Ti Nabaknang, Makagunggona a Biag iti Panagserbi ken Jehova
KAS INSALAYSAY NI LEO KALLIO
Tawen 1914 idi, ken aggibusen ti maysa a napintas nga aldaw iti naladaw a kalgaw iti lugarmi idiay Turku, maysa a siudad ti Finlandia. Kellaat a kinibur ti damag a bimtaken ti dakkel a gubat ti kinaulimek. Di nagbayag napno dagiti lansangan kadagiti tattao a mangut-utob iti kaipapanan dagiti pasamak. Dagiti serioso a langa dagiti natataengan, pinagpanunotnakami nga ubbing no ania ti mapasamak. Siam ti tawenko idi, ket malagipko a daydi natalna a panagay-ayam dagiti ubbing nasukatan kadagiti ay-ayam ti gubat.
NUPAY saan a nakiraman ti Finlandia iti Gubat Sangalubongan I (1914-18), rinebbek ti guerra sibil ti pagilian idi 1918. Dagiti kakabagian ken dati a gagayyem naggugubatda gapu iti nagsisimparat a politikal a kapanunotan. Napasaran ti pito a kameng ti pamiliami daytoy a panaggiginnura. Naaresto ken nasentensiaan a maibalud iti pito a tawen ni tatangko gapu ta isaona latta ti kapanunotanna. Idi agangay naabsuelto, ngem kimmapuyen ti salun-atna kalpasanna.
Nagpasar ti bisin ken sakit ti pamiliami kabayatan daytoy nakaro a tiempo. Natay ti tallo kadagiti addik a babbai. Nadamag ti manong ni tatangko, nga agnanaed idiay siudad ti Tampere, ti maipapan iti rigatmi ket inawisna da tatang ken nanang ken dakami a dua a natda kadagiti annakda a makipagnaed kenkuana.
Sumagmamano a tawen kalpasanna, bayat nga agnanaedkami idiay Tampere, naam-ammok ti maysa a napintas a balasang nga agnagan Sylvi. Agpadakami iti nalikudan. Natay ni tatangna iti guerra sibil, sa kalpasanna, isu, ni manangna, ken ni nanangna ket inawis ti maysa a nadekket a gayyem ti pamiliana a ni Kaarlo (Kalle) Vesanto, nga agyanda iti balayna idiay ili ti Pori. Tinulonganna a maaddaan iti panggedan ti nanang ni Sylvi ken tapno makastrek dagiti babbai iti eskuela. Di nagbayag, immakar ni Sylvi idiay Tampere tapno mangged, ket sadiay ti nagsarakanmi.
Ti Rabii a Nangbalbaliw iti Biagko
Idi 1928, nobiakon ni Sylvi, ket maysa nga aldaw napanmi sinarungkaran ni Kalle Vesanto ken ti pamiliana idiay Pori. Awan sabali a pasamak a nangapektar iti kasta unay iti biagko. Dati nga akinkukua kadagiti pangkarera a kabalio ken maysa a kumakarera ni Kalle ngem binaybay-annan dayta a negosio. Nagbalinda nga agassawa a naregta nga agibumbunannag ti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios. Deskribiren ti 1990 Yearbook of Jehovah’s Witnesses no kasano a nangtangdan kadagiti lallaki a mangipinta iti sasao a “Millions Now Living Will Never Die” iti makinruar a diding ti dua-kadsaaran a balayna. Dagiti sasao ket dadakkel ken nalaka a basaen uray kadagiti napegges ti tarayna nga aglabas a tren.
Iti dayta a rabii, nagsarsaritakami ken ni Kalle agingga iti parbangon iti sumaganad a bigat. “Apay? Apay? Apay?” inimtuodko, ket nagpalawag ni Kalle. Literal a nasursurok dagiti kangrunaan a kinapudno ti Biblia iti agpatnag. Insuratko dagiti kasuratan a mangilawlawag kadagiti nadumaduma a sursuro. Kalpasanna, idi nagawidak, nangalaak iti kuaderno nga isut’ nangisuratak kadagidiay a kasuratan iti sao por sao. Gapu ta saanak pay a nalaing nga agukag iti Biblia, inusarko daytoy a kuaderno no mangasabaak iti pagtrabahuak a maysa a konstruksion. No maibutaktakkon dagiti sursuro ti ulbod a relihion, masansan nga ulitek dagiti sasao ni Kalle: “Kakadua, talaga a naallilawkayo!”
Inted kaniak ni Kalle ti direksion ti maysa a kalapaw idiay Tampere nga isut’ paggigimongan dagiti 30 nga Estudiante ti Biblia. Agarudokak idi iti maysa a suli iti asideg ti ridaw iti sibay ni Kabsat Andersson, ti akinkua iti kalapaw. Saanak a kanayon a makapan iti gimong, ngem pudno a dakkel ti maitulongna ti kararag. Naminsan nga adda parikutko iti panggedak, nagkararagak: “Pangngaasim, O Dios, no tulongannak a mangrisut kadagitoy parikutko, ikarik nga umatenderak iti tunggal gimong.” Ngem kimmaro dagiti bambanag. Idin nabigbigko a siak ti mangmangted iti kondision ken ni Jehova, isu a binaliwak ti kararagko: “Uray aniat’ mapaspasamak, ikarik ti umatender kadagiti amin a gimong.” Iti dayta bimmassit dagiti pakadukdukotak, ket nagbalinak a regular kadagiti gimong.—1 Juan 5:14.
Ti Ministeriomi Kadagidi Nasapa a Tawtawen
Idi 1929, nagkallaysakami ken ni Sylvi, ket idi 1934 naggiddankami a nangisimbolo ti dedikasionmi ken Jehova babaen ti bautismo iti danum. Kadagidi nga al-aldaw, ramanen ti ministeriomi ti panangitugot kadagiti ponograpo ken plaka kadagiti balay dagiti tattao ket nainggayyeman nga idawatmi no mabalin ti mangipangngeg iti libre a palawag iti Biblia. Masansan a sidadaan a pastrekendakami dagiti tattao, ket kalpasan a mangngegda ti nairekord a palawag, makisarita ken mangalada iti sumagmamano kadagiti literaturami.
Babaen ti pammalubos dagiti autoridad, impangngegmi dagitoy a palawag iti Biblia kadagiti parke babaen kadagiti amplifier. No iti uneg ti ili wenno siudad, mapanmi igalut ti loudspeaker iti atep wenno iti rabaw ti simburion. No maminsan patokarenmi dagitoy iti igid ti danaw a sadiay ti pagtataripnongan ti dadakkel a bunggoy. Basta iluganmi dagiti amplifier iti bangka sa in-inayadenmi ti aggaud iti igid ti danaw. No aldaw ti Domingo ag-bus-kami a mapan mangasaba kadagiti away, a tugottugotmi dagiti napateg nga amplifiermi ken adu a literatura.
Ti Panagbalbaliw a Nangsubok ti Pammatimi
Idi 1938, simrekak iti amin-tiempo a panagserbi kas maysa a payunir, ngem intultuloyko met ti nangged a kas kantero. Iti sumuno a primavera, nakaawatak iti awis manipud iti sanga nga opisina ti Sosiedad tapno agbalin nga agdaldaliasat a ministro, nga itan maaw-awagan ti manangaywan ti sirkito. Saan a nalaka nga ikeddeng no awatek wenno saan gapu ta naragsakak a makipagserserbi iti kongregasionmi idiay Tampere. Mainayon pay, adda bukodmi a balay; adda baritomi nga innem ti tawenna, ni Arto, nga iti di mabayag ageskuelanton; ken magusgustuan ni Sylvi ti trabahona a kas salesclerk. Ngem, kalpasan ti panagsasaritami, inawatko daytoy kanayonan a pribilehio iti panagserbi iti Pagarian.—Mateo 6:33.
Idi kuan nangrugi manen ti sabali a narikut a panawen. Bimtak ti gubat idi Nobiembre 30, 1939, idi sinerrek dagiti tropa ti Soviet ti Finlandia. Ti gubat a naawagan iti Gubat ti Kalam-ekna (Winter War), ket nagtultuloy agingga idi Marso 1940, idi immanamong ti Finlandia iti maysa a tulag ti talna. Uray ti nakaparsuaan ket kas man la napan iti gubat, agsipud ta isu daydi ti kalalamiisan a kalam-ekna a malagipko. Nagbisikletaak a napan kadagiti kongregasion bayat a bimmaba ti temperatura iti -30 degrees Celsius!
Idi 1940, naparitan ti trabaho dagiti Saksi ni Jehova idiay Finlandia. Kalpasanna adu nga agtutubo a Saksi a Pinlandes ti naipisok iti pagbaludan ken napilitan nga agsagaba sadiay iti sidong dagiti naulpit a kasasaad. Pagyamanan ta napagserbiak amin dagiti kongregasion idi tiempo ti maikadua a gubat sangalubongan, manipud 1939 aginggat’ 1945. Masapul idi nga awanak iti denna da Sylvi ken Arto iti adu a bulan iti daydi a tiempo. Mainayon pay, kanayon nga adda peggad a maarestoak gapu iti innak panangitultuloy iti maiparit a trabaho.
Nalabit a nakakatkatawa ti langak no kasta nga agbisikletaak a nakakarga iti maysa a maleta, bag a napno iti literatura, ken maysa a ponograpo ken dagiti plaka. Ti gapu no apay a sangkatugotko dagiti plaka ket tapno adda pangpaneknekko, no bilang arestuendak, a saanak nga agsisiim a parachutist nga espia dagiti Ruso. No kasta, maawatanyo a mabalinko nga irason a no maysaak a parachutist, nabuong koma dagiti plaka bayat ti panagdissok.
Nupay kasta, iti naminsan a sarsarungkarak ti sangakaarrubaan a napakdaaran maipapan iti maysa nga espia, adda pamilia dagiti Saksi a nangipagarup a siak dayta. Timmuktokak iti ridawda iti maysa a nasipnget a rabii ti kalam-ekna, ket kasta unay ti butengda a manglukat. Isu nga imyanak iti maysa a kamalig, ginaburak ti bagik iti garami tapno maimenganak. Kabigatanna, nalawlawagan daytoy a pannakariro, ket makunak, a bayat ti nabati pay nga isasarungkarko, impaayandak dagiti kameng dayta a sangakabbalayan iti naipangpangruna a pannakasangaili!
Kadagidi a tawtawen ti gubat, dakami laeng ken Kabsat Johannes Koskinen ti nagserbi kadagiti kongregasion iti makintengnga ken umamianan a Finlandia. Tunggal maysa kadakami addaan iti nalawa a lugar nga aywanan, agarup 600 a kilometro ti kawatiwatna. Nakaad-adu dagiti kongregasion a sarungkaranmi, gapuna a makapagtalinaedkami laeng iti dua wenno tallo nga aldaw iti kada kongregasion. Awan oras ti panagluas dagiti tren, ken manmano ken napusek dagiti bus a nakaskasdaaw ti pannakadanonmi kadagiti papananmi.
Gunggundaway a Nagistayanak iti Peggad
Naminsan, idi rugrugi ti Winter War, napanko innala dagiti uppat a nadadagsen a karton dagiti maiparit a literatura idiay sanga nga opisina ti Helsinki tapno iluganko iti tren nga ipan kadagiti kongregasion. Idi addaak iti estasion ti tren idiay Riihimäki, naguni ti alarma nga adda agbomba. Inkawes dagiti soldado dagiti kawesda para iti lam-ek, ket naibilin kadagiti pasahero a madagdagus a panawanda ti tren ket agturongda iti kataltalonan iti bangir ti estasion.
Nagpatulongak kadagiti soldado a mangbagkat kadagiti kartonko, ket imbagak kadakuada ti kinapateg dagitoy. Nagsaggaysaanda a binagkat dagiti karton, sakam nagtaray iti agarup 200 a metro iti nasaknapan ti yelo a taltalon. Nagpaklebkami iti daga, sa adda nangbugkaw kaniak: “Sika a sibilian, dika agkuti iti uray bassit! No makakita dagiti agbomba iti uray sangkabassit a kuti, tiraendatayo.” Maseggaanak a nangitaliaw iti rupak iti tangatang, ket 28 nga eroplano ti nabilangko!
Idin, kellaat a dinayyeg dagiti bumbumtak a bomba ti daga. Nupay saan a nabomba ti estasion, ti tren a naglugananmi ket napuntaan. Anian a nakaal-alingget ti langa ti nalasang a tren ken dagiti nakillokillo a riles! Kabigatanna, intuloyko ti panangidaliasatko kadagiti karton, ket intuloy met dagiti soldado ti nagbiahe babaen ti sabali a tren. Nagbalin a Saksi ti maysa kadakuada idi nalpas ti gubat, ket inestoriana kaniak a nagsasaritaan dagiti soldado ti maipapan iti daydi karkarna a sibilian nga addaan kadagiti karton.
Di nagbayag kalpasanna, naaresto sakbay a dumsaag iti tren ni Kabsat Koskinen idi agbibiahe a mapan agserbi iti bassit a kongregasion idiay siudad ti Rovaniemi iti umamianan a Finlandia. Naipisok iti pagbaludan, a sadiay natrato a kasla ayup. Idi immay ti tiempo a siak met ti agserbi iti isu met laeng a kongregasion, inyurnosko a dumsaagak iti bassit nga estasion ti tren idiay Koivu. Manipud idiay inyurnos ni Sister Helmi Pallari nga agluganak iti karuahe nga agibibiahe ti gatas. Naballigi ti isasarungkarko idiay Kongregasion ti Rovaniemi. Ngem idi pumanawak adda manen parikut a nasabetko.
Bayat nga addakami iti dalan a mapan iti estasion ti tren, adda dua a soldado a nasabetmi iti kaduak a mangus-usisa kadagiti papeles dagiti amin nga aglabas. “Dika kumitkita kadakuada. Basta kumitaka a diretso,” kinunak. Nagnakami iti nagtengngaanda a kasla awan nakitami a tao. Idi kuan kinamatdakami. Kamaudiananna, idiay estasion ti tren, naiyaw-awanko ida iti kaaduan ti tao saak simmagpat iti magmagnan a tren. Kankanayon dagiti makapanerbios a kapadasan iti trabaho a panagdalliasat kadagidi nga al-aldaw!
Naminsan natiliwak sadak impan iti pagpasalistaan nga agsoldado. Panggepdak nga ibaon iti paggugubatan. Ngem naguni ti telepono, ket sinungbatan ti opisial ti armada a ngangnganin manginterbiu kaniak. Mangngegko nga impukkaw ti timek idiay sabali a pungto ti telepono: “Apay nga itultuloynak a patulodan kadagitoy masakit, awan serbina a lallaki? Pagawidenmi la idan. Dagiti makabael a lallaki ti masapulmi!” Pagyamanan, ta adda tugottugotko a medical certificate a mangibaga ti problema ti salun-atko idi. Idi imparangko daytoy, napalubosanak a pimmanaw isu a nagtultuloyak nga awan sardengna iti panagsarungkarko kadagiti kongregasion!
Itutulong iti Bista
Nagtultuloy ti ranggas ti gubat, ket naaresto ni gayyemko nga Ahti Laeste. Inawagannak ti asawana. Idi napanak idiay balayda, nasarakak kadagiti papelesna iti maysa a dokumento a naggapu iti lokal a polisia a mangipalubos ken Ahti a mangipangngeg kadagiti naiplaka a palawag kadagiti parke iti siudad. Simmangpetkami idiay korte nga awit-awitmi ti dokumento. Kalpasan a binasada ti darum, inyawatko ken ni Kabsat Laeste ti dokumento. Imbaon ti hues ti maysa a soldado a mangipatokar kadagiti naiplaka a palawag iti Biblia iti ponograpo tapno denggen dagiti adda iti korte. Kalpasan a nangngeg ti hues dagiti palawag, kinunana nga awan ti makitana a di mayanatup kadagiti nangngegna.
Kalpasanna pinaruardakami kada Ahti ken ti asawana ket napankami iti pasilio a sadiay ti pangurayanmi iti desision ti korte. Nagtakderkami idiay a madandanagan. Kamaudiananna nangngegmi ti timek a nagkuna: “Pangngaasi ti naidarum ta sumrek iti korte.” Naabsuelto ni Kabsat Laeste! Pudno a napno ti pusomi iti panagyaman ken Jehova bayat nga intuloymi ti trabahomi, da Kabsat Laeste ken ti asawana iti lokal a kongregasioda, ket siak met iti trabaho a panagdaliasat.
Agngudon ti Gubat—Agtultuloy ti Serbisiomi
Naikkat ti pannakaipawil iti trabahomi a panangasaba idi nagngudo ti gubat, ket naparuaren dagiti naibalud a kakabsat. Kadagiti adu a tawen ti panagserbik, apresiarek unay ti paset dagiti Kristiano a kakabsat a babbai iti trabaho ti Pagarian ken iti panangsuportarda kadagiti lallakayda. Nangruna a pagyamanak dagiti sakripisio ken suporta ni Sylvi. Kas banagna, nakapagtultuloyak nga awan ressat iti trabaho a panagdaliasat iti 33 a tawen ket kalpasanna nagserbiak a kas espesial payunir.
Agpadakami ken ni Sylvi a nangparegta ken ni Arto a mangrugi nga agpayunir apaman a malpas nga ageskuela, agadal iti Ingles, ken sumrek iti Watchtower Bible School of Gilead idiay Estados Unidos. Nagraduar idiay Gilead idi 1953. Kalpasanna inkallaysana ni Eeva, ket nagbuligda a nakiraman kadagiti nadumaduma a kita ti amin-tiempo a panagserbi, agraman ti trabaho iti sirkito, panagserbi iti Bethel, ken panag-espesial payunir. Idi 1988 immakarda ditoy Tampere, ti siudad a pagtataenganmi, tapno tumulong a mangtaripato kadakami ken ni Sylvi bayat nga agtultuloyda nga agserserbi a kas espesial payunir.
Tinagiragsakmi ken ni Sylvi ti nabaknang ken makagunggona a biag a buyogen dagiti adu a laglagip a mangpabileg kadakami, nupay kimmapuyen unay ti pigsami. Makagunggona unay a panunoten ti panagrang-ay a naimatanganmi. Idi nangrugiak a sumarsarungkar kadagiti kongregasion idi 1939, adda laeng 865 nga agibumbunannag ti Pagarian iti Finlandia, ngem ita addan nasurok a 18,000!
Diak la impagarup idi nangrugiak iti amin-tiempo a ministerio idi 1938 a 55 a tawen kalpasanna ket tagtagiragsakek pay laeng ti pannakiraman iti dayta. Nupay napartak ti panaglakay ken panagbaket, agtaklinkami ken ni Jehova maipaay iti pigsa, a mangnamnama iti naikari a gunggonami. Agtalekkami kadagiti sasao ti salmista: “Ni Jehova naimbag; ti kinamanagayatna agnanayon, ket ti kinamatalekna agpaay kadagiti amin a kaputotan.”—Salmo 100:5.
[Ladawan iti panid 21]
Insimbolo da Leo ken ni Sylvi Kallio ti dedikasionda ken Jehova idi 1934
[Ladawan iti panid 23]
Ti nabiit pay a ladawan da Leo ken Sylvi idi ag-60 a tawendan iti dedikado a serbisio