Komunikasion​—Saan Laeng a Panagsarita

DAREPDEPENYO dagiti adu a turista a mangbuybuya iti napintas a lugar. Nupay maymaysa a buya ti kitkitaenda, naiduma ti panangmatmat ti tunggal maysa iti dayta. Apay? Wen, ta sabali ti pagbuybuyaan ti tunggal maysa. Awan ti dua a tao nga eksakto a sitatakder iti isu met la a lugar. Maysa pay, nagduduma ti nakaiturongan ti imatangda. Adda partikular a benneg ti buya a pakaallukoyan ti tunggal maysa.

Pudno met dayta iti panagasawa. Uray no agkabagayanda unay, saan nga eksakto nga agpada ti panangmatmat ti agassawa kadagiti bambanag. Nagduma ti asawa a lalaki ken ti asawa a babai no iti emosional a pakabuklan, kapadasan iti kinaubing, ken impluensia ti pamilia. Gapuna, ti agsupadi a panangmatmatda mabalin a pataudenna ti nabara a panagsuppiat. Sipaprangka a kinuna ni apostol Pablo: “Aglak-am iti rigat ken ladingit dagiti makiasawa.”​—1 Corinto 7:28, The New English Bible.

Ti komunikasion ramanenna ti panagregget a mangisimpa kadagitoy a di pagkinnaawatan iti maymaysa-a-lasag a relasion. Sapulen daytoy ti panangiwaya iti panawen ti panagsarita. (Kitaenyo ti kahon iti panid 7.) Ngem saan la a dayta ti kasapulan.

Panangipakita ti Pannakaawat

Kuna ti proverbio ti Biblia: “Ti puso ti masirib isurona ti ngiwatna a mangipakita ti pannakaawat, ket nayonanna ti pannakasursuro dagiti bibigna.” (Proverbio 16:23) Ti Hebreo a sao ditoy a naipatarus nga ‘isurona a mangipakita ti pannakaawat’ kangrunaanna a kaipapanannat’ panagbalin a masirib, panangtingiting a naimbag kadagiti bambanag iti nakem. Ngarud, ti puso, saan a ti ngiwat, ti kaskenan iti epektibo a komunikasion. Ti nalaing a makikomunikar masapul a saan la nga agsasao ti kukueenna; masapul a dumngeg a buyogen ti pannakipagrikna. (Santiago 1:19) Masapul a mailasinna ti rikrikna ken dagiti isyu nga adda iti likudan ti akinruar a kababalin ti asawana.​—Proverbio 20:5.

Kasano? No dadduma maaramidan daytoy babaen ti panangpaliiw kadagiti kasasaad a pagtaudan ti susik. Madagdagsenan kadi ti asawayo iti emosional ken pisikal? Adda kadi sagubanit ti asawayo a mangap-apektar iti kababalinna? “Anian a ragsaktayo no masarakantayo ti tumutop a sao iti tumutop nga okasion!” kuna ti Biblia. (Proverbio 15:23, Today’s English Version) Isu a ti panangikuenta kadagiti kasasaad tulongannakayo nga agtignay a nainsiriban.​—Proverbio 25:11.

Nupay kasta, masansan a kadagiti bambanag nga awan pakainaiganna kadagiti agdama a kasasaad ti pagtaudan ti susik.

Panangtarus iti Napalabas

Dagiti kapadasantayo bayat ti kinaubing dakkel ti epektona iti panagpampanunottayo bayat ti kinanataengan. Yantangay nagduma a kaamaan ti nagtaudan ti agassawa, saan a maliklikan dagiti agsupadi a panangmatmat.

Maysa a pasamak a nailanad iti Biblia ti mangiyilustrar iti daytoy. Idi maisubli ti lakasa ti tulag idiay Jerusalem, inyebkas ni David ti napalaus a ragsakna iti imatang dagiti tao. Ngem komusta met ngay ni Micol nga asawana? Kuna ti Biblia: “Ni Micol, nga anak a babai ni Saul, timman-aw iti tawa ket nakitana ni Ari David nga aglaglagto ken agsalsala iti sango ni Jehova; ket isu inuyawna iti pusona.”​—2 Samuel 6:14-16.

Inyanninaw ni Micol ti kababalin daydi dakes nga amana, ni Saul, a mangipakita iti kinaawan pammati. Isingasing dagiti komentarista ti Biblia a da C. F. Keil ken F. Delitzsch a daytoy ti gapuna a naawagan ni Micol idiay bersikulo 16 kas “anak a babai ni Saul” imbes a kas asawa ni David. Uray pay kasta, ti suppiat a napasamak iti nagbaetanda nalawag nga ipakitana a nagduma ti panangmatmat da David ken Micol iti daytoy naragsak nga okasion.​—2 Samuel 6:20-23.

Ipakita daytoy a pangarigan a dagiti narigat a matarusan nga impluensia manipud iti kinaubing mabalin nga isut’ pakaigapuan ti nagduma a panangmatmat ti agassawa kadagiti bambanag. Pudno daytoy uray no agserserbida a dua ken ni Jehova. Kas pangarigan, ti asawa a babai a kurang ti emosional a suporta a naited kenkuana kas maysa nga ubing mabalin a mangipakita iti naisangsangayan a pannakasapul iti anamong ken pammatalged. Mabalin a pagsiddaawen daytoy ni lakayna. “Uray no ginasut a daras nga ibagak kenkuana nga ay-ayatek,” mabalin a kunana, “saan latta a mapnek!”

Iti daytoy a banag, ti komunikasion ramanenna ti ‘panangkita, saan la a ti bukodyo a pagimbagan, no di pay ket ti pagimbagan dagiti dadduma.’ (Filipos 2:4) Tapno agkinnaawatanda, masapul a sipapanunot ti asawa a lalaki iti napalabas ni baketna imbes a ti bagina lat’ pampanunotenna. Siempre, kasta met koma ti aramiden ti asawa a babai iti lakayna.​—1 Corinto 10:24.

No Maysa a Biktima ti Panangabuso

Nagpateg ti personal nga interes aglalo no maysa a biktima ti panangrames wenno seksual a panangabuso bayat ti kinaubing ti maysa nga asawa. Nakalkaldaang ta maysa daytoy a dumakdakkel a parikut ita. Kas pangarigan, bayat ti panagdenna, mabalin a maipalagip iti asawa a babai ti napalabasna, a kas man la ramramesen ni lakayna, wenno ibilangna ti panagdenna kas seksual a panangabuso. Mabalin a makapaupay daytoy, nangruna no saan nga ikankano ti asawa a lalaki daytoy serioso a banag no iti panangmatmat ni baketna.​—1 Pedro 3:8.

Nupay diyo maibabawi ti napalabas wenno mapunas a naan-anay dagiti epektona, dakkel ti maaramidanyo tapno maliwliwa ti marirriribukan nga asawa. (Proverbio 20:5) Kasano? “Dakayo a lallaki maawatanyo koma dagiti assawayo,” insurat ni Pedro. (1 Pedro 3:7, Phillips) Ti panangtarus iti napalabas ti asawayo ket nagpateg a paset ti komunikasion. Awan serserbi ti ibagbagayo no di napakuyogan iti naasi a pannakipagrikna.

‘Simnek ti asi’ ni Jesus idi makitana dagiti masakit, nupay dina napadasan a mismo dagiti an-annayenda. (Mateo 14:14) Umasping iti dayta, mabalin a saanyo a personal a napadasan ti nabaybay-an wenno naabuso a kas iti asawayo, ngem imbes a tagilag-anen ti saem a sagsagabaenna, bigbigenyo ti napalabasna, ken saranayenyo. (Proverbio 18:13) Insurat ni Pablo: “Nupay kasta, datayo a napigsa rebbengtayo nga anusan dagiti pagkapuyan dagiti saan a napigsa, ken ditayo ay-aywen ti bagitay met laeng.”​—Roma 15:1.

Panagipempen iti Sakit ti Nakem

Maysa a nangina a baseha ti kayarigan ti panagasawa. No mabuong babaen ti pannakikamalala, nakaro dagiti pagbanaganna. (Proverbio 6:32) Pudno, no ikeddeng ti awan basolna nga asawa ti mamakawan, mabalin a mapagsasaip dagiti nabuong a paspaset babaen ti panagsinnublianan. Ngem agtalinaed dagiti rikki, ket no agsuppiatda, mabalin a matmatan ti maysa nga asawa dagidiay a rikki ken usarenna ti napalabas a kas igam.

Kadawyan laeng nga agsakit ti nakem ti maysa a tao no ginuliban ti asawana. Ngem no pinakawanyon ti asawayo, agannadkayo di la ket ta dadaelen ti agtultuloy a sakit ti nakemyo ti nasayaat a bunga ti panangpakawanyo. Ti panagipempen iti sakit ti nakem, kasta met ti siuulpit a panangibulos iti dayta, dangranna ti agassawa nga agpadpada. Apay? Ilawlawag ti maysa a doktora: “No masaktan ta riknam gaput’ aramid ti asawam, dayta ket agsipud ta patpatgem pay laeng. Isu a no umikayka wenno agibales, saanmo laeng a dangdangran ti asawam no di pay ket perperdiem ta bagim. Rakrakrakem pay ti relasion a tarigagayam a sibubukel koma.”

Wen, dikay maisimpa dagiti diyo pagkinnaawatan nga agassawa no dikay sebseban ti pungtotyo. Gapuna, ibagayo ti rikriknayo iti asawayo no saan a napudot ti uloyo. Ilawlawagyo no apay a nasaktankayo, no aniat’ kasapulanyo tapno tumalged ti riknayo, ken no aniat’ aramidenyo tapno mataginayon ti relasionyo. Pulos a dikay us-usaren ti napalabas kas maysa laeng nga igam tapno mangabak iti suppiat.

Ti Pannakaadikto Dadaelenna ti Komunikasion

Mariribuk ti panagasawa no naigamer ti maysa nga asawa iti alkohol wenno kadagiti droga. Ti kasasaad ti natakneng nga asawa mabalin a maiyarig iti kasasaad ni Abigail, kas nailanad iti Biblia. Bayat a “nabartek unayen” ni lakayna a Nabal, ipampamuspusan ni Abigail a lapdan ti dakes a pagbanagan ti di nainsiriban a kababalin ni Nabal. (1 Samuel 25:18-31, 36) Masansan nga umarngi iti sangakabbalayan da Nabal ken Abigail ti pagassawaan a ti maysa ket naigamer iti pannakaadikto bayat nga ikagkagumaan ti maysa a balbaliwan ti kababalin ti asawana.a

Siempre, marikna ti dakkel a bang-ar no makalapsut ti maysa nga asawa iti pannakaadiktona. Ngem pangrugian laeng daytoy. Darepdepenyo ti nadawel a bagyo a nangdalapos iti bassit nga ili. Uray la marba dagiti balay, mabual dagiti kayo, matuang dagiti linia ti telepono. Maragsakan unay dagiti tao no pimmanawen ti bagyo. Ngem kasapulan ti nasaknap a panagtarimaan. Pudno met dayta no mangrugi nga agbalbaliw ti maysa nga asawa. Masapul a baliwan a bangonen ti narpuog a relasion. Masapul a maipasdek manen ti panagtalek ken kinapudno. Nasken a maipatakder manen dagiti linia ti komunikasion. Para iti agbalbaliw nga adikto, daytoy in-inut a rekonstruksion ket paset “ti baro a personalidad” nga ipaannurot ti Biblia a sukayen dagiti Kristiano. Masapul a ramanen daytoy baro a personalidad “ti puersa a mangtigtignay iti panunotyo.”​—Efeso 4:22-24.

Babaen ti panagadalda ti Biblia, nabaelan da Leonard ken Elaine nga insardeng ti panangabuso iti droga, ngem saan a naan-anay ti panagtignay ti puersa a mangtigtignay iti panunot.b Di nagbayag, naadiktoda iti dadduma a banag. “Duapulo a tawen nga inkagumaanmi nga iyaplikar dagiti prinsipio ti Biblia ken maaddaan iti naragsak a panagasawa, ngem napaaykami,” kuna ni Elaine. “Napalalo ti pannakaadiktomi. Saanmi a kabaelan ti agadal wenno agkararag a makalapsut iti pannakaadiktomi.”

Nagpabalakad da Leonard ken Elaine tapno maawatanda ti pakaigapuan ti pannakaadiktoda. Dakkel ti naitulong ti naintiempuan a material manipud iti “matalek ken naannad nga adipen” maipapan iti panangabuso iti ubing, alkoholismo, ken panagraem kadagiti babbai.c (Mateo 24:45-47) “Natulongankami a mangisimpa kadagiti bambanag ken agbalin a nadekket iti maysa ken maysa,” kuna ni Elaine.

Panangrisut Kadagiti Parikut

Kasta unay ti pannakariribuk ni Rebecca gapu kadagiti assawa ni Esau nga anakna. Madanagan amangan no tuladen ti maysa pay nga anakna a lalaki, ni Jacob, ti inaramid ni Esau, inyarungaing ni Rebecca ti pannakaupayna babaen ti panangikunana ken ni Isaac a lakayna: “Maumaak iti biagko maipuon kadagiti annak a babbai ni Heth. No ni Jacob mangasawa iti maysa kadagiti annak a babbai ni Heth kas kadagitoy nga annak a babbai a taga ditoy a daga, ania ti pagayatak pay laeng nga agbiag?”​—Genesis 27:46.

Paliiwenyo ta nupay siiinget nga inyebkas ni Rebecca ti riknana, saanna a pinagsasawan ni Isaac. Saanna a kinuna, “Sika ti akimbasol iti amin!” wenno, “Saan a rumbeng a baybay-am a mapasamak ti kastoy!” Imbes ketdi, inusar ni Rebecca ti pronombre a ‘Siak’ iti panangdeskribirna no kasano nga isu ket inapektaran ti parikutna. Gapu iti kastoy a wagas ti panagsao, simnek ti pannakipagrikna ni Isaac, saan a tapno alangonennat’ dayawna. Gapu ta saan a napagsasawan, nalawag a nagtignay a dagus ni Isaac kas maitunos iti pakaasi ni Rebecca.​—Genesis 28:1, 2.

Adda maadal dagiti assawa a lallaki ken babbai iti ulidan ni Rebecca. No tumaud ti susik, ti parikut ti sanguenyo, saan ket a ti asawayo. Kas ken Rebecca, iyebkasyo ti pannakaupayyo, no kasano nga ap-apektarannakay dayta. Ti “Maupayak agsipud ta . . .” wenno, “Mariknak a dinak maawatan agsipud ta . . .” ket mas epektibo ngem ti “Inupaynak!” wenno, “Pulos a saannak a maawatan!”

Saan Laeng a Panagtalinaed

Nagtalinaed iti adu a siglo ti relasion ti immuna a natauan a pagassawaan, da Adan ken Eva, a nangpataud iti maysa a pamilia a buklen dagiti annak a lallaki ken babbai. (Genesis 5:3-5) Ngem di kayat a sawen daytoy a maikari a tuladen ti panagasawada. Idi damo pay laeng, dinadaelen ti espiritu ti panagwaywayas ken ti di panangitaltalek kadagiti nalinteg a linteg ti Namarsua ti maymaysa-a-lasag a singgalutda.

Kasta met, mabalin nga agtalinaed ti panagasawa ita, ngem awanan kadagiti napateg nga elemento ti komunikasion. Mabalin nga adda dagiti di nainkalintegan a panagrasrason ken naalas a kababalin a masapul a maikkat. (Idiligyo ti 2 Corinto 10:4, 5.) Maysa daytoy nga agtultuloy a panagsursuro. Ngem makagunggona ti kasta a panagregget. Interesado unay ni Jehova a Dios iti urnos ti panagasawa, yantangay isu ti Nangaramid iti dayta. (Malakias 2:14-16; Hebreo 13:4) Gapuna, no aramidentayo ti pasettayo, makapagtalektayo a makitana ti panagreggettayo ket ikkannatay iti sirib ken pigsa a kasapulan iti panangpasayaat iti komunikasion ti agassawa.​—Idiligyo ti Salmo 25:4, 5; 119:34.

[Dagiti Footnote]

[Kahon iti panid 6]

“Ad-adu ti panawenmi nga agibasura!”

NAPAGSALUDSODAN ti maysa a nariribuk a pagassawaan no mano nga oras ti mabusbosda nga agibelleng ti basura iti makalawas. Ti sungbatda ket agarup 35 a minuto kada lawas, wenno 5 a minuto kada aldaw. Kalpasanna napagsaludsodanda no mano nga oras ti mabusbosda nga agsarita. Naklaat ti lalaki. “Ad-adu ti panawenmi nga agibasura!” kinunana, sana innayon: “Al-allilawenmi laeng ti bagbagimi no pagarupenmi nga umanayen ti lima a minuto kada aldaw tapno mataginayon ti panagasawa. Ket saan la ketdi nga umdas dayta a panawen a mangpalagda iti panagasawa.”

[Kahon iti panid 7]

Panangipasdek Kadagiti Paglintegan

◻ Saggaysaenyo a pagsaritaan dagiti bambanag (1 Corinto 14:33, 40)

◻ Iyebkasyo ti riknayo; dikay mangpabasol (Genesis 27:46)

◻ Dikay mangkabil (Efeso 5:28, 29)

◻ Dikay mangbirngas (Proverbio 26:20)

◻ Ikagumaanyo ti agkappia, saan a mangabak (Genesis 13:8, 9)

[Ladawan iti panid 4]

No tumaud ti susik, ti parikut ti sanguenyo, saan ket a ti asawayo

[Ladawan iti panid 8]

Iyebkasyo ti riknayo; dikay mangpabasol