Panangbiruk iti Kinatalged

KINATALGED. Risrisuten dayta dagiti lider toy lubong. Ikarkararag dayta dagiti lider ti relihion. Ngem, no iti ordinario a tao, ti kinatalged nakudrep la nga arapaap. Ti pangarigan, isu ni Ron, idi agturong iti trabahona idiay Johannesburg, a kadaklan a siudad ti Sud Africa.

“Lima a lallaki ti nanglikmut kaniak, a maysat’ nangitudok ti imukona iti karabukobko ket sabali pay iti likudak. Apagdarikmat, kinautda amin a bulsak. Kaslaak la manok a naidutdotan. Dagiti limmabas, didak tinulongan.” Saan a limmaban ni Ron ket dida inan-ano.

Para kadagiti adu, nakaam-amak ti magmagna kadagiti lansangan ti dadakkel a siudad. ‘Kasano a maliklikak ti pannakaholdap?’ daytat’ umuk-ukuok kadakuada. Partakanda ti makitienda tapno makaawidda ta nataltalgedda idiay balayda. Ngem kasanot’ katalged ti pagtaengan? “Tinawen a dumakdakkel ti posibilidad a serkenda ti balaymo, samsamenda amin a sanikuam sada agpukaw nga awan pulos pamalutpotam kadakuada,” kuna ti libro a Total Home Security.

Kas resultana, dagiti bumalay agipaskilda ti pakdaar nga adda dagiti nauyong nga aso a guardiada wenno de-armas dagiti mangpatpatrolia iti balayda. Adu dagiti agkakaaruba nga agtitinnulong a manglaban iti krimen. “Adda nasurok a 60,000 nga urnos idiay laeng Britania, a nakairamanan ti 750,000 a pamilia,” kuna ti magasin a Security Focus. “Gapu ta agrairan ti krimen, aggiginnayyemen dagiti sangakaarubaan,” kunat’ insurance broker idiay Africa.

Dagiti miembrot’ urnos a bantayam-kaarubam guardiaanda ti maysa ken maysa ket ireportda iti polis ti aniaman a nakaiinap a tignay.a Ngem inlawlawag ti newsletter iti maysa a miembro ti grupo a natakawan ti balayna: “Nakalkaldaang ta daytoy nga urnos dina garantisaran a dikanto manen matakawan. Awan masarakam nga urnos ti panagguardia a maipasiguradona dayta. . . . Masapul a siguraduen a nakakandado dagiti ruanganmo, ket addaankat’ sirena nga agalarma ken ipakatmo amin nga annad.”

Nupay adda epektona dagiti urnos a bantayam-kaarubam, pagduaduaan no kessayan dagita ti sapasap a kawadwad ti kriminalidad. “Ti kunada a panagbaba ti kriminalidad iti bassit a disso ket ‘naballigi’ no di agraira wenno ‘di mayalis’ ti kasta a krimen kadagiti kaparangetna a disso,” kastat’ inlawlawag da Shapland ken Vagg iti Policing by the Public. Gapuna, kadagiti siudad a nangireport ti balligi dagiti grupo a bantayam-kaarubam, kimmaro met ti krimen kadagiti dadduma a disso dayta a siudad a narigat nga organisaren ti kakasta nga urnos.

“Adda dagiti disso a saan unay nga epektibo ti bantayam-kaarubam,” inadmitir ti sekretaria ti nasional nga urnos a nakaikamengan ti nasurok a 20,000. Tuktukoyenna dagidiay nalawa a lugar “a nasulinek nga agaadayo dagiti agkakaaruba ket imposible sadiay ti agronda.” Kas ehemplo, adda agassawa a naggapu iti siudad ti America ket immakarda iti 20-hektaria a lote iti asideg ti bassit a purok. Iti las-ud la ti sumagmamano a tawen, naminduadan a sinerrek ti balayda. Inyebkas ti babai ti rikna dagiti adu a taga away: “Kasla gagangay la koma ti rikriknak, ngem maam-amakak. . . . pulos nga awan talgedko.” Kadagiti daga a nakaro ti politikal a risiris, dagiti taga away ad-adu a ranggas ti sarangtenda ken pilitenda pay ida a makidasig kadakuada.

Isu met la gayam nga adut’ mailiw ‘kadagidi nagkauna a panawen.’ “Idi rugrugi daytoy a siglo,” kuna ti libro a The Growth of Crime, “dakkel . . . panamatida a makessayan ti kinauyong [ti krimen].” Imbes ketdi, aniat’ napasamak? Inlawlawag da autor Sir Leon Radzinowicz ken Joan King: “Iti immuna a duapulo a tawen daytoy a siglo, ken uray idi immuna a gubat sangalubongan, ti kriminalidad medio nalag-an, dinanggayanna laeng ti yaadu ti populasion. Idi depression kalpasan ti gubat nadlaw ti ikakarona. Kadagidi tawen a nagrigat ti ekonomia, awan panggedan sa adda pay sabali a dakkel a gubat, kimmaro unay [ti krimen] . . . No matmatam ti krimen iti intero a lubong ad-adda a madlawmo nga agraira ken kumarkaro dayta iti amin a lugar.”

Daytoy nga “ikakaro ti kinakillo,” nupay di ninamnama dagiti adu, aktual a naipadto. Dagiti kangrunaan a kalamidad a nangsaplit iti sangatauan nanipud nangrugi ti immuna a gubat sangalubongan idi 1914 naipakpakaunadan iti Biblia. Impadton Jesus a ti dakes a sistema ti tao dandanin manungpal: “Tumakderto ti nasion a bumusor iti sabali a nasion ken pagarian a bumusor iti sabali a pagarian, ket addanto panagkirang ti taraon ken ginggined iti nadumaduma a disso. Ket gapu iti ikakaro ti kinakillo ti ayat dagiti adu lumamiisto.”​—Mateo 24:3, 7, 12; kitaenyo pay ti Lucas 21:10, 11.

“Inton dagitoy a banag mangrugida a maaramid,” innayon ni Jesus, “kumitakayo ket itangadyo dagiti uloyo, ta ti pannakaisalakanyo umasidegen.” No kasta, adda pakaigapuan ti panagbalinyo a positibo. Ti panangbiruk ti tao iti sangalubongan a kinatalged dandanin mapennek.​—Lucas 21:28-32.

[Dagiti Footnote]