Panangtaginayon iti Nakristianuan a Kinatarnaw Idiay Pinagsisina ti Gubat a Liberia

Kas insalaysay ti maysa a nakaimatang

“NO AGLALABAN dagiti elepante, agsagaba met dagiti ruot.” Anian a nagsayaat ti pananggupgop dayta a pagsasao ti Makinlaud nga Africa iti napasamak kabayatan ti kallabes a gubat idiay Liberia! Agarup 20,000 a tao ti nakapukaw iti biagda, ken kagudua ti populasion ti pagilian a 2.6 milion ti napaalis. Kaaduan kadagidiay nagsagaba ket saan a soldado; “ruruotda”​—di mangdangran a lallaki, babbai, ken ubbing.

Idi bimtak ti gubat idi Disiembre 1989, ti ngangngani 2,000 a Saksi ni Jehova idiay Liberia tagtagiragsakenda dagiti agtultuloy nga irarang-ay iti bilang ken kumitkitada iti masanguanan buyogen panagtalek. Makapaladingit, paset ida ‘ti ruot a nagsagaba.’

Ti Nagsaknapan ti Gubat

Nangrugi ti gubat idiay nagbeddengan ti Liberia ken Côte d’Ivoire, ket di nagbayag nangrugin nga agtaray dagiti managkamang idiay kabisera, ti Monrovia, maysa a siudad nga addaan nasurok a kagudua a milion ti agnanaedna. Manipud Marso aginggat’ Mayo ti 1990, bayat a nagpaabagatan ti panaglalaban, dagiti misionero a Saksi ni Jehova ket naiyakarda pay nga umuna manipud Ganta ket kalpasanna manipud Gbarnga. Maysada kadagidiay naudi a pimmanaw kadagitoy nga ili. Ti gubat dimmanon iti kangitingitanna idi a dagiti puersa ti armada immakarda idiay Monrovia idi Hulio 2, 1990.

Awan asinoman a nakasagana kadagiti panagkullayaw a simmaruno. Tallo a nagsisina nga armada ti naglalaban kadagiti lansangan buyogen dagiti napipigsa nga armas, rocket, ken mangipabanto ti granada. Dagidiay saan a napapatay gapu ta kamengda ti maysa a mabusbusor a tribo ket naipakumitda iti kankanayon a pannakaparigat ken pannakasukisok. Maysa a rabii ti Agosto nasurok a 600 a lallaki, babbai, ken ubbing a nagkamang idiay St. Peter’s Lutheran Church ket pinapatay ti maysa a narungsot a manangidasay a grupo.

Ginasut dagiti nagtaray a ti laeng sikakapet a kawesda ti naitugotda. Nasinasina dagiti pamilia ket iti adu a bulan didan nakapagtitipon. Kasla immalis ti sibubukel a populasion ti Monrovia, a dagiti awan nagianna a balbalay ket nagtaengan dagiti soldado ken managkamang a nagtaray manipud sabsabali a paset ti siudad. Nasurok a kagudua ti populasion ti Monrovia ti immakar. Kaaduanna napukawda ti amin a sanikuada kasta met a di kumurang ngem maysa ti natay iti tunggal pamilia. Dadduma ti nakapukaw ti ad-adu pay.

Ti kasasaad dimmanon iti kasta a kakaro ti didigra a lima a sabsabali pay a pagilian ti Makinlaud nga Africa ti nangipatulod kadagiti soldadoda tapno gandatenda nga ipasubli ti talna. Iti ngudo ti Oktubre 1990, ngangngani amin dagiti panaglalaban ti nagin-inut a simmardeng. Ngem kalpasanna ti panes ni bisin ti nangabbungot iti nalasang-lasang a siudad. Dagiti timmulong nga ahensia impadamagda nga iti maysa a gundaway ngangngani kakatlo kadagiti ubbing ti Monrovia nga agtawen iti nababbaba ngem lima ti di umisot’ pannakataraonda ken nasurok a sangagasut a tao ti matmatay iti inaldaw. Dagiti managganansia dida pinasayaat dagiti bambanag; adu ti nagtakaw kadagiti naidonasion a bagas ket inlakoda dayta iti 20 a doliar wenno nasursurok pay ti kada tasa. Kankanayon nga adda sakit, nangnangruna ti kolera, yantangay ti danum ti siudad, ti kinadalus, ken dagiti serbisio ti elektrisidad ket naan-anay a nadadael.

Ti mapattapatta a sangaribo a Saksi ni Jehova a nagnaed idiay Monrovia nagsagabada met ti nakaro. Kaaduanna ti pimmanaw iti siudad ket napanda kadagiti aw-away, bayat a dadduma ti pimmanaw babaen ti barko agturong idiay Ghana ken Nigeria wenno babaen iti lugan agturong idiay Côte d’Ivoire wenno Sierra Leone. Manipud Hulio aginggat’ Disiembre 1990, nasurok a 30 a Saksi ti nakapukaw iti biagda. Dadduma ti napaltogan, bayat a dadduma ti natay manipud epekto ti sakit ken bisin. Da Alan Battey ken Arthur Lawson, misionero nga Amerikano a nagturpos iti Ministerial Training School, nalabit naibilangda kadagidiay napapatay. Ay, anian a makaliwliwa ti naibatay-Biblia a namnama ti panagungar kadagidiay nakapukaw kadagiti kakabagian wenno gagayyemda kabayatan dayta nakaro a panawen!​—Aramid 24:15.

Agtignay ti Nakristianuan a Panagkakabsat

Bayat a simged ti gubat, adu a napaalis a Saksi ti nagkamang iti sanga nga opisina dagiti Saksi ni Jehova ken iti pagtaengan dagiti misionero iti sabali a paset ti ili. Dadduma ti nagsapul iti pannalaknib gapu ta kamengda iti maysa a tribo a pappapatayen dagiti soldado idiay a lugar. Kaaduanna ket naikkan kadagiti annongen a trabaho idiay sanga ket napategda unay iti itutulongda iti panagluto ken panagdalus, bayat a sabsabali pay ti nadutokan nga agnateng kadagiti makan a mulmula kadagiti asideg nga alog no ipalubos dagiti kasasaad iti ruar.

Matmaturog dagiti tao iti sadinoman, kadagiti silid dagiti misionero, kadagiti pasilio, idiay Shipping Department, ken kadagiti opisina. Kinali ken tinaripatomi dagiti pagiblengan. Nadutokan dagiti babbai nga agserbi kas dagiti nars, ket sibaballigi a natamingda dagiti nagmalaria ken naggurigor. Ti panagbayangubong masansan a maysa a parikut.

Nangiyurnoskami kadagiti espesial a panagtagibalay, agraman pananglisi iti bomba. Ngarud, idi dagiti bumusbusor a puersa nagipabantoda kadagiti napipigsa a bala, nasanaykami nga agkamang a sidadaras kadagiti naatepan a lugar ti sanga. Nupay maysa a salaknib ti tallo a metro ti kangatona nga aladmi, saan nga imdas dayta tapno sanggaenna dagiti sumarot a bala. Di nagbayag ti atepmi nagbalin a kasla pagkargaan ti paminta gapu kadagiti abut a sinagrapna!

Adu ti nangirisgo kadagiti biagda tapno salaknibanda dagiti pada a Saksi manipud kadagidiay mangisiksikat a mangpapatay kadakuada gapu ta naibilangda iti mabusbusor a tribo. Maysa nga aldaw aglulua a simmangpet ti maysa a kabsat a babai idiay sanga nga opisina kaduana dagiti annakna, maysa ket dua a lawasna pay laeng. Ni lakayna ken ti barito nga anakda ket napaltogan iti imatangna. Isu ken ti dadduma pay nga annakna ti sibaballigi a nailemmeng ti sabali pay a Saksi idi nagsubli dagiti mammapatay tapno birukenda ida.

Sabali pay a pamilia ti simmangpet idiay sanga kaduada ti maysa a di pay nabautisaran nga agibumbunannag a timmulong a nangsalaknib kadakuada manipud pannakapapatayda babaen kadagiti katribuan ti di pay nabautisaran nga agibumbunannag. Kalpasanna, idi nagbaliw ti kasasaad ket ti di pay nabautisaran nga agibumbunannag ti nagpeggad, isut’ inispal ti pamilia manipud kadagiti katribuanda.

Maulit-ulit, makisarita dagiti misionero kadagiti armado a lallaki idiay ruangan ti sanga nga opisina tapno lapdanda ida manipud panagsukisok wenno panagsamsam iti inaladan. Naminsan maysa a nauyong a grupo ti nakapungtot, ket pinaturongannakami ti paltog ken impapilitna nga ilemlemmengmi dagiti kameng ti maysa a tribo. Naklaatda a nakakita no kasano katalinaay ti panagtignay dagiti lokal a Saksi, nga agtutugaw a siuulimek ken agim-imdeng iti Nakristianuan a panaggigimongmi. Sinukisokda ti pagtaengan ngem dida nasarakan dagiti sapsapulenda. Kankanayon a naipasiguromi kadagiti rimmaut a dikam agilemlemmeng kadagiti soldado wenno aniaman a kabusorda. Kas Kristiano neutralkami.

Naminsan kabayatan ti nakaro a panaglalaban, maysa a grupo dagiti Saksi ti simmangpet idiay sanga nga adda awitda a maysa a kabsat nga addaan nataninganen a kanser. Makapaladingit, di nagbayag isut’ natay. Nakali ti maysa a tanem idiay paraangan, ket naaddaankami ti anian a nagladingit a pumpon! Ti kabsat ket maysa kadagiti kasasayaatan a lokal a panglakayenmi, nga addaan adun a tawen ti matalek a panagserbi. Agarup sangagasut a napaalis a tattao ti nagtitipon idiay sala para iti palawag ti pumpon, a naipaay bayat a mangmangngegmi dagiti panagpipinnaltog.

Pananggun-od iti Taraon ken Danum

Agkurkurang ti abasto ti taraon. Uray sakbay a nangrugi ti gubat, simmardengen dagiti agtagtagilako nga agangkat kadagiti makan. Ngarud, nakabasbassit ti taraon a nabati iti siudad. Ti abastomi iti taraon idiay sanga ket naarupna koma ti adu a bulan a pannakataraon dagiti 12 a kameng ti pamilia, ngem no dadduma addaankam aginggat’ 200 a tao a makipagnaed kadakami, agraman dagiti saan a Saksi a kaarruba nga agkasapulan unay ti tulong. Tunggal maysa ti nakedngan iti maysa a simple a pannangan iti maysa nga aldaw; nalasatanmi ti kasta a panagbibingay iti sumagmamano a bulan. Mabisin ti tunggal maysa. Dagiti ubbing ket tulang ken kudilda laengen, agkakapsutda a kumkumpet kadagiti takkiag dagiti nagannakda.

Di nagbayag maib-ibusen ti abastomi a taraon. Sadino ti pagalaanmi? Awan nakalukat a pagtagilakuan idiay Monrovia. Sadinoman ti kumitaam, dagiti agbisbisin a tattao agrikrikusda kadagiti lansangan nga agsapsapul ti taraon. Dagiti tattao kinnanda ti uray ania ditan​—agraman aso, pusa, ken marabutit. Dua a misionero manipud idiay sanga ti nangikeddeng a mapanda idiay Kakata, maysa nga ili a 60 kilometro ti kaadayuna, a sadiay simmardengen ti panaglalaban.

Impegketda dagiti magasin a Pagwanawanan ken dagiti karatula kadagiti tawa ti kotse tapno mailasin ida kas dagiti Saksi ni Jehova. Kalpasan ilalasatda kadagiti nagduduma a pagsardengan, pinasardeng ken inimtuod ida ti maysa a dakkel, nabaneg a lalaki nga addaan kadagiti granada a naibitin iti barukongna ken maysa a paltog iti sikiganna. Inyam-ammoda dagiti bagbagida kas dagiti Saksi ni Jehova ket kunada kenkuana a kayatda ti mapan idiay Kakata tapno mangalada ti taraon.

“Surotendak,” kunana. “Siak ti kumander dagiti mannakigubat ditoy.” Innalana ida idiay hedkuarterna. Idi naamuanna nga agkamkamangda a napaalis a tattao, imbilinna kadagiti buyotna a mangipatulodda iti sangatayo ti 20 a sako a bagas, tunggal maysa agdagsen iti 45 a kilo! Kasta met, naited kadakuada ti maysa a pammalubos a mapan idiay Kakata, ken maysa nga armado a guardia ti nadutokan a mangidalan kadakuada a sitatalged kadagiti nabati pay a pagsardengan.

Idiay Kakata nasarakanda ni Kristiano a kabsattayo nga Abraham nga adda tianggena. Impempenna dagiti kahon ti taraon para kadakami, agraman pinulbos a gatas, asukar, nailata a nateng, ken sabsabali pay a kasapulan. Pudno unay a nakaskasdaaw a makita ti pamay-an a pannakaaywan dagiti kakabsattayo iti panagdaliasatda. Naay-ayo la ketdi ni Jehova ta imparanudmi ti taraonmi kadagiti gagayyem ken kaarrubami, ta ita napusek manen dagiti abastomi.​—Proverbio 11:25.

Idiay sabali a bangir ti Monrovia, dagiti misionero iti maysa a pagtaengan dagiti misionero tinaripatoda met dagiti napaalis, ken immawatda met ti tulong manipud kadagiti di ninamnama a gubuayan. Kas pangarigan, maysa a misionero ti nakagun-od ti tallo a sako a bagas manipud maysa a soldado a nakalagip kenkuana manipud panagserbi ti misionero iti lugar dayta a soldado agarup 16 a tawen ti napalabasen. Sabali pay a misionero ti nakagun-od ti uppat a sako a bagas kalpasan nga isut’ personal a nakiumanan ti lider ti maysa kadagiti aglalaban a grupo.

Naminsan kasla kasapulanmi a panawan ti sanga gapu iti kinakurang ti danum. Ti ubbogmi ket nabayag nga isu laeng ti kakaisuna a gubuayan ti mainum a danum para kadagiti adu idiay komunidad. Nupay kasta, ngangngani maibusen ti gas a mangpaandar iti de koriente a planta ti makina para iti bombami. Idi a maysa a tao a nasalakniban gapu iti panagkamangna idiay sanga kabayatan dagiti immuna nga aldaw ti panaglalaban nadamagna ti parikutmi, isut’ simmapul iti gas para kadakami gapu iti panangapresiarna iti naaramidanmi kenkuana, gapuna a di pulos naibusan ti abastomi iti danum.

Panangtaginayon iti Naespirituan a Bileg

Idi a dagiti tartaraudi kadakami a misionero ket naballaagan a pumanaw idiay Liberia idi Oktubre 1990, ti pampanunotenmi ket, Kasanot’ panangsaranget dagiti kakabsattayo a lallaki ken babbai? Manipud kadagiti padamag a naawatmi sipud idi, nabatad a nagtultuloyda nga okupado iti ministerio.

Sakbay ti gubat ti promedio a bilang ti oras a binusbos ti tunggal Saksi iti ministerio ket agarup 17 tunggal bulan. Kaskasdi, kabayatan ti gubat, agpapan pay kankanayon a panagnateng idiay kasamsamekan maipaay iti taraon, dagiti Saksi kadagiti dadduma a kongregasion nakapromedioda ti nasurok a 20 nga oras ti kada agibumbunannag! Kasta pay met, gapu iti panagkurang dagiti magasin a Pagwanawanan, adu kadagiti kakabsattayo a babbai ti nangkopia kadagiti maadal nga artikulo babaen ti ima tapno ad-adu a kopia ti maaramat iti panagadal iti Domingo.

Dagiti uppat a kongregasion a kaasitgan idiay Monrovia ket napusek kadagiti Saksi a nangpanaw iti panaglalaban idiay siudad. Dagitoy a gagayyem napukawda amin a sanikuada, yantangay dida nakasublin kadagiti pagtaenganda tapno adda man la aniaman koma a mabagkatda. Kinapudnona, adu a bulbulan a dagiti pampamilia nagsisinada ket nailaokda kadagiti aglalaban a dasig! Para iti Pananglaglagip iti ipapatay ni Jesus idi Marso 30, dagitoy nga uppat a kongregasion naaddaanda ti dagup a bilang dagiti timmabuno a 1,473.

Dagiti agarup 300 a Saksi a nabati idiay Monrovia nangaramidda ti maysa a naisangsangayan a panagregget tapno ag-auxiliary payunirda kabayatan ti bulan ti Pananglaglagip, uray no sumagmamano laeng a lawas sakbayna, nakakapkapsutda iti pisikal gapu iti bisin ket ngangngani dida makapagna. Inkagumaanda nga awisen dagiti tattao a tumabuno iti Pananglaglagip, ket 1,116 ti timmabuno.

Inlawlawag ti maysa a Kristiano a panglakayen idiay Monrovia: “Inkeddengmi ti panangrugimi nga agtitipon manen idiay Kingdom Hallmi idi Disiembre 1990. Ti immuna a bilang ti timmabuno ket 17. Kalpasanna nagbalin a 40, ket nabayag bassit a nagtalinaed a nasurok a 40. Kalpasanna idi Pebrero 24, ti bilangmi nagbalin nga 65 ket kalpasan ti makalawas nagbalin a 85. Kasta met, ngangngani amin idiay kongregasion ti nangipangag iti awag ti panag-auxiliary payunir iti Marso.”

Panangtaming kadagiti Sabsabali

“Dagiti kakabsatmi iti relihion ket okupadoda iti panagpipinnatay iti maysa ken maysa [kadagiti aglalaban a tribo] kabayatan ti gubat,” kuna ti maysa a di-Saksi a kabagian ti maysa a Saksi, “a dida pulos naaddaan panawen para kadagiti kapammatianda.” Ngem anian a naiduma ti kasasaad iti ili ni Jehova!

Ti mangidadaulo iti maysa a grupo a tumultulong iti sangakarrubaan, kas pangarigan, ti nagsurat kadagiti kakabsat a mangay-aywan iti sanga idi Pebrero 1991: “Daytoy a surat agserbi kas maysa a tanda ti panagyaman ken panangapresiar kadakayo ken iti institusionyo gapu kadagiti pagidulinan nga itultuloyyo nga it-ited kadakami kabayatan ti panagiwarasmi ti taraon kadagiti tattao. Ti mannakitao nga awidyo ipakitana ti kinatulokyo kas maysa a Sosiedad tapno mangiyeg talna ken naimbag a nakem iti pagiliantayo. Pangngaasiyo ta itultuloyyo dagiti naimbag a serbisioyo.”

Dagiti Saksi ni Jehova iti sabsabali a pagilian ket napartakda a nangipangag kadagiti pakasapulan dagiti kakabsatda a taga Liberia. Dagiti tulong ket naipaay manipud pagilian a kas iti Sierra Leone ken Côte d’Ivoire idiay Makinlaud nga Africa, ti Netherlands ken Italia idiay Europa, ken ti Estados Unidos.

Maysa nga ubing a babai, a ti nanangna ket napapatay gapu ta isu ket kameng ti maysa a mabusbusor a tribo, ti nangiyebkas iti panagyamanna iti tulong a naawatna. Insuratna: “Pagyamanan unay kadagiti bambanag nga impatulodyo kaniak. Mariknak a kasla adda iti sibayko ti nanangko. Napukawko ni nanangko ken ti adingko a lalaki iti gubat. Idawatko ken Jehova a bendisionannakayo amin. Agtawenak iti 11.”

Nagyaman met iti tulong nga inawatna, maysa a kabsat nga addaan innem nga annak ken adu a bulbulan a naglemmeng ni baketna gapu iti tribo a nagtaudanna ti nagsurat: “Saankami a napan nagsamsam kadagiti balay dagiti tattao ket sami inlako dagiti sanikuada ngem kaskasdi, saan a kas kadagiti kaarrubami, adda kanenmi nga inaldaw gapu ta ammomi nga usaren a sisisirib ti bassit nga adda kadakami. Nasursuromi daytoy ken Jehova.”

Makapasiddaaw met ti kababalin ti maysa a kabsat a lalaki a nagkamang idiay Côte d’Ivoire kaduana ti asawana ken dua nga annakda. Imbatina ti napintas a pagtaengan nga idi agangay ket sinimot ti apuy. Kaskasdi kunana a ti sakiten unay ti nakemna ket ti pannakapukaw, saan a ti balayna, no di ket ti teokratiko a librariana!

Napapateg a Leksion a Nasursuro

Iti itataliaw, mautobko nga insuronakami ni Jehova kadagiti adu a napateg a leksion. Ti personal a pannakaam-ammo iti adu a nangtaginayon ti kinatarnawda ken nakalasatda, kasta met dagiti dadduma a nangsalimetmet ti kinatarnawda ket natayda, nasursurok nga apresiaren ti kinapateg ti kaadda ti kababalin ti panunot ni apostol Pablo, a nagsurat: “Ta uray agbiagtayo, agbiagtayo maipaay ken Jehova, ket uray mataytayo, mataytayo a maipaay ken Jehova. Uray ngarud no agbiagtayo wenno mataytayo, kukuanatay ni Jehova.”​—Roma 14:8.

Kinuna ti sabali pay a nagkauna a misionero: “Kadagitoy amin, naadalmi a ni Jehova ket Manangtulong nga awan kaaspingna. Kas kuna ni Pablo: ‘Pudno a dakam met laeng impapanmi a mataykami. A dikam agkammatalek kadakam met laeng no di iti Dios a mamagungar kadagiti natay.’” (2 Corinto 1:9; Salmo 30:10) Innayonna: “Ti gubat pinagminarna kadakami a ti ili ni Jehova ket pudpudno a maysa a panagkakabsat, a nakawesan iti managsakripisio nga ayat nga intampok ni Jesus.”​—Juan 13:35.

Ti maysa a surat manipud maysa a kabsat a babai a taga Liberia kadakami a misionero a pimmanaw iti pagilian kabayatan ti panaglalaban idi Oktubre 1990 iyilustrarna unay ti bileg ti Nakristianuan a panagkakabsattayo. “Ikarkararagko nga agsublikayo amin ditoy Liberia iti mabiit ket maaddaantayo koma iti asamblea,” insuratna. “Ay! Diak makapaguray iti mabayag. Ti panangpanunotko laeng iti dayta pagbalinennakon a nakaragragsak.”

Wen, nakaskasdaaw a makita ti naan-anay a pannakaipasubli ti kannawidan a taray ti Nakristianuan nga aramid idiay Liberia. Umiso ti kabsattayo a babai; ti umuna nga asamblea idiay Monrovia kalpasan isusubli dagiti misionero ken sabsabali pay a managkamang ket nakaragrag-onto. Awan duadua iti dayta!

[Mapa iti panid 27]

(Para iti aktual a pannakaurnosna, kitaem ti publikasion)

LIBERIA

Monrovia

Kakata

Gbarnga

Ganta

SIERRA LEONE

GUINEA

CÔTE D’IVOIRE

Atlantic Ocean

[Ladawan iti panid 28]

Dagiti annak dagiti napaalis a Saksi idiay sanga nga opisina kabayatan ti gubat

[Ladawan iti panid 31]

Dagiti managkamang a taga Liberiaamangur-urnoskadagiti pagan-anay nga indonasion dagiti Saksi idiay Côte d’Ivoire