Panangdanon iti Amin a Kita ti Tao iti Moderno-Aldaw nga Atenas
IDI simmarungkar ni apostol Pablo idiay Atenas idi agarup 50 K.P., ti siudad ket maysa pay laeng a napateg a sentro ti negosio, nupay saannan a tinagiragsak ti kinadayag ti klasikal a napalabasna. Kuna ti maysa a historikal a gapuanan: “[Ti Atenas] ti sentro pay laeng idi ti relihion ken arte idiay Grecia, kasta met a daydayuen dagiti edukado ken mannakabalin iti dayta a panawen.”
Kabayatan nga adda sadiay, nalabit a naaddaan idi ni Pablo iti gundaway a mangasaba kadagiti Judio, pagano a taga-Atenas, ken tattao a naggapu iti adu a nadumaduma a lugar. Gapu ta alerto ken nalaing a mannursuro, iti maysa a diskurso kinunana a nangted ti Dios “iti biag ken anges kadagiti amin a tattao,” nga “inaramid[na] ti tunggal nasion dagiti tattao manipud iti maysa a tao,” ket “isuda amin iti isuamin a disso masapul nga agbabawida” agsipud ta ukomennanto ti “mapagnaedan a daga.”—Aramid 17:25-31.
Maysa a Teritoria a Pagnanaedan ti Nadumaduma a Tattao
Kadagiti kallabes a dekada nagbalin manen ti Atenas a maysa a siudad a pakaaw-awisan dagiti tattao iti isuamin a lugar. Simmangpet dagiti diplomatiko ken militar kas paset ti misionda iti ganggannaet a pagilian. Agnanaed sadiay dagiti agtutubo manipud iti Africa ken Makintengnga a Daya kas estudiante iti unibersidad. Nagdudupudop dagiti ganggannaet a trabahador manipud Africa, Asia, ken kadagiti pagilian iti Makindaya nga Europa. Dimteng ti adu a Filipino ken dadduma pay manipud iti Abagatan a daya nga Asia, nga agsapul ti trabaho kas katulong. Ken agtultuloy ti panagadu dagiti refugee manipud kadagiti kabangibang a pagilian ken nariribuk a lugar iti aglikmut ti globo.
Mangipasango daytoy a kasasaad iti karit kadagiti manangaskasaba ti naimbag a damag ti Pagarian iti dayta a lugar. Ingles ti pagsasao ti kaaduan kadagiti temporario nga agnanaed, ngem ti laeng bukodda a pagsasao ti ammo dagiti dadduma. Irepresentar dagitoy a tattao ti adu a nadumaduma a kultura ken narelihiosuan a nalikudan. Kadagiti sangaili, masarakanyo dagiti agkunkuna a Kristiano, Muslim, Hindu, Budista, animista, agnostiko, ken ateista. Kasapulan a sursuruen dagiti Saksi ni Jehova nga ibagay dagiti presentasionda tapno maitutop iti nadumaduma a nalikudan dagitoy a tattao.
Yantangay adu kadagitoy a kassangpet ti naglasaten kadagiti narigat a panawen, masansan nga agsaludsodda maipanggep iti kaipapanan ti biag ken no aniat’ agur-uray iti masanguanan. Dakkel ti panangipateg ti dadduma iti Biblia ken saanda a marigatan a mangawat iti ibagbagana. Napakumbaba, naemma, ken mabisin iti kinapudno ti kaaduan iti daytoy teritoria a pagnanaedan ti nadumaduma a tattao. Mariknada a nawaywayada a mangsapul iti kinapudno agsipud ta adayoda iti pamilia ken ilida.
Nabuangay ti immuna nga Ingles a kongregasion idiay Atenas idi 1986 tapno masaknapan daytoy a teritoria. Nakaskasdaaw ti irarang-ayna. Iti napalabas a lima a tawen, agarup 80 a kabbaro ti nabautisaran. Ti resultana isut’ pannakaipasdek idiay Atenas ti kongregasion nga Arabe, maysa a kongregasion a Polaco, ken ti sumagmamano a tawen, maysa a grupo a Pranses. Immakar ti dadduma iti kongregasion nga Ingles tapno tumulong iti kakasta a kongregasion ken grupo idiay Tesalonica iti amianan, idiay Heraklion, Creta, ken iti Piraeus, ti puerto ti Atenas. Kayatyo kadi a maam-ammo ti sumagmamano kadagiti ganggannaet a nakaadal iti kinapudno idiay Atenas?
Sumsumrek Dagiti Napateg a Banag iti Nasnasion
Naipasngay ni Thomas idiay Asmara, Eritrea, ken dimmakkel kas maysa a napeklan a Katoliko. Idi agtawen iti 15, simrek iti monasterio. Sinaludsodna iti maysa kadagiti padi: “Kasano a napasamak a ti maysa a Dios ket tallo a Dios?” Simmungbat ti padi: “Agsipud ta awatentayo ti kuna ti papa maipapan kadagiti naespirituan a bambanag. Kangrunaan iti amin, daytoy ket maysa a misterio, ken ubingka pay tapno matarusam dayta.” Kalpasan ti lima a tawen iti monasterio, pimmanaw ni Thomas, a napaay ken naupay gapu kadagiti aramid ken sursuro ti simbaan. Kaskasdi, saan a simmuko iti panangbirokna iti pudno a Dios.
Maysa nga aldaw di nagbayag kalpasan nga immakar idiay Atenas, nasarakanna iti ruanganna ti maysa a kopia Ti Pagwanawanan, nga addaan paulo a “Matagikuayo ti Salun-at ken Kinaragsak.” Namin-adu a daras a binasana dayta. Iti dayta met laeng a magasin, nabasana a rumbeng a birokentay nga umuna ti Pagarian ti Dios ken ti kinalintegna. (Mateo 6:33) Nagparintumeng ni Thomas ken indawatna iti Dios nga ipakitana kenkuana no kasanona nga aramiden daytoy, nga inkarina: “No maipakitam kaniak no kasano a biroken ti Pagariam, busbosek ti innem a bulan ti panagbiagko a mangadal no kasano ti agserbi kenka.” Iti maikapat a lawas kalpasan dayta, nagtuktok ti dua a Saksi iti ruanganna. Dagus nga immannugot ni Thomas nga agadal iti Biblia, ket kalpasan ti sangapulo a bulan nabautisaran. Kunana: “Talaga a sinungbatan ni Jehova ti kararagko, ken inikkannak ti gundaway nga agbalin a maysa kadagiti Saksina. Ita ti ayatna ti nangtignay kaniak a mangyun-una iti Pagarian ken kinalintegna iti biagko.”
Kabayatan a mangaskasaba iti ruruangan, nasarakan ti dua pay a Saksi ti maysa a ganggannaet a nagan iti maysa a timbre.
“Ania ti kasapulanyo?” kinuna ti timek ti maysa a babai iti intercom.
Maysa kadagiti Saksi ti nagkuna nga ikagkagumaanda a biroken dagiti tattao nga Ingles ti pagsasaona nga interesado iti Biblia.
“Ania ti relihionyo?” sinaludsod ti babai.
“Saksi ni Jehova kami.”
“A, nasayaat! Umulikayo ditoy makinngato a kadsaaran.”
Kasta ti inaramidda ket, idi a naglukat ti ruangan ti elevator, sitatakder sadiay ti maysa a nagdakkel a lalaki nga addaan negatibo a kababalin. Ngem nagsao ti babai iti uneg.
“Pastrekem ida. Kayatko ida a kasarita.”
Kinuna ti babai kadakuada nga isut’ nagdaliasat iti intero a lubong a kadua ti sports team ni lakayna, ket iti laeng napalabas nga aldaw, inkarkararagna a makasarak koma kadagiti Saksi ni Jehova. Gapuna dagus a narugian ti panagadal iti Biblia. Yantangay limitado laeng ti tiempo a panagtalinaedda idiay Grecia, nayurnos ti mamitlo a daras a panagadal iti tunggal lawas, a nalpas ti libro a Biag nga Agnanayon iti las-ud laeng ti sangapulo a lawas.
Nagsublida idiay Grecia iti simmaruno a tiempo ti isport. Intultuloy ti babai ti panagadalna ket nasayaat ti irarang-ayna. Kalpasan ti dua a bulan, nakikadua kadagiti Saksi iti trabaho a panangasaba kas maysa a di nabautisaran nga agibumbunannag ken dagus a nakairugi iti panagadal iti Biblia. Iti siasino? Iti asawana, a naawis unay kadagiti Saksi ken iti panagbalbaliw ni baketna.
Ni Allan, nga anak a lalaki ti maysa a Protestante a pastor, ket dimmakkel idiay Sud Africa. Idi ubing pay, kombinsidon a ti Biblia ti naipaltiing a palgak manipud iti Dios. Gapu ta saan a napnek iti relihionna, insublatna ti pilosopia ken politika, ngem ad-adda ketdi a daytoy ti nakagapu iti pannakariknana ti kinaawan kaes-eskanna. Kalpasan nga immakar idiay Grecia, kimmaro ti pannakariknana iti kinaawan kaes-eskan. Impagarupna nga awan panggep ti biagna, nga isut’ adda iti dalan nga awan pagturonganna.
Adda banag a napasamak iti maysa a rabii. “Nagparintumengak ken inyebkasko ti riknak iti Dios,” kuna ni Allan. “Bayat nga agluluaak gapu iti kabibiagko, indawatko iti Dios nga iturongnak kadagiti pudno a pasurotna. Inkarik a surotekto ti lawag ti panangidalanna.” Iti dayta a lawas, isut’ adda iti maysa a tiendaan ken nakasaritana ti makinkukua, a maysa a babai a Saksi. Dayta a panagsarita ti namagbalbaliw iti biag ni Allan. “Kadagiti simmaruno nga aldaw, nakitak a narpuog dagiti impatpategko a patpatien: ti Trinidad, umap-apuy nga impierno, imortalidad ti kararua—amin dagitoy ket silalawag a saan nga isursuro ti Biblia.” Idiay Kingdom Hall, maysa nga agassawa a Saksi ti nangitukon a mangyadal ti Biblia kenkuana. Immanamong ken napartak ti panagrang-ayna. “Pinagluanak ti kinapudno gapu iti ragsak,” malagip ni Allan, “ken winayawayaannak.” Makatawen kalpasanna isut’ nabautisaran. Naragsak itattan nga agserserbi kas ministerial nga adipen iti kongregasion iti lugarna.
Ni Elizabeth ket naggapu idiay Nigeria, a sadiay binirbirokna ti Dios kadagiti nadumaduma a simbaan ngem saan pay laeng a napnek. Ti namagbuteng unay kenkuana isut’ sursuro maipapan iti agnanayon a pannakatutuok iti umap-apuy nga impierno. Idi dimteng idiay Atenas a kaduana ti pamiliana, dua a Saksi ti simmarungkar iti pagtaenganna, ket narugian ti panagadal iti Biblia. Naragsakan ni Elizabeth a makaammo a saan a tuoken ti Dios dagiti tattao, no di ket mangipaay ti namnama a biag nga agnanayon iti maysa a paraiso a daga. Agdadagsen idi iti maikapat nga anakna, a kayatna nga ipaikkat. Kalpasanna naammuanna iti Biblia ti panangmatmat ni Jehova iti kinasagrado ti biag. Itatta isut’ addaan iti maysa a napintas nga anak a babai. Napardas ti irarang-ay ni Elizabeth ket di nagbayag nabautisaran. Nupay addaan uppat nga annak ken maysa nga amin-tiempo a trabaho, kabaelanna ti ag-auxiliary pioneer iti gistay kada bulan. Nagunggonaan a makakita ken ni lakayna a mangrugin nga agadal iti Biblia. Kunana: “Kamaudiananna nasarakak ti pudno a Dios ken ti pudno a panagdaydayaw, pagyamanan ken Jehova ken iti naayat nga organisasionna.”
Adu a tattao iti daytoy a teritoria a pagnanaedan ti nadumaduma a tattao ti nakasabaan iti lansangan, ngem kasapulan ti kinaanus tapno masukay ti interesda. Kastoy ti napasamak iti maysa nga agkabannuag a babai nga agnagan Sallay, a taga-Sierra Leone. Maysa a Saksi ti nangted kenkuana iti tract, innalana ti direksionna, ken inyurnosna nga isut’ masarungkaran. Interesado ni Sallay ken inawatna ti panagadal iti Biblia, ngem gapu iti kinaadu ti trabaho ken dadduma pay a parikut, saan a regular ti pannakaangay dayta. Kalpasanna kellaat nga immakar a dina naited ti baro a direksionna. Nagan-anus ti Saksi babaen ti kanayon nga ipapan iti dati a direksion, ket iti kamaudiananna nangipatulod ni Sallay iti mensahe para iti Saksi nga isut’ mapan iti baro a pagtaenganna.
Nagbalin nga ad-adda a regular itan ti panagadal nupay adda idin ni Sallay kadagiti maudi a bulan ti panagsikogna. Kalpasan a naipasngay ti maladaga, nagbalin ni Sallay a di bautisado nga agibumbunannag. Agparang a kasla nalaka amin dagitoy, ngem saan a kasta. Iti alas 6:30 t.b., masapul a nakasaganan para iti kaguduat’-oras a panagbiahe iti bus a mangitulod iti anakna iti nursery school, a sarunuen ti maysa pay nga oras a panagbiahe iti bus nga agturong iti trabahona. Kalpasan ti trabahona a panagdalus, agbiahe manen nga agawid. Kadagiti rabii nga adda gimong, wenno no rummuar iti tay-ak ti serbisio, agbiahe iti sabali pay a maysa nga oras iti bus nga agpapan-agawid, iti laksid ti ibubusor ni lakayna. Bayat nga ipakpakitana [ken ni lakayna] ti ayat ken kinaanus, rimmang-ay agingga iti punto a nagdedikar ken nagpabautisar. Komusta met ngay ni lakayna? Timmabuno iti Pananglaglagip iti ipapatay ni Kristo ken immanamong nga agadal iti Biblia.
Nabendisionan Kadagiti Nasayaat a Bunga
Para iti kaaduan kadagitoy a tattao, temporario ti panagnaedda idiay Atenas. Adu ti agsubli iti pagilian a naggapuanda tapno iranud ti naimbag a damag kadagiti kabagian ken gagayyem. Umakar ti dadduma iti nadumaduma a pagilian iti Lumaud ken agtultuloy nga agserbi ken Jehova. Tagiragsaken dagidiay agtalinaed idiay Grecia dagiti nasayaat a bunga iti panangaskasabada kadagiti kailianda nga immakar met sadiay. Iti dadduma a kaso, sa laeng nagbunga dagiti bukel ti kinapudno kalpasan nga immakar dagiti sangaili iti sabali a pagilian ken nasarakan dagiti Saksi.
Patalgedan amin dagitoy a ni Jehova ket saan a mangidumduma. Awatenna dagiti tattao iti tunggal nasion nga agbuteng kenkuana ken agayat iti kinalinteg. (Aramid 10:34, 35) Para iti kakasta nga arig karnero a tattao, ti iyaakarda iti sabali a pagilian para iti material a pakagunggonaan ket nagbanag iti bendision a dakdakkel nga amang ngem iti ninamnamada—pannakaammo iti pudno a Dios, ni Jehova, ken iti karina a biag nga agnanayon iti maysa a nalinteg a baro a lubong. Wen, pudno a sibabaknang a binendisionan ni Jehova ti panagregget a mangdanon kadagiti ganggannaet a tattao iti moderno-aldaw nga Atenas!
[Dagiti Ladawan iti panid 16]
Mangmangngegan dagiti tattao a naggapu iti adu a daga ti naimbag a damag idiay Atenas