Pananglukat ti Dalan nga Agsubli iti Paraiso

“Ket [ni Jesus] kinunana kenkuana: ‘Pudno kunak kenka itoy nga aldaw, Makipagiankanto kaniak idiay Paraiso.’”​—LUCAS 23:43.

1, 2. (a) Aniat’ kaipapanan ti “paraiso,” ken kas iti ania ti kasasaad idi ti minuyongan ti Eden? (b) Kasanot’ pannakaipatarus ti sao a Hebreo agpaay iti “minuyongan” idiay Kristiano a Griego a Kasuratan?

TI NATAUAN a pamilia nangrugi idiay Paraiso. Maipapan ti pannakaparsua ti tao, mabasatayo iti umuna a libro ti Nasantuan a Kasuratan: “Ket ni Jehova a Dios binukelna ti tao iti tapuk ti daga ket impuyotna iti agongna ti anges ti biag, ket ti tao nagbalin a kararua a sibibiag. Ket ni Jehova inkabilna ti maysa a minuyongan iti daya, idiay Eden, ket insaadna idiay ti tao a binukelna.” (Genesis 2:7, 8) Ti nagan nga “Eden” kaipapananna ti “Ragsak,” gapuna ti minuyongan ti Eden ket maysa idi a nalawa a parke ti ragsak, a nakaad-adu ken nagduduma dagiti napipintas a ramramitna.

² Ti sao a “paraiso” ket naggapu iti pagsasao a Griego, ket iti dayta a pagsasao kaipapanan dayta ti kasla parke a minuyongan. Ti sao a Griego a nausar a pangipatarus ti Hebreo a nombre a gan, a kaipapananna ti “minuyongan,” isu ti pa·raʹdei·sos. Ti Kasuratan manipud Mateo ingganat’ Apocalipsis ket naisurat iti pagsasao a Griego, ket daytoy sao a Griego ti nausar iti panangilanad kadagiti sasao ni Apo Jesu-Kristo idi agsagsagaba iti dusa nga ipapatay iti kayo a pagtutuokan idiay Calvario idi Nisan 14 iti tawen 33 K.P.

Ti Paraiso a Kari ni Jesus iti Managdakdakes

3. (a) Aniat’ indawat ti mannakipagrikna a managdakdakes ken Jesus? (b) Ti dawat daydiay managdakdakes impakitana ti ania maipapan iti pammatina ken Jesus?

³ Iti dayta a kanito, dua a managdakdakes ti nailansa iti agsumbangir ni Jesus. Maysa kadakuada ti nagsardeng nga agsasao iti pananglais ken Jesus iti pamay-an nga intultuloy nga ar-aramiden ti maikadua a tulisan a nailansa iti sabali a sikigan ni Jesus. Ti mannakipagrikna a managdakdakes timmalliaw ket kinunana: “Jesus, laglagipennak inton umayka iti pagariam,” a gapu itoy iyeb-ebkasna ti pammatina a ni Jesus, nupay isut’ nakabayubay a kaasibayna, ket nakalinea a maipaay iti masanguanan a pagarian. (Lucas 23:42; Marcos 15:32) Ania ngatan a pannakasagid ti puso ni Apo Jesus! Dayta nainggayyeman a kriminal namati a ni Jesu-Kristo awan basolna ket isut’ di maikari iti kasta a nadagsen a dusa kas ti pannakailansa a panangibabain iti publiko. (Lucas 23:41) Impamatmatna babaen iti panangidawatna nga isut’ namati a ni Jesus mapagungarto manipud ken patay ket umayto iti pagarianna. Ti managdakdakdes nangipakita met ti pammati nga isunto met ti mapagungar ket ni Jesus isunto Daydiay mangawag kenkuana manipud ken patay ket paraburanna iti napabaro a biag ditoy daga.

4. Kasanot’ panangsungbat ni Jesus iti dawat ti managdakdakes, a mangipampamatmat ti ania?

⁴ Idi a kinuna ni Jesus kenkuana: “Pudno kunak kenka itoy nga aldaw, Makipagiankanto kaniak idiay Paraiso,” itudtudona ti panagungarto dayta mannakipagrikna a managdakdakes. Daytat’ talaga a pudpudno a liwliwa iti kriminal a nangipakita ti pammati. Tapno matungpalto ti panagungar dayta a tao, masapul a mapagungar nga umuna ni Jesus. Kalpasanna, babaen ti panangusarna ti inted-Dios a pannakabalinna a mangpagungar, mabalinto a pasublien ni Jesus daytoy a managdakdakes manipud ken patay iti aldaw ti panagungar ti lubong ti sangatauan.​—Lucas 23:43; Juan 5:28, 29; 1 Corinto 15:20, 23; Hebreo 9:15.

5, 6. (a) Aniat’ impaisurat ni Gobernador Poncio Pilato iti ngatuen ti nailansa a Jesus? (b) Mabalin nga iti ania a pagsasao a nakisao ni Jesus iti managdakdakes?

⁵ Iti ania a pagsasao nga inted ni Jesus dayta a kari? Adda sumagmamano idin a maus-usar sadiay. Impakita daytoy dagiti sasao nga impaisurat ni Gobernador Poncio Pilato iti ngatuen ti ulo ni naibayubay a Jesu-Kristo, a mangipakpakaammo kenkuana nga agpaay a basaen amin a lumabas. Ti salaysay idiay Juan 19:19, 20 kunana: “Ket insurat met ni Pilato ti maysa a galad ket inkabilna iti uloan ti kayo a pagtutuokan. Ket ti naisurat kastoy: ‘Ni Jesus a Nazareno Ari dagiti Judio.’ Daytoy ngarud a galad nabasa dagiti adu kadagiti Judio, ta daydi disso a nakailansaan ni Jesus ket adda idi iti asideg ti siudad; ket adda a naisurat iti Hebreo, iti Latin, iti Griego.”

⁶ Babaen ti pannakaiyanakna idiay Betlehem iti birhen nga inana, nga isu ni Maria, naiyanak ni Jesus kas maysa a Judio, wenno maysa a Hebreo. Gapu itoy, iti panangaskasabana iti tallo ket kagudua a tawen idiay daga a nakaiyanakanna, kaawatan nga isut’ nangaskasaba iti agdama a pagsasao a Judio, wenno Hebreo. Gapuna, idi isut’ nangaramid ti makaipasiguro a sasao iti daydiay mannakipagrikna a managdakdakes, mabalin nga isut’ nagsao iti Hebreo. No kasta mabalin nga inusarna ti Hebreo a sao a gan idi tuktukoyenna ti Paraiso​—ti sao a nasarakan idiay Genesis 2:8. Sadiay, ti Griego a Septuagint version ti Sagrado a Sursurat inusarna ti sao a pa·raʹdei·sos idi impatarusna ti orihinal a sao a gan.

7. Kasano a naipadayag ni Jesus idi isut’ napagungar?

⁷ Ni Jesus ti napagungar manipud ken patay iti maikatlo nga aldaw kalpasan ti pannakailansana, wenno idi Nisan 16 iti kalendario a Hebreo. Uppatapulo nga aldaw kamaudiananna isut’ nagsublin idiay langit, ti orihinal a pagtaenganna, isuna laeng ta itan iti ad-adda a naitan-ok a kasasaad. (Aramid 5:30, 31; Filipos 2:9) Isu itan ti nakawesan ti imortalidad, maysa a kualidad a nakiranudanna ken nailangitan nga Amana. Ni Jehova a Dios ti agmaymaysa nga Agikut ti imortalidad agingga iti panagungar ni Jesus manipud ken patay iti dayta a Domingo, Nisan 16.​—Roma 6:9; 1 Timoteo 6:15, 16.

Ti Subbot Linuktanna ti Dalan

8. Aniat’ orihinal a panggep ni Jehova maipapan iti daga, ket aniat’ mangipakpakita a sinalimetmetanna dayta a panggep?

⁸ Amin dagitoy isuda dagiti addang iti panggep ti Dios a saknapan ti intero a daga iti naparaisuan a kinapintas, wen, tapno agbalin a sangalubongan a paraiso. (Genesis 1:28; Isaias 55:10, 11) Idiay 1 Corinto 15:45, tinukoy ni apostol Pablo ni Jesus kas “ti maudi nga Adan.” Daytoy ti mangipamatmat a sinalimetmetan ti Dios ti orihinal a panggepna maipapan iti daga ket adda maysa a mangtungpal ti panggep a nakapaayan ni Adan nga aramiden.

9. Aniat’ impaay ni Jesus a mangilukat ti dalan nga agsubli iti Paraiso?

⁹ Sigun ken Pablo, ni Jesus “impaayna ti katupag a subbot.” (1 Timoteo 2:6) Kinuna a mismo ni Jesu-Kristo: “A kas met ti Anak ti tao, saan nga immay tapno paserbian, no di ket tapno agserbi ken itedna ti biagna a maysa a subbot kadagiti adu.” Daytoy ti namagbalin a posible para kadagidiay mangalagad ti pammati ken Jesu-Kristo a magun-odan ti biag nga awan inggana.​—Mateo 20:28; Juan 3:16.

10. (a) Aniat’ inkeddeng ti Dios maipapan iti limitado a bilang dagiti naparaboran a tattao? (b) Kaanot’ panangrugi ti pannakapili ti “bassit nga ipastoran,” ken babaen iti siasino?

¹⁰ Idi immuli ni Jesus sadi langit kalpasan ti panagungarna ken patay, mabalinnan nga idatag ti pateg ti daton a subbotna iti Dios a maipaay iti natauan a pamilia. Nupay kasta, panggep ti nailangitan nga Amana, a ni Jehova a Dios, ti mangala manipud kadagiti nasnasion ditoy daga “ti tattao a maipaay iti naganna.” (Aramid 15:14) Sigun iti Apocalipsis 7:4 ken 14:1-4, dagitoy ket agbilangto laeng ti 144,000 nga indibidual, ti “bassit nga ipastoran,” a naawis iti nailangitan a Pagarian ti Dios. (Lucas 12:32) Ti panangpili kadagitoy pinaraboran unay ni Jehova a Dios nangrugi babaen iti pannakapili dagiti 12 nga apostol ni Jesu-Kristo. (Mateo 10:2-4; Aramid 1:23-26) Kuna ni Jesus kadagiti kamkameng a pundasion ti kongregasionna: “Dakayo didak pinili, ngem siak pinilikayo.” (Juan 15:16) Dagitoy ti mangiyun-una iti trabaho a panangiwaragawag ti um-umayen a sangalubongan a Paraiso iti sidong ti turay ti Pagarian.

Ti Kinaasidegen ti Pagarian

11. Kaanot’ pannakaipasdek ti Mesianiko a Pagarian?

¹¹ Iti nagan ni Apo Jesu-Kristo, datay itatta ti agtultuloy a mangidatdatag ti kararag ken Jehova nga umay koma ti Pagarianna. (Mateo 6:9, 10; Juan 14:13, 14) Ti Mesianiko a Pagarian ket naikeddeng a maibangon iti panungpalan “ti naituding a panawen dagiti nasnasion.” (Lucas 21:24) Dagidiay a Panawen Gentil ket natungpalda idi tawen 1914.a

12. Aniat’ napasamak idi 1914 a maitunos iti padto ni Jesus kadagiti nakaskasdaaw a bambanag a mangsenial ti di makita a kaaddana?

¹² Dayta a tawen ket tinandaan ti umuna a gubat sangalubongan iti historia ti tao. Daytoy ket maitunos iti padto ni Jesus maipapan kadagiti nakaskasdaaw a bambanag a mangisenial ti di makita a kaaddana iti pannakabalin ti Pagarian iti intero a daga. Dagiti adalanna ti nagimtuod kenkuana: “Ibagam kadakami, Kaanonto ti pannakaaramid dagitoy, ket anianto ti pagilasinan ti kaaddam ken ti panungpalan ti sistema dagiti bambanag?” Kas sungbat kuna ni Jesus: “Ta tumakderto ti nasion a bumusor iti sabali a nasion ken pagarian a bumusor iti sabali a pagarian, ket addanto bisbisin ken ginggined iti nadumaduma a disso. Ngem amin dagitoy a bambanag isuda ti pangrugian dagiti ladingit. Ket daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti amin a mapagnaedan a daga kas pammaneknek iti isuamin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan.”​—Mateo 24:3, 7, 8, 14; Marcos 13:10.

13. (a) Iti ania a pamay-an a ti panangikaskasaba ti Pagarian ti Dios ket naimbag a damag? (b) Kasano kabayagen a maidawdawat ti karkararag maipaay ti iyaay ti Pagarian ti Dios, ket saan kadi a maum-uma dagiti saksina ditoy daga a mangidawdawat kadagitoy a karkararag?

¹³ Daytoy naimbag a damag ti Pagarian ni Jehova ket maikaskasaba itan iti nasurok a 200 a dagdaga, ket mapagregreggetan ti pannakaidanon dayta kadagiti dadduma pay a teritoria. Daytat’ damag, saan a maipapan iti maysa a sangalubongan a gobierno a mapasungadan pay laeng, no di ket iti maysa a pagarian nga addan iti pannakabalin, maysa nga agturturayen. Dayta a Pagarian ti naipasdeken idi 1914. Daytat’ nangiwaya iti pannakasungbat ti kararag nga imbalabala ni Jesus nasurok a 1,900 a tawtawen ti napalabasen. Dayta a kararag ket naidatag iti Nangibangon iti dayta a Pagarian nanipud pay idi daydiay agbalin nga Ari iti dayta a gobierno sinursuruanna dagiti adalanna a kararagen dayta. Gapuna ti Autor dayta a Pagarian ti mangal-allingag iti dayta a dawat iti nakabaybayagen. Isut’ maay-ayo a makangngeg a ti kararag maidatdatag kenkuana babaen kadagiti saksina ditoy daga bayat amin dayta a tiempo, ta indemostra dayta a salsalimetmetandat’ pammatida iti iyaay dayta a Pagarian. Saanda a maum-uma a mangidatdatag iti dayta a kararag iti “Ama idiay langit,” a kasla kettay daytat’ nagbalinen a makabannog kadakuada.​—Mateo 6:9, 10.

14. Apay a sipipinget dagiti Saksi ni Jehova iti panangikaskasaba iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios?

¹⁴ Bayat a patpatien ken iwarwaragawag dagiti Saksi ni Jehova a ti Pagarian naipasdeken kadagiti langlangit idi 1914, itultuloyda ti panangikaskasaba iti daytoy naimbag a damag ti Pagarian. Ar-aramidenda dayta agsipud ta dayta a naipasdeken a Pagarian ket saanna pay nga innala ti naipamaysa a panangkontrol iti daga no di ket pinalubosanna dagiti pagpagarian daytoy a lubong a mangsalimetmet ti pannakabalin ken autoridadda kadagiti amin a tribo ken rasa ti sangatauan. (Roma 13:1) Ngarud daytat’ masapul nga umay iti naan-anay a kaipapananna, kayatna a sawen, iti rukod a daytat’ agbalinen a naipampamaysa a gobierno nga agturay iti intero a daga.​—Daniel 2:44.

15. Aniat’ mapaspasamaken nanipud pay Pentecostes ti 33 K.P. a dakdakkel ti rukodna ngem idi mapulpulotan dagiti ar-ari ti Israel?

¹⁵ Nupay natudingan kas Ari iti dayta a Pagarian, saan nga agturay nga agmaymaysa ni Jesus. Dinutokan ni Jehova a Dios ti 144,000 a paspasurot ti naarian nga Anakna nga agbalin kas makipagtawid iti Mesianiko a Pagarian ti Dios. (Daniel 7:27) No kasano a dagiti ar-ari ti Israel idi ugma napulotanda iti nasantuan a lana a panangpulot babaen iti nangato a padi, gapuna nanipud idi aldaw ti Pentecostes idi 33 K.P., pinulotan ni Jehova iti nasantuan nga espirituna dagiti 144,000 a makipagtawid a kadua ni Jesu-Kristo, nga inyanakna ida iti naespirituan a biag kadagiti langlangit a kadua ti “Ari dagiti ar-ari ken Apo dagiti ap-appo.”​—Apocalipsis 19:16; idiligyo ti 1 Ar-ari 1:39.

Ti Paraiso Isublinto “ti Maudi nga Adan”

16. Ania idit’ panangmatmat maipaay ti Pagarian bayat ti pannakailansa ni Jesus, ngem apay nga isut’ saan a manangiwaragawag ti di umiso a damag?

¹⁶ Iti pannakailansa ni Jesus idi 33 K.P., nagrigat a makita a posible nga isut’ maaddaan ti maysa a pagarian. Ngem iti panangikaskasabana ti Pagarian ti Dios, isut’ saan a manangiwaragawag ti di umiso a damag. Iti maikatlo nga aldaw kalpasan ti pannakailansana, siniguro ti Nangibangon ti Pagarian a dagiti adalan ni Jesus ket saanda a mangikarkararag iti maysa a gobierno a saanto a posible. Pinagungar ni Jehova Daydiay mangirepresentarto Kenkuana iti dayta maikarkararag a Pagarian ken isut’ kinawesanna iti imortalidad wenno di ipapatay.

17, 18. (a) Aniat’ pateg ti pannakaawag ni Jesus kas “ti maudi nga Adan”? (b) Aniat’ ipamatmat dagiti paspasamak ti lubong nanipud pay 1914?

¹⁷ Ammo ni Jesus a ti Namarsua iti dayta immuna a Paraiso ditoy daga ti mangisaad kenkuana iti obligasion a mangpabaro iti Paraiso ken kitaen a matagitauanto ti sangalubongan a minuyongan. Idiay 1 Corinto 15:45, 47, mabasatayo: “Kasta met nga adda a naisurat: ‘Ti umuna a tao a ni Adan immay nagbalin a kararua a sibibiag.’ Ngem ti maudi nga Adan nagbalin nga espiritu a mambiag. Daydi immuna a tao nabukel iti daga ket naindagaan; ngem daydi maikadua a tao nailangitan.” Ti maikadua nga Adan immay manipud langit ket isut’ usaren ni Jehova a mangipasdek manen ti Paraiso ditoy daga. Maibatay iti daytoy a kinuna ni Apo Jesus iti daydiay mannakipagrikna a managdakdakes: “Makipagiankanto kaniak idiay Paraiso.” (Lucas 23:43) Manipud iti daytoy a panagpatang kaawatan manen a ti Paraiso ket maipasdekto ditoy daga iti sidong ti Pagarian ti langit iti im-ima ni naipadayag a Jesu-Kristo, “ti maudi nga Adan.”

¹⁸ Ti paspasamak ti lubong nanipud 1914 maitunosda kadagiti padto nga inyebkas ni Jesu-Kristo ket iti kasta paneknekanda nga addan ni Jesus iti pannakabalin nanipud idin. Iti nasurok a pitopulo a tawen itan, dagiti tattao iti daytoy maika-20 a siglo a kaputotan nga agbibiagen nanipud pay 1914 napasarandan ti kaitungpalan dagiti pasamak a nailista iti padto ni Jesus a masarakan idiay Mateo kapitulo 24. Gapuna, daytoy a periodo ti panawen umasidegen ti panagpatinggana, ket asideg metten ti pannakaisubli ti Paraiso ditoy daga.​—Mateo 24:32-35; idiligyo ti Salmo 90:10.

Ti Makaparagsak a Panawen ti Baro a Lubong Asidegen

19, 20. (a) Kalpasan ti Armagedon, iti aniat’ pangiserkan ni Jehova kadagiti managayat kenkuana? (b) Aniantot’ kasapulan nga aramiden di agbayag kalpasan ti Armagedon?

¹⁹ Daytat’ saanto a makapasikor, makauma a sistema dagiti bambanag a pangiserkan ni Jehova kadagiti managayat kenkuana kalpasan a maalangonna ti sapasap a kinaturayna nalabit iti labes amin dagiti panagduadua idiay bakal ti Armagedon. Ti um-umayen a panawen nga agpaay iti natauan a pamilia iti sidong ti makaay-ayo a panagturay ti Mesianiko nga Ari, a ni Jesus, ti Anak ti Dios, ket pudno a maysanto a makaay-ayo unay. Ay, anian a nagdakkel ti kasapulan a maaramidan a makagunggona unay! Aniaman ken amin a lamma a nabati ditoy rabaw ti daga manipud iti sangalubongan a dangadang iti nagbaetan dagiti nailangitan a buybuyot ni Jehova ken dagiti naisaad a puersa ti kinadakes maikkatdanton. Awantot’ mabati a pakailasinanda.

²⁰ Ngem kasanonton amin dagiti al-alikamen ti gubat nga ibatinto dagiti nasnasion? Gapu iti simboliko a pannakaipamatmat ti kaunday ti panawen a panangdadael kadagiti amin a mapuoran a paspasetda, ti kantidadna ket nagdakkelanto. (Ezequiel 39:8-10) Dagiti makalasat ti Armagedon mabalin a maibagaydanto dagiti materiales ti aniamanto a matda a pakalaglagipan ti gubat dagiti nasnasion kadagiti nausar a pangpanggep.​—Isaias 2:2-4.

21. Umasping iti kapadasan dagiti nakalasat ti Layus, anianto a kasasaad ti maipasango kadagiti makalasat ti Armagedon, ngem iti ania a dakkel a paggiddiatan?

²¹ Dagiti bendito a moderno-aldaw a katupag ni Noe ken ti pamiliana kas namilagruan a nakalasat iti sangalubongan a Layus ket maipasangodanto ti naindagaan a kasasaad nga umas-asping iti daydiay nasarakan ti pamilia ni Noe. Nupay kasta, ni Satanas a Diablo ken dagiti demonio a puersana saandanton a sapliten ti di makita a langlangit a nanglikmut iti daga no di ket naan-anay a mapukawdanton iti sangapulo a siglo. (Apocalipsis 20:1-3) Maaddaanto dagiti makalasat ti Armagedon iti makakarit a trabaho a panangparmek iti daga a naglasat iti “dakkel nga aldaw ti Dios a Mannakabalin-amin,” a sanguendanto dagiti aniaman nga epekto nga ibatinto daytoy iti daytoy a planeta.​—Apocalipsis 16:14.

22. Kasanot’ panagriknanto dagiti makalasat ti Armagedon iti karit a panangisaknap ti Paraiso iti intero a daga?

²² Gapu iti kinabassit ti bilangda, dagitoy a makalasat ti gubat ti Armagedon gagangay a mabalin a mapabutnganda no mapabaklayanda iti nagdakkelan a trabaho a panangidanon ti Paraiso iti intero a daga. Ngem iti kasumbangirna, iti aglaplapusanan a ragsakda, mangaramiddanto iti maingel ken natulnog a panangirugi iti dayta. Mabigbigda a naan-anay a daytoy a daga ket isut’ simboliko a pagbatayan ti saksaka ti Dios, ket tarigagayanda a sipapasnek a maiyeg daytoy nailubongan a daga iti kasasaad ti kinapintas ken kinaimnas a maikari a pangibaddekanna ti saksakana.

23. Ania a tulong ti addanto kadagiti makalasat ti Armagedon kas pammasiguro a ti trabahoda a panangisubli ti Paraiso agballiginto?

²³ Makaparagsak ken makaparegta a maammuan a saandanto a mapalubosan nga agbukbukod ken di mabadangan kalpasan ti panangaramidda iti daytoy makaparagsak a serbisio kas kaitungpalan iti nadiosan a bilin maipapan iti daga. (Idiligyo ti Isaias 65:17, 21-24.) Maaddaandanto iti naan-anay, di makedngan a panangsuportar Daydiay nangaramid iti kari ti pannakaisubli ti Paraiso ken nagkuna iti daydiay aldaw ti iyuulina sadi langit: “Isuamin a pannakabalin naited kaniak idiay langit ken iti rabaw ti daga.” (Mateo 28:18) Kaskasdi nga ik-ikkutanna pay laeng dayta a pannakabalin, ket kabaelanna a tungpalen ti nakaskasdaaw a karina iti mannakipagrikna a managdakdakes, kas makitatayonto iti sumaganad nga artikulo.

[Dagiti Footnote]

Salsaludsod a Pagrepaso

◻ Ti kari ni Jesus idiay Kalbaryo ipasigurona ti ania agpaay iti sangatauan ken iti maysa a kriminal?

◻ Aniat’ pamunganayan iti pananglukat ti dalan nga agsubli idiay Paraiso?

◻ Aniat’ nakapaayan ti umuna nga Adan nga aramiden, ngem anianto ti aramiden ti “maudi nga Adan”?

◻ Kalpasan ti Armagedon, iti ania a kita dagiti sistema ti bambanag ti pangiserkan ni Jehova kadagiti managayat kenkuana?

[Ladawan iti panid 13]

Ti artikulo a “Panungpalan ti Amin a Pagpagarian idi 1914” nagparang idiay “The World Magazine” idi Agosto 30, 1914