Naanus a Tattao​—Apay a Manmanon?

AGARUP 70 ti tawenen ni Emilio.a Napan idiay Oahu gapu iti maysa a nakalkaldaang a mision​—tapno ipumpon ti nataengan nga anakna a lalaki. Bayat a magmagna iti maysa a naulimek a dalan iti turod ken makisarsarita kadagiti sumagmamano a gagayyem, nakigtot ni Emilio iti maysa a kotse a sipapardas nga agat-atras iti driveway. Dandani dinungpar ti lugan, ket gapu iti pungtot ken di kinaanus, binugkawan ni Emilio ti tsuper ken dinanogna ti kotse. Nagsinnungbatda kalpasanna. Agparang nga induron ti tsuper ni Emilio, a nakatuanganna ket naitupa ti ulona iti semento. Sumagmamano nga aldaw kalpasanna, pimmusay ni Emilio gapu iti dunor ti ulona. Anian a nakalkaldaang a resulta!

Agbibiagtayo iti lubong a manmano dagiti naanus a tattao. Umad-adu dagiti kaskasero a tsuper ti lugan. Dagiti dadduma ti umipus​—iti asideg unay​—kadagiti lugan a mangal-alagad iti naikeddeng a kapardas. Kaskasdi ti dadduma bumangirbangir iti bit-ang gapu ta dida makaanus nga adda iti likud ti sabali a lugan. Iti pagtaengan, mabalin nga agpungtot unay dagiti kameng ti pamilia ken agbalin a naranggas. Uray ti sumagmamano a Kristiano mabalin a maburiborda unay gapu iti pagkurkurangan wenno pagkamkamalian dagiti kakabsatda iti naespirituan.

Apay a manmano dagiti naanus a tattao? Kanayon kadi a kasta lattan? Apay a nagrigat ti agbalin a naanus iti panawentayo?

Dagiti Pagarigan ti di Kinaanus

Ibagbaga ti Biblia maipapan iti maysa a babai a di nakauray tapno makiuman ken ni lakayna sakbay a mangaramid iti maysa a narikut a pangngeddeng. Eva ti naganna. Gapu ta dina nauray ni Adan, nalabit iti maysa a paset a di makaan-anus, nangan iti maiparit a bunga. (Genesis 3:1-6) Komusta ngay ni lakayna? Nangiparangarang met iti di kinaanus babaen ti panangsurotna ken ni Eva iti panagbasol a di immadani nga umuna iti nailangitan nga Amana, ni Jehova, maipaay iti tulong wenno panangiwanwan. Ti kinaagumda, a nalabit nabuyogan ti di kinaanus a nangiturong iti basol, nangyeg iti makapapatay a bunga kadatayo amin. Manipud kadakuada natawidtayo ti pagannayasan nga agbasol, a pakairamanan ti kinapalangguad ken di kinaanus.​—Roma 5:12.

Agarup 2,500 a tawen kalpasan a nagbasol dagiti immuna a nagannaktayo, nangipakita ti ili a pinili ti Dios, dagiti Israelita, iti nakaro, agtultuloy a kinakurang iti pammati, kasta met iti kinaawan anus. Nupay nabiit pay a simimilagro nga insalakan ida ni Jehova manipud pannakaadipen idiay Egipto, “nalipatanda [a daras] dagiti aramidna” ken “saan[da] a nagpannuray iti pammatigmaanna.” (Salmo 106:7-14) Maulit-ulit a nagbasolda iti nadagsen gapu ta dida nakaanus. Nangbukelda iti sinan-urbon a baka a balitok ket nagdaydayawda iti dayta; nagtanabutobda maipapan iti material a probision a manna nga inted ni Jehova kadakuada; ken adu kadakuada ti immalsa pay ketdi maibusor iti nadibinuan ti pannakadutokna a pannakabagi ni Jehova, a ni Moises. Pudno, ti kinaawan anusda ti nangiturong kadakuada iti ladingit ken didigra.

Napukaw ti immuna a natauan nga Ari ti Israel, ni Saul, iti gundaway para kadagiti annakna a lallaki nga agbalin a kasukatna koma nga ari. Apay? Agsipud ta dina nauray ni mammadto a Samuel, nga isu koma ti mangaramid iti daton para ken Jehova. Gapu iti panagbuteng iti tao isu a di nakapaguray ni Saul ken ni Samuel a mangidatag iti daton. Iladawanyo ti nariknana idi dimteng a dagus ni Samuel kalpasan la unay a nakompleto ni Saul ti seremonia! No naguray la koma iti sumagmamano pay a minuto!​—1 Samuel 13:6-14.

No nauray la koma ni Eva ni Adan imbes a sidadaras a pimmuros iti bunga! No nalagip la koma dagiti Israelita nga urayen ti patigmaan ni Jehova! Wen, nakatulong koma ti kinaanus tapno isuda ken datayo ket maispal manipud iti adu a ladingit ken saem.

Dagiti Makagapu iti di Kinaanus

Tulongannatay ti Biblia a mangtarus iti kangrunaan a makagapu ti di kinaanus ita. Iladawan ti maikadua a Timoteo kapitulo 3 ti kaputotantayo nga agbibiag kadagiti “napeggad a tiempo a narigat a pakilangenan.” Kunana a dagiti tattao “managayatdanto iti bagbagida, managayat iti kuarta, napalangguad, natangsit . . . awanan panagteppel, narungsot, awanan panagayat iti kinaimbag.” (2Ti 3 Bersikulo 2, 3) Ti kasta a kinaagum ken kinamanagimbubukodan ti adda iti puso ken panunot ti adu a tattao, a mamagbalin a narigat para iti amin, uray kadagiti pudno a Kristiano, nga aganus. No maimatangantay dagiti tattao ti lubong nga agmaneho a nakaparpartak wenno sumingit kadagiti linia wenno manginsulto kadatayo, pudno a masuot ti kinaanustayo. Mabalin a magargaritayo a tumulad kadakuada wenno agibales, iti kasta tupagantayo ti managimbubukodan a kinapalangguadda.

No dadduma ti bukodtay met laeng a di umiso a panangipapan ti makagapu a ditay makaanus. Kitaenyo no kasano nga inladawan ni masirib nga Ari Solomon ti pagnaigan ti nadarasudos, kamali a panagrasrason ken ti di makaan-anus, naunget a kababalin: “Naim-imbag ti naanus ngem ti maysa a napusong iti espiritu. Saan koma a nadarasudos ti espiritum nga agpungtot, ta ti pungtot agsaad iti barukong dagiti maag.” (Eclesiastes 7:8, 9) No mangbusbostay iti panawen tapno magun-od ti naan-anay, umiso a ladawan ti maysa a kasasaad sakbay nga agtignaytayo iti dayta, nalabit nga ad-adda nga agbalintayo a mannakaawat, mannakipagrikna, naanus kadagiti dadduma. Iti kasumbangirna, ti maysa a napusong, managimbubukodan a kababalin pagbalinennatayo nga akikid ti panagpampanunotna, di makaan-anus, ken nauyong, kas dagiti managtanabutob, natangken lengngesna nga Israelita a nangparigat ken Moises.​—Numeros 20:2-5, 10.

Maysa pay a makagapu iti lumanlanlan a di kinaanus iti daytoy a lubong isut’ kinaawan namnama a kasasaadna, a bunga ti pannakaisina ken Jehova. Inyebkas ni David ti panagkasapulan ti tao a mangnamnama ken Jehova: “Kinapudnona iti Dios agpannurayka a siuulimek, O kararuak, ta ti inanamak aggapu kenka.” (Salmo 62:5) Adu a tattao a di makaammo ken Jehova ti addaan limitado, nalpay a namnama, isu a padasenda a gundawayan ti amin a kita ti ragragsak ken gunggona a magun-odda sakbay nga agngudo ti biagda. Kas iti naespirituan nga amada, ni Satanas a Diablo, masansan a dida maseknan no madangran man ti dadduma iti ar-aramidenda.​—Juan 8:44; 1 Juan 5:19.

Di pakasdaawan a manmano unay dagiti naanus a tattao ita. Daytoy nadangkes, managimbubukodan a sistema ti bambanag, a ti diosna ket ni Satanas, ken dagiti dakes a tarigagay ti managbasol a lasagtayo ti mamagbalin a narigat para iti amin, uray dagiti napudno a tattao, nga aganus. Nupay kasta, balakadannatayo ti Biblia a ‘mangalagad iti kinaanus,’ nangnangruna maipanggep iti pannakaitungpal dagiti panggep ti Dios. (Santiago 5:8) Apay a nakapatpateg ti kinaanus? Ania dagiti gunggona nga iyegna kadatayo?

Kinaanus​—No Apay a Nakapatpateg

“Makapagserbi met dagidiay a nakatakder ken agur-uray laeng.” Inyebkas ni Ingles a dumadaniw a John Milton dagidiay a sasao nasurok a tallo gasut a tawenen ti napalabas iti sonetona nga “On His Blindness (Iti Kinabulsekna).” Iti umuna a paset ti daniw, inyebkasna ti pannakapaay ken pannakariribukna maipanggep iti marikriknana a dinan pannakabael nga agserbi iti Dios a naan-anay gapu ta nabulsek idi agtawenen iti nasurok nga 40. Ngem kas ipakita ti maudi a linia ti daniw, nautobna a makapagserbi ti maysa iti Dios babaen ti siaanus a panagibtur kadagiti rigat ken sitatalinaay a panangsapul kadagiti gundaway nga agserbi. Naawatan ni Milton ti pateg ti siaanus a panagtalek iti Dios.

Kaaduan kadatayo mabalin a nasayaat ti panagkitana, ngem addaantay amin kadagiti limitasion a mangpaunget wenno mangriribuk kadatayo. Kasanotay a magun-od ken maipakat ti kinaanus?

Dagiti Makaparegta nga Ulidan

Ipaay ti Biblia kadatayo ti adu a nasayaat nga ulidan ti kinaanus. Ti kinaanus ni Jehova pagbalinenna a posible ti biag nga agnanayon para kadagiti riniwriw a tattao. (2 Pedro 3:9, 15) Iti naayat nga awisna nga ibaklaytay ti sangolna ken ‘mangsarak iti bang-ar a maipaay kadagiti kararua[tayo],’ naan-anay nga iyanninaw ni Jesus ti nakaskasdaaw a kinaanus ni Amana. (Mateo 11:28-30) Ti panangmennamenna kadagiti ulidan ni Jehova ken ni Jesus tulongannatayo nga agbalin nga ad-adda a naanus.

Ti maysa nga agparang nga addaan umdas a rason nga agpungtot, agsakit ti nakem, wenno agibales isu ni Jose nga anak a lalaki ni Jacob. Isut’ trinato dagiti kakabsatna nga addaan panagilem, nga implanoda a patayen ket kamaudiananna inlakoda tapno matagabo. Idiay Egipto, iti laksid ti naannad, nasungdo a panagserbina ken ni Potifar, di nainkalintegan a napabasol ken naibalud ni Jose. Siaanus nga inibturanna amin a rigatna, a nalabit natarusanna a makatulong dagita a suot tapno maibanag dagiti panggep ni Jehova. (Genesis 45:5) Agsipud ta pinatanorna ti pammati ken namnama ken Jehova agraman panagpakumbaba ken pannakaawat, nakapaganus ni Jose uray iti sidong dagiti nagrigat a kasasaad.

Ti nasantuan nga espiritu ni Jehova ti sabali pay a napateg a tulong. Kas pagarigan, no managpungpungtot ken nagubsangtay nga agsasao, mabalintay nga ikararag ti tulong ti nasantuan nga espiritu tapno mapatanortay dagiti bungana. Ti panangmennamenna iti tunggal maysa kadagitoy a bunga, kas ti mabayag a panagitured ken panagteppel, ti tumulongto kadatayo a makatarus no kasano a nainaig dagitoy iti kinaanus.​—Galacia 5:22, 23.

Dagiti Gunggona ti Kinaanus

Ti kinaanus mangyeg kadatayo iti adu a gunggona. Pasayaatenna ti kinataotayo ken salaknibannatayo manipud kadagiti dinadarasudos, minamaag a tignay. Siasino kadatayo ti di pay nakaaramid kadagiti makapasakit a pagkamkamalian gapu iti kinadarasudostayo nga agtignay kadagiti narikut wenno makapadanag a kasasaad? Nalabit a nakaisawangtayon iti makasair wenno nagtignay iti makaparurod. Amangan no pinalubosantayo ti maysa a bassit a banag ket pinadakkeltayo dayta a nagbanag iti susik a nakipinnatangken ti nakem iti maysa nga ipatpateg. Kalpasan ti nakaro a pungtot, pannakapaay, ken saem, mabalin a sibababawi a mautobtayo, ‘No nakapaganusak la koma.’ Ti kinaanus salaknibannatayo manipud iti amin a kita ti ladingit. Daytoy laeng ti makaipaay iti biagtayo nga ad-adda a natalna, natalingenngen ken kontento.​—Filipos 4:5-7.

Ti panagbalin a naanus tumulong met kadatayo a maaddaan iti natalinaay, managtalek a puso. Mangiturong daytoy iti panangtagiragsaktayo iti nasaysayaat a salun-at ti bagi, emosion, ken espiritualidad. (Proverbio 14:30) No di kontrolen, ti nalabes a pungtot pataudenna ti nakaro nga emosional ken pisikal a sakit ken ipapatay. Iti sabali a bangir, no naanustayo maiparangarangtay ti ad-adu a positibo a kababalin iti sabsabali, nangruna kadagiti kakabsattayo iti naespirituan ken kameng ti pamiliatayo. Iti kasta agbalintayo nga ad-adda a nakonsiderar ken manangtulong imbes a managpungpungtot ken manangbabalaw. Marikna met ti dadduma a nalaklaka ken ad-adda a maay-ayoda a makilangen kadatayo.

Dagiti panglakayen iti kongregasion Kristiano ti nangnangruna a kasapulan nga agbalin a naanus. No dadduma, umasideg kadakuada dagiti padada a Kristiano nga addaan kadagiti nadagsen a parikut. Dagitoy a napasnek a tattao mabalin a maburiboran, mariribukan, wenno malmaldaanganda, idinto ta dagiti panglakayen a mismo ti nabannog wenno maringgoran iti personal wenno parikut iti pamiliada. Nupay kasta, anian a nagpateg nga agbalin a naanus dagiti panglakayen kadagita a narikut a kasasaad! Iti kastoy a pamay-an, makaisuroda a “buyogen ti kinaalumamay” ken ‘matrato a sidudungngo ti arban.’ (2 Timoteo 2:24, 25; Aramid 20:28, 29) Nakapusta dagiti napapateg a biag. Anian a bendision iti kongregasion [ti kaadda] dagiti naasi, naayat, ken naanus a papanglakayen!

Rumbeng a tratuen dagiti ulo ti pamilia ti sangakabbalayanda a buyogen ti kinaanus, kinamannakaawat, ken kinaasi. Namnamaen met ken paregtaenda amin a kameng ti pamilia a mangipakat kadagita met laeng a galad. (Mateo 7:12) Dakkelto ti maitulong daytoy iti panagpipinnateg ken kinatalna iti pagtaengan.

Ti panangipakat iti kinaanus kabayatan a makiramraman iti ministerio iti tay-ak ti tumulong kadagiti ministro a Kristiano nga ad-adda a mangtagiragsak iti daytoy a serbisio. Ad-adda a makabaeldanto nga agibtur iti aniaman a kinaawan interes ken ibubusor a maipasango kadakuada. Imbes a makisubangda kadagiti naunget a bumalay, dagiti naanus a ministro makaipaayda iti naalumamay a sungbat wenno siuulimekda a pumanaw, iti kasta mapagtalinaed ti talna ken rag-o. (Mateo 10:12, 13) Mainayon pay, no pakilangenan dagiti Kristiano ti amin a buyogen ti kinaanus ken kinaasi, maawisto dagiti marakarnero a tattao iti mensahe ti Pagarian. Bembendisionan ni Jehova dagiti naanus a panagregget iti sangalubongan, bayat a ginasut a ribu dagiti naemma nga agsapsapul iti kinapudno ti tumiptipon iti naayat a kongregasion ni Jehova iti kada tawen.

Wen, ti panagbalin a naanus mangyeg kadatayo kadagiti nasayaat a gunggona. Maliklikantayo dagiti adu nga aksidente ken parikut a tumaud gapu iti di panagteppel a panagtignay wenno nadarasudos a panagsasaotayo. Naragragsak, nataltalinaay, ken nasalsalun-attayto. Maaddaantayto iti dakdakkel a rag-o ken talna iti ministerio, kongregasion, ken iti pagtaengantayo. Ngem kangrunaan iti amin, matagiragsaktayto ti nadekdekket a relasion iti Dios. Isu a mangnamnamakayo ken Jehova. Aganuskayo!

[Footnote]

[Dagiti Ladawan iti panid 10]

Kasanot’ kaanusyo iti inaldaw a panagbiagyo?