Mangipangag Dagiti Goajiro nga Indian

AGTUGTUGAW iti sirok ti dakkel a kayo ken nakakawes iti agsaringgayad a nangisit a pagan-anay, agparang a naggapu ti baket iti naiduma a kultura. Naiduma met ti pagsasaona. “Umaykayto manen,” sigagagar a kinunana. Intudona ti sabali pay a 50 a tattao a kapulpulina nga agtugtugaw iti likmutna sana innayon: “Kayatmi nga agsublikayto manen. Umaykayo a linawas.”

Asino dagitoy a tattao? Apay a magagaranda unay nga agsublikami, nupay saandakam pay pulos nakitkita idi? Palubosandakami a mangisalaysay maipapan iti maysa nga aldaw a kaaddami kadagiti Goajiro nga Indian nga agnanaed iti La Guajira Peninsula idiay makin-amianan a daya a Colombia ken iti kaparangetna a makin-amianan a laud a Venezuela.

Umuna nga Impresion

Manipud iti kabisera a siudad ti Venezuela, ti Caracas, dimmagaskami nga immuna sadi Maracaibo. Iti panagturongmi iti ili, nakitami ti tallo nga agtutubo a babbai a magmagna iti dalan a nakakawes iti nagayad, nagdudumat’ kolorna a pagan-anay. Naiduma ti langada kadagiti gagangay nga umili ti Venezuela​—natadol ti tulang ti pingpingda, kayumanggi ti kudilda, nangisit ken unnat ti buokda. Iti panangmatmatmi iti naalumanay, nakinni a pannagnada, nariing ti interesmi babaen ti umuna a pannakakitami kadagiti Goajiro nga Indian.

Nangrugi ti panagpasiarmi idiay La Guajira Peninsula iti nasin-aw ken natalinaay a bigat. Sakbay a pimmudot ti agsapa, limapulokami a limmugan iti maysa a bus, a magagaran a makipaset iti espesial a sangapagilian a kampania tapno idanon ti mensahe ti Biblia kadagiti adayo a lugar idiay Venezuela. Agturongkami iti ili ti Paraguachón, iti beddeng ti Colombia.

Iti ipapanawmi iti siudad ti Maracaibo, nalabsanmi ti adu a babassit nga ili ken purok, a tunggal maysa addaan tiangge ken sumagmamano a paglakuan ti linaga a palluka ken ti nagayad, nagduduma kolorna a pagan-anay a maawagan manta. Tunggal purok addaan iti nadalimanek a plasa ken simbaan a narangrang ti kolorna, a mangted makaay-ayo a buya. Aglanglangada amin nga Indian. Nupay naidumada kadakami, nasken a laglagipenmi a maysada kadagiti immuna a tattao ti Venezuela.

Panangbiruk kadagiti Balay

Nakasangpetkami met laengen iti destinasionmi. Nagpaigid iti dalan ti bus ken nagparada iti abay ti ababa a pader iti linong ti narangpaya a kayo. Adda iti bangir ti pader ti lokal nga eskuelaan ti purok​—nakaserra gapu ta Domingo.

Nabingay iti dua a grupo, napankami iti agsungani a direksion a nangsapsapul kadagiti balay. Napankami nangawis kadagiti dumngeg iti palawag a naibatay iti Biblia a maipaay iti pagsasao a Goajiro iti alas tres iti dayta a malem iti arubayan ti eskuelaan. Kaduami ni Evelinda, maysa a katutubo a Goajiro nga Indian. Manamnama a daytoy ti mamagbalin kadakami nga ad-adda a maawat, ta nupay makasaokami iti Español, awan pulos ammomi a sao a Goajiro.

No makaruarkami iti purok, masapul a magnakami iti nagbabaetan dagiti balay. Bayat a magmagnakami iti atiddog, nalinteg a dalan a nasamek ti agsumbangir nga igidna, nakigiddan kadakami ti maysa nga ubing a lalaki nga agsangapulo ti tawenna ken miningmingannakami a masmasdaaw. Isut’ iniseman ni Evelinda ken inlawlawagna iti Goajiro ti panggep ti isasarungkarmi iti dayta a lugar. Omar ti naganna, ket daras a timmaray kalpasan panangawismi kenkuana iti palawag.

Iti nagsangaan ti dalan, nagnakami iti lasonglasong a dalan a nabasa pay laeng gapu iti kallabes a tudo. Naammuanmi a daytoy ti paglaslasatan dagiti managipuslit kadagiti ilegal a bambanag iti nagbaetan ti Colombia ken Venezuela. Agadiwara ti sayamusom dagiti nalasbang a mula. Nupay nabara ti angin, saanna nga inapektaran daytoy ti panaggagarmi. Uray pay kasta, nalipatanmi amin a pakasikoran idi a mapasungadanmi ti nalawa ken nawaya a lugar​—ti gagangay a purok dagiti Goajiro.

Pannakiam-ammo kadagiti Goajiro

Agarup sangadosena a kalding, a nabatekan iti puraw, nangisit, ken kayumanggi, ti adda iti linong nga agngatngatingat. Nakaidda iti indayon a nakabitin iti dua a kayo, tagtagibien ti maysa a babai ti anakna. Adu nga ubbing ti agayay-ayam iti asideg. Adda laeng ti babai iti ruar ti kayo ken alambre nga alad a nanglawlaw iti maysa a balay a naaramid iti pitak ken kayo nga addaan pan-aw nga atep. Adda sumagmamano a simple a pasdek ditoy. Kusina la ketdi ti maysa kadagitoy, a sadiay sumsumged ti sungrod iti daga iti nagbabaetan dagiti sinankaldero a banga. Naibitin dagiti lalat ti kalding iti asideg tapno mabilag.

Idi mapasungadannakami, timmaray a simmabat kadakami ti maysa a lalaki nga agtaktakder iti ruangan ken nangisimpa iti dua a tugaw para kadakami iti abay ti babai a nakaindayon. Kinablaawan ni Evelinda ti lalaki ken ti babai iti pagsasaoda sana inlawlawag ti Nainkasuratan a namnama maipaay iti masanguanan babaen ti panagusarna iti broshur a Tagiragsakenyo ti Biag nga Agnanayon ditoy Daga! Impamatmat kadakami dagiti natalna a kasasaad ditoy a ti sangalubongan a rigat wenno ti ilalanlan ti panagkikinnabil iti napusek a siudad, bassit matgedanna a sangakaarrubaan ket saan a maitutop a tema ditoy. Maysa a Saksi iti grupo ti nangilawlawag a tangay managbabain dagiti Goajiro nga Indian, nasken ti panangipakita iti kinabara ken pudno a personal nga interes iti rugi pay laeng. “Masansan a damagenmi ti maipapan iti salun-at ti pamilia, maipapan iti ani, no nagtudo met laeng iti kallabes, ken dadduma pay,” kunana. “Daytoy ti nangiruangan kadakami a mangipakaammo kadakuada maipapan iti Pagarian ti Dios ken ipakita kadakuada a mabiiten nga ikkaten ni Jehova ti panagsagaba ken ni Satanas a Diablo, a kaamakda unay.”

Bayat ti panagsao ni Evelinda, impasimudaag dagiti managdengngegna ti pananganamongda, ket di nagbayag timmipon kadakami ti maysa pay a babai ken sumagmamano nga ubbing. Naammuanmi a nasaksakbay a palubosan ti linteg dagiti Goajiro ti lalaki a maadddan adu nga assawa. Kasta ngata ditoy? Nalagipmi ni Yenny, maysa a makaay-ayo a 21-años a Goajiro nga agnanaed sadi Maracaibo. Maysa a baknang a lalaki ti nangidiaya kenkuana iti dakkel a sab-ong. Ngem dagiti dadakkelna, a saan a Saksi ni Jehova, addaanda iti nagdududma a kapanunotan. Nupay anamongan ni nanangna ti diaya, nagmadi ti tatang ni Yenny. Naiyasawan ti agrayo kenkuana iti kabsat ni Yenny!

Kalpasan ti presentasion ni Evelinda, nangala ti lalaki iti maysa a broshur. Nagkiddaw met iti maysa a kopia ti babai nga agtaktakder iti likudanna, ket siraragsak a pinatganmi ti kiddawna. Saandakamin nga inuray dagiti dadduma a kakaduami a Saksi. Isu nga inawismi ti pamilia iti palawag iti kamalemanna sakami nagpakada ta dimi kayat ti mayaw-awan iti daytoy saanmi a kabisado a lugar.

Maysa a Saksi iti grupo ti nangestoria iti napasamak kenkuana. Impamaysa ti maysa a lalaki a nakaindayon ti nagdengngeg bayat a nangisagana ni baketna iti pagpalammiis​—dua a baso a chicha, a naaramid iti tinumek a mais. Sidadayaw nga inawat ken ininum dayta ti kabsattayo. Kalpasanna, inlawlawag ti kaduana a Goajiro, ni Magaly, no kasano ti pannakaaramid ti inumen. Kadawyanna a dagiti ngipen ti pangtumekda iti mais! Uray la nagpaggaak ni Magaly idi nagbaliw ti rupa ti kabsat.

Sabali pay a lalaki nga Indian, a nangdayaw iti regget ti kabsattayo a nangidanon iti mensahe ti Biblia iti pagtaenganna ti bimmaba iti indayonna. Kalpasan a nagbado, kinuyogna ida iti nalemmeng a lugar a nalabsanda.

Iti ilalabasmi iti maysa a lugar a pakipatpatangan dagiti kakaduami kadagiti nataengan a kameng ti pamilia, nakitami ti maysa a grupo dagiti babassit, lamolamo nga ubbing a bimbimsog ti tianda nga agtaktakder a sitatalna iti sirok ti maysa a kayo. Naammuanmi a biktimada iti malnutrision ken ariet. Adu kadagitoy a tattao ti awanan nadalus a danum ken elektrisidad. Siempre, kayatna a sawen nga awan ti refrigerator, bentilador, wenno silaw.

Di Ninamnama a Bilang ti Timmabuno

Napartak a naglabas ti bigat. Idi nagsublikami iti bus tapno mangaldaw, pampanunotenmi no mano kadagidiay naawis ti umay dumngeg iti palawag a naibatay iti Biblia iti kamaleman na.

Iti alas 2:45 t.m., pampanunotenmi amangan no ti grupomi laeng ti dumngeg iti kabsattayo a Goajiro, a nangisagana iti 45-minutos a palawag iti lokal a pagsasao. Ngem saan! Immuna nga immay a mababain ti maysa a bassit a pamilia iti arubayan ti eskuelaan. Masdaawda la ketdi ta inabrasami amin ida. Kalpasan ti sumagmamano a minutos, adu pay ti simmangpet, dadduma kadakuada ti mabalin naggapuda pay iti adayo. Adda met sadiay ti pamilia nga addaan sangadosena a kalding! Nakadidillaw daydi babai a nakaindayon, a nakasuot iti nangisit a manta! Uray ni bassit nga Omar, a nakasaomi iti dalan, ket immay a bukbukodna. Idi simmangpet dagiti dadduma, napnon iti tao ti atiddog, sementado a tukad iti arubayan ti eskuelaan a nagserbi kas pagtugawan. Inruar ti mannakigayyem nga agmammaneho ti bus dagiti tugaw ti bus a pagtugawan dagiti tao kabayatan ti palawag.

Agdagup ti 55 a Goajiro nga Indian ti nagtugaw ken immimdeng bayat nga impaay ni Eduardo ti palawag iti Biblia. Ngem no manen agtagarida. No umanamongda iti imbaga ti agpalawag, agunida wenno saan agganokgokda. Idi nadakamatna ti maipapan iti umay a panungpalan ti kinadakes, simmampitaw ti baket a nadakamat iti pangrugian. “Wen, nakaad-adu ti kinadakes,” kinunana iti napigsa tapno mangngeg ti amin. “Kinapudnona, adda sumagmamano a nadangkes a tattao ti nakatugaw ditoy itatta. Sapay koma ta umim-imdengda!” Sitataktika a binigbig ni kabsat Eduardo ti komento sana intuloy ti palawagna.

Kalpasan ti palawag, maysa kadagiti kakaduami ti nangala iti retrato. Kayat dayta dagiti Goajiro ken dinamagda no mabalinda nga itag-ay ti broshur a Tagiragsakenyo ti Biag iti sumaruno a panagparetratoda. Kalpasanna dadduma kadakuada ti nagin-inut a pimmanaw, ngem agarup kagudua ti nagtalinaed ken binuyadakami a simmagpat iti bus. Pinagkaridakami nga agsubli, sada timmakder a nagpayapay kadakami agingga a didan makita ti bus.

Idi pumanawkamin, nariknami a maysa a pribilehio ti panangidanon iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios kadagitoy a tattao. Kaaduan kadakuada ti damdamoda pay laeng a nangngegan dayta. Pinagsasaritaanen dagiti Saksi sadi Maracaibo ti sumaruno a panagbisitada. Adda pay aya kasaruno daytoy nga estoria?

Naballigi a Panagsubli

Nagsubli dagiti kakabsat kalpasan ti dua a lawas. Naipaima ti adu a literatura ti Biblia, nasarungkaran dagiti interesado a tattao, ken nairugi dagiti panagadal ti Biblia iti pagtaengan. Mainayon pay, 79 nga Indian ti timmabuno iti maikadua a palawag publiko. Inlawlawag dagiti kakabsat nga agsublidanto kalpasan ti tallo a lawas imbes a dua gapu iti asamblea sirkito. Nagdanag dagiti Indian. “Amangan no nataykaminton sakbay dayta!” kuna ti maysa kadakuada. Dinamagda no ania ti asamblea sirkito. Naay-ayoda a nakangngeg iti dayta ket kayatda met ti tumabuno! Naiyurnos dagiti bambanag, ket 34 kadakuada ti dimmar-ay iti asamblea sadi Maracaibo, a sadiay tinulongan ida dagiti Goajiro-pagsasaona a kakabsat a makaawat iti Español a programa.

Pagayatan ni Jehova nga “isuamin dagiti tattao . . . dumtengda iti umiso a pannakaammo ti pudno.” (1 Timoteo 2:3, 4) Anian a rag-o a makita ti kasta a paborable a tignay dagiti managsapul-kinapudno nga Indian iti La Guajira Peninsula!

[Kahon iti panid 26]

Biag a Pinabaknang ti Kinapudno ti Biblia

Naay-ayo da Iris ken Margarita, dua nga agtutubo a Goajiro, a nakakita iti broshur a Tagiragsakenyo ti Biag nga Agnanayon ditoy Daga! Ngem adda parikutda. Saanda nga ammo ti agbasa. Tinulongan ida ti Saksi a bimmisita kadakuada babaen ti bokleta a Learn to Read and Write. Di nagbayag, naragsakan dagiti dua a balasang ta kabaelandan ti agsurat ken ibalikas ti nagan a Jehova a siuumiso.

Bayat a rimmang-ayda, naragsakanda iti nakaskasdaaw a namnama nga idiaya ti Biblia. Natignayda nangnangruna iti kari a tagiragsakenton ti intero a sangatauan ti wayawaya. “Nakaayay-ay ti biag ditoy kadakami nga agtutubo,” inlawlawagda. “Kadawyanen a maiyasawakami a masapa, ket kanayonkami a maisarsarang iti peggad ti panangrames.”

Ti tampok para kada Iris ken Margarita isut’ itatabunoda iti asamblea sirkito sadi Maracaibo. Isilnag ti rupada ti rag-o a nariknada iti pusoda, kangrunaanna bayat ti panagkanta. Kanayon a sigagagarda a mangpadpadaan iti Saksi nga umay mangyadal iti Biblia kadakuada, ken saanda a pulos liniwayan ti palawag publiko a naangay iti purokda. Marikna dagitoy a balasang a ti biagda ket pudno a pinabaknang ti pannakaammo maipapan ken Jehova a Dios ken iti panggepna.