No Apay nga Inusarna ti Katan-okan a Nagan
“NAKABASOLAK, sigun iti maysa kadagiti kritiko a tumultulong kaniak, gapu iti panangikabilko iti sao a ‘Jehova’ imbes a ‘ti Apo,’ a nakasanayanen a katupagna iti sinigsiglo.”
Daytoy ti komento ni J. J. Stewart Perowne iti pakauna a sao iti maikadua nga edision ti patarusna iti libro dagiti Salmo, nga immuna a naipablaak idi 1864. Ti kritiko, a nagsurat iti Saturday Review ti Hulio 2, 1864, binabalawna ti pannakaaramat ti nagan ti Dios iti patarus, tangay saanen nga ar-aramaten dagiti Judio wenno dagiti Nakristianuan nga iglesia. Kinunana a nainaig unay ti nagan a Jehova kadagiti Judio isu a sabali koma a sao ti mausar, kas ti “Apo” wenno “Dios,” “nga awanan iti lokal wenno nasional a pakainaiganna.”
Saan nga immanamong ni Perowne kadagitoy nga argumento, tangay dina “tinarigagayan nga ikkaten ti uray maysa a letra” ti paltiing ti Dios iti tao. Siuumiso nga inkalinteganna a dagiti managipatarus a nangadaw iti Hebreo a nadibinuan a nagan nga “Apo” dida nailasin ti nagdumaan ti dua a Hebreo a sao.
Kasta met, inrupir ni Perowne nga adda dagiti nalalaing nga autoridad nga immanamong iti pannakaisubli ti nadibinuan a nagan. Inadawna ti nalatak nga Ingles a mannaniw a ni Samuel Taylor Coleridge:
“Apay nga itultuloy ti panangipatarus iti Hebreo iti Ingles nga ibasar laeng iti panangipatarus ti dadduma, babaen ti panangaramat ti Septuagint? Saan aya nga inawattayon ti Hebreo a sao a Jehova? Saan aya a ti Κύριος, wenno Apo, iti Septuagint, ket maysa a Griego a kasukát ti adu a pannakaulit para iti Hebreo, a Jehova? Gapuna, apay a ditay isubli ti orihinal a sao; ket siaannad nga ipatarus ti Jehova iti Daan a Tulag, iti Jehova; ket ti tunggal teksto iti Baro a Tulag, a mangad-adaw iti Daan, aramaten ti Hebreo a sao iti teksto a naadaw?”
Binigbig ni Perowne a napukawen ti eksakto a pannakaibalikas ti Hebreo a Tetragrammaton, ngem kinunana: “No naisardeng ti pannakaaramat ti nagan iti Iglesia a Judio gapu laeng kadagiti inaanito a panagduadua, ken no napukaw ti sao iti bukodtayo [nga Ingles] a Bersion gapu iti eksakto unay a pannakakopia dagiti Bersion a Griego ken Latin, saan a nabileg dagitoy a rason maibusor iti pannakaisubli iti orihinal a pannakaaramat.” Inanamongan ni Perowne ti porma a “Jehova” gapu ta pagaammo unay dayta. Manipud idin inaramat met ti adu a moderno a patarus ti nadibinuan a nagan. Ar-aramaten ti New World Translation of the Holy Scriptures ti nagan a Jehova iti nasurok a 7,200 a daras iti Hebreo ken iti Kristiano a Griego a Kasuratan.
Iti patarusna iti Salmo, inkagumaan ni Perowne a suroten a “siaannad ti porma ti Hebreo, agpadpada iti gramatiko ken iti pakabuklan dagiti sasao.” Idi ipatpatarusna ti Salmo 69, bersikulo 5 ken 6, nakitana ti kinapateg ti nagdumaan dagiti Hebreo a sao para iti “Dios” (ʼElo·himʹ), “Apo” (ʼAdho·naiʹ), ken “Jehova”: “O Dios [ʼElo·himʹ], Sika ammom ti kinamauyongko, ket dagiti basbasolko saanda a nailinged Kenka. Saanda kadi a mababainan gapu kaniak dagiti agur-uray Kenka, O Apo [ʼAdho·naiʹ], Jehova (a Dios) dagiti buybuyot. Saanda kadi a maibabain, gapu kaniak, dagiti mangbiruk Kenka, O Dios ti Israel.”