaan nakaskasdaaw a panggep para iti dagatayo, wen, a ti daga agbalinto a paraiso nga agpaay a tagiragsakento ti natulnog a sangatauan. Apay, iti daytoy a libro amin a salsaludsodko ket masungsungbatanda!

Ti umuna a tattao a kayatko a pangibagaan ket isuda dagiti dadakkelko, nga agtataeng iti bassit a pagtalonan 138 kilometro ti kaadayona. Kaipapanan daytoy ti panagsakay iti kabayo iti maysa ket kagudua nga aldaw. Idi imbagak ken ni Nanang ti maad-adalko, kinellaatnak babaen iti panagkunana nga uray isu ket agad-adal met ken tagtagiragsakenna dagiti isu met laeng a literatura ti Biblia! Idi nakaun-unday a panagawidko a nakasakay manen maysa lawas iti kamaudiananna, adu a panagpampanunot ti aramidek, ta impakita kaniak ti panagad-adalko a saan laeng a ti pannakaammo ken pammati dagiti kalikaguman ti Dios. Itan ammokon a ti pudno a Kristiano masapul a surotenna ni Jesu-Kristo ken agserbi a personal ken ni Jehova babaen iti panangaskasabana kadagiti dadduma. Gapuna naikeddengko a padasen nga aramiden daytoy kada ngudo ti lawas manipud idin.

Naglukat dagiti Nakaragragsak a Gundaway

Tapno makakaskasaba iti nawarawara a pagtalonan a distritomi, gimmatangak ti Model-T Ford a napagbalinen a pagkargaan a trak. Babaen ti panangawitko iti pagturogakon ken sumagmamano a dadduma pay a kasapulan, sinarungkarak amin a mannalon iti malem ti Sabado, naturogakon iti trak, kalpasanna intultuloyko ti nangaskasaba kadagiti pagtalonan iti agsapa ti Domingo. Idi mumalem unayen nagawidakon.

Idi Abril 1936 insimbolok ti dedikasionko babaen iti bautismo idiay bassit a kumbension sadi Perth. Maysa kadagiti palawag ti nangipaganetget iti amin-tiempo a ministerio ti panagpayunir. Ammok nga awan dagiti Nainkasuratan nga obligasion a manglapped kaniak a makiraman iti daytoy nasken a trabaho, gapuna idi Disiembre 1936, nangrugiakon nga agpayunir.

Iti dayta met laeng a bulan, dua a napipigsa a payunirs, da Arthur Willis ken Bill Newlands, ti simmangpet idiay Perth babaen ti trak. Pimmanawda idiay Sydney iti makindaya a kosta siam a bulan sakbayna ket nangaskasabada bayat a laslasatenda ti Australia. Mabalin a mailadawanyo ti ragsakko idi siak ti tinudingan ti Sosiedad a makikadua kadakuada iti biaheda nga agsublin. Inikkandak ti nagpateg a pannakasanay a diakto maliplipatan.

Bumallasiw iti Tanap ti Nullarbor

Ti nagan a Nullarbor kayatna a sawen “awan kakaykayuanna.” Maiyanatup unay a panangiladawan iti nakamagmaga, awan kaykayona a tanap iti tengnga ti Australia. Idi katengngaan ti 1930’s ti ruta nga inkam dinaliasat idi ket agarup 1,600 a kilometro iti pagaammo a lasonglasong a kalsada.

Kada rabii maturogkami kadagiti tiheras, a masansan iti sidong ti nakalawlawag a tangatang. Nagbassit ti panagtudona ket aktual nga awan linnaaw iti dayta a paset ti pagilian. Bayat nga aginanakamin kada rabii iti sidong dagiti bitbituen, a sumilapsilap iti nakalawlawag, di narugitan nga angin, masansan a mapalagipanak kadagiti panglukat a sasao ti maika-19 a Salmo: “Dagiti langlangit ipalawagda ti dayag ti Dios; ket ti law-ang ipakitana ti aramid ti imana.”

Ti riles a bumallasiw iti Nullarbor ti naikuna nga isut’ kakaatiddogan a bennat ti diretso a riles ti perokaril iti lubong. Daytat’ naibennat iti 480 kilometro nga awan uray bassit a panagkurba wenno panagsikkona. Tinagiragsakmi ti nangaskasaba kadagiti babassit a kampo iti igid ti riles, ken kadagiti tattao nga agtataeng kadagiti istasion ti karnero, wenno dagiti rantso. Ti tagtagikua a dagdaga iti dayta a paset ti Australia ket naglalawada. Malagipko pay ti istasion nga addaan nasurok a sangamilion nga acres wenno 4,000 kilometros kuadrados nga addaan homestead nga agarup 80 kilometros manipud ruanganna.

Kamaudiananna, nakagtengkamin idiay Katoomba sadi Blue Mountains iti laud laeng ti Sydney nga apagpag-isu para iti Memorial idi Marso 26, 1937. Ti agalis-alis a nakaitudinganmi ti nakaragragsak ken makagunggona unay iti naespirituan, ngem maysa met a makaay-ayo a panagbalbaliw ti panagtalinaed bassit a kadua ti kongregasion ti ili ti Dios.

Ti Pannakipaset wenno Saan?

Iti daydi Memorial ti 1937, adda pay laeng di nalawag maipapan iti “sabsabali a karnero.” Patien ti dadduma a ti rukod ti pammati ken Nakristianuan a kinaregta nga iparparangarang ti maysa a tao ipamatmatna no isut’ immawaten ti nailangitan a pannakaayab wenno saan. Gapuna, kas kadagiti dadduma a sumagmamano nga adda iti umas-asping a kasasaad, nakipasetak kadagiti emblema. Iti sumaganad a tawen sumagmamano kadakami a payunir ti mariribukan manen maipapan iti pannakipaset.

Iti kaungganmi mangin-inanamakami a maipaay iti biag iti paraiso a daga, kaskasdi patien dagiti adu a ti regtami ken iti kaaddami iti ministerio a kinapayunir paneknekanna ti pannakapulot ti espiritu. Apagpag-isu inted ni Jehova kadakami ti sungbat babaen iti naindagaan nga organisasionna. Iti kamalman iti Memorial, ti Marso 15, 1938, a ruar ti The Watchtower simmangpet. Ti kangrunaan nga artikulona ket, “Ti Arbanna,” isut’ detaliado a panagadal ti Juan 10:14-16. Anian ragsakmi gapu iti naglawag a pannakaisalaysay a nangsungbat ti salsaludsodmi!

Ti artikulo ti nangted kadagiti pangarigan no kasano nga agtigtignay a sipipigsa ti espiritu ti Dios kadagiti ad-adipen idi ugma ken tinignayna ida nga agaramid kadagiti nakaskasdaaw a bambanag sakbay a nanglukat ti nailangitan a pannakaayab. Umas-asping met, ited ti Dios ti espirituna kadagiti dedikado nga ad-adipenna ditoy daga itatta a nangipaayanna ti naindagaan a namnama. Gapuna agyamankam unay a makaawat maipapan ti pagdumaan ti pannakaiyanak babaen ti nasantuan nga espiritu ken ti pannakapapigsa babaen ti espiritu ti Dios a mangaramid ti pagayatanna.

Ti Imbitasion a “Gumaw-at”

Dadduma kadagiti makaparagsak a pasamak ti 1938 isut’ panagsarungkar ti presidente ti Watch Tower Society, ni Kabsat Rutherford, ken ti kumbension idiay Sydney Sports Ground. Naiyanunsio idiay kumbension ti awis kadagiti payunir a mayat nga agserbi idiay Burma, Malaya, Siam (Thailand itan), ken idiay Java (Indonesia itan). Ni Hector Oates, Fred Paton, ken siak ti maragsakan a nangawat ti pannakaiyasain idiay Burma.

Diak pay pulos pinampanawan ti Australia nanipud idi. Nupay kasta, iti uneg ti dua a bulan, dadduma a payunirs ken siak ti addan iti barko nga agturongen iti destinomi. Simmangladkami idiay Singapore idi Hunio 22, 1938, ket sinabatdakam idiay pantalan babaen ken ni Bill Hunter, nga isut’ agpaypayuniren idi sadiay. Anian a kasla karkarna ken makapainteres dagiti isuamin a bambanag bayat a makitkitami ti panagkawkawes ken ug-ugali dagiti lokal a tattao ken mangngegmi dagiti pagsasaoda a dikam matartarusan.

Inyawat ni Kabsat Hunter kaniak ti maysa a telegrama a naggaput’ Australia a nangbalbaliw ti destinok manipud Burma nga agturong itan idiay Malaya. Da Fred Paton ken Hector Oates ti agtultuloy itan a mapan Burma nga awanakon. Maragsakanak a makaammo a siak ti makipagtrabaho a kadua dagiti dua a misionero nga aduan ti kapadasan, da Kurt Gruber ken Willi Unglaube. Dati a taga Alemania da ngem nabayagda metten nga agserserbi idiay Malaya.

Kalpasan ti tallo a bulan idiay Malaya, naibaonak idiay Thailand. Ni Willi Unglaube ti mangkuyog kaniak, agraman ken Frank Dewar, a datin a misionero sadiay. Simmangpetkami babaen iti tren idi Setiembre 1938, nakasarakkami ti temporario a paggiananmi, ket nangrugikamin a mangasaba. Nasarakanmi a naasi ken naanus dagiti tattao a Thai, bayat nga inkarkarigatanmi nga adalen ti naebkas a pagsasaoda.

Ti Makapabileg a Kumbension Idiay Rangoon

Manipud Bangkok, Thailand, nga inaramidmi daydiay makabannog unay a panagdaliasat nga agturong Rangoon, Burma, a naisalaysay nga immun-una. Daytat’ damdamona a pannakaangay ti kumbension idiay Burma, ket ti nagpintasan a City Hall ti napekpek ti nasurok a sangaribo a tattao para iti palawag publiko. Masapul a maserraanen dagiti ruangan ta awanen ti lugar agpaay kadagiti dadduma. Adda laeng sumagmamano a Saksi idiay Burma ken iti kabangibang a pagilian, gapuna kaaduan kadagitoy immay a dimngeg ti palawag ket tattao a simmungbat kadagiti rinibo nga imbitasion a naiwaras sakbay ti kumbension.

Para kadakami a naggapu manipud naiputputong a nakaidestinuanmi kas misionero, daytat’ pudpudno a naespirituan a pammakired. Ngem itan ta nalpasen ti kumbension, nagsublikamin idiay Thailand​—ngem itatta, nupay kasta, ket babaen iti nalaklakan a ruta a saannan a kasapulan ti pannagna iti kabakiran.

Ti Gubat ken Iraraut dagiti Hapones

Dagiti ul-ulep ti bagyo ti gubat ti nakabutbuteng nga um-umayen nga agturong iti umabagatan a daya ti Asia. Idi nga umak-akaren ti puersa militar a Hapones idiay Thailand, naparitan ti trabaho dagiti Saksi ni Jehova. Amin dagiti tattao a British, Americano, ken Olandes naipupokda amin iti maysa a kampo kabayatan ti kawatiwat ti gubat. Ni George Powell, ti payunir nga immakar manipud Singapore a makitimpuyog kadakami idiay Bangkok, ti naibalud met a kaduak. Nangbusboskami ti tallo a tawen ken walo a bulan a dua iti kampo.

Kabayatan ti pannakaipupokmi, dikam pulos nakaaw-awat ti baro a pagbasaan wenno komunikasion manipud Sosiedad. Ngem napasaranmi ti kari ti salmista: “Ni Jehova saranayenna amin a matuang, ken batakenna amin dagiti maparukob.”​—Salmo 145:14.

Panagsubli iti Australia

Idi nagpatinggan ti gubat idi 1945, nagsubliak idiay Australia. Babaen iti nasaysayaat a taraon ken nasaysayaat a kasasaad ti panagbiag, napasublik ti nasayaat a salun-atko ket nabalinak ti nangrugi manen iti panagpayunir. Kalpasanna, idi 1952, natudinganak iti trabaho a panagdaliasat kas manangaywan ti sirkito, ket tinagiragsakko daytoy a pribilehio iti sumaganad a 22 años. Idi 1957, inasawak ni Isabell, a payunir metten iti 11 a tawen, ket nagtultuloykami iti trabaho ti sirkito kas agassawa.

Gaput’ problema ti salun-at a pinagbalinna a narigaten ti kankanayon a panagbiahe, nagpirmikamin kas payunir idiay Melbourne idi 1974. Kaskasdi agserserbiak pay met laeng kas suno a manangaywan ti sirkito sagpaminsan, ket iti nabiit pay naaddaanak ti pribilehio a makipaset kas instruktor iti maysa kadagiti pioneer service schools. Kadagitoy amin a trabaho, ni baketko ti kankanayon a mangmangted ti makaparagsak a tulong. Itan ta agtawenakon ti 78, nauneg ti panagyamanko ken Jehova bayat ti panangitultuloyna a panangpennek iti tunggal kasapulak.

No taliawek dagiti tawtawen, masansan a pampanunotek no kasanot’ panangsanay ni Jehova kadakami, ti panangtulongna a maparmek dagiti biddut, ken ti panangdisiplinana kadakami tapno mapasayaatnakami kas ad-adipenna. Malaglagipko dagiti kanito a ti Dios inikkannak kadagiti pamuspusan tapno malasatak dagiti suot nga agsobsobra ngem iti kabaelan ti tao nga ibturan. Dagitoy a laglagip ket gubuayan ti pigsa ken masansan a palagip a ni Jehova ket pudno a pinennekna ti tunggal kasapulak.

[Ladawan iti panid 10]

Ti nabiit pay a retratok a kaduak ti asawak, ni Isabell

[Ladawan iti panid 12]

Ti panangaskasaba idiay Nullarbor