Tarigagayan ti Amin ti Wayawaya
“Nayanak a nawaya ti tao, ngem nakawaran iti uray sadinoman,” insurat ti Pranses a pilosopo a ni Jean-Jacques Rousseau idi 1762. Nayanak a nawaya. Anian a nagsayaat a panunoten! Ngem kas napaliiw ni Rousseau, iti intero a historia minilion a tattao ti di pulos nakasagrap iti wayawaya. ‘Nakawaranda’ ketdi iti unos ti panagbiagda, a naibaludda iti sistema a nangipaidam kadakuada iti manayon a ragsak ken pannakapnek iti biag.
MINILION ita ti makaim-imatang pay laeng a ti “tao addaan pannakabalin iti sabali a maipaay iti pagdaksanna.” (Eclesiastes 8:9) Iti panaggartemda iti pannakabalin, agtultuloy a saan unay wenno saan a pulos a makonsiensia dagiti ambisioso a lallaki ken babbai a mangipayatpayat iti wayawaya dagiti sabsabali. Kuna ti maysa a gagangay a report: “Duapulo ket maysa a tattao ti pinatay dagiti naghuramentado a grupo.” Dinakamat ti sabali pay ti maipapan iti “awanan-asi a panangpapatay,” a dagiti puersa a maipaay iti seguridad ‘pinatayda dagiti awan mabalinanna ken awan gawayna a babbai, ubbing ken lallakay, a nginurungorda ida, pinaltoganda iti ulo dagiti balud a sibilian, sada rinebbek dagiti purok babaen ti panangbombada iti uray sadino.’
Di pakasdaawan a dagiti tattao tarigagayanda unay ken, kinapudnona, makidangadangda tapno magun-odda ti wayawaya manipud iti pannakairurumen! Ngem makapaladingit ta ti pannakidangadang a maipuon iti wayawaya ti maysa a tao masansan a kaipapananna ti panangipayatpayat iti kalintegan ken wayawaya ti sabali. Gistay di maliklikan ti pannakaisakripisio dagiti inosente a lallaki, babbai, ken ubbing, a bayat a maar-aramid dayta, “agparang a lehitimo” ti pannakapapatay dagitoy babaen ti panangideklarada a nadayaw ken nainkalintegan ti ilablabanda. Kas pagarigan, idi napan a tawen, idiay Ireland, nangikabil dagiti “freedom fighter” iti bomba iti maysa a kotse iti bassit nga ili ti Omagh. Duapulo ket siam nga awan basolna a tattao nga adda iti aglawlaw ti kotse ti napapatay ken ginasut ti nasugatan.
“Nakakawar” Latta
No malpas ti dangadang, ania ti magun-odda? No agballigi man dagiti “freedom fighter,” mabalin a makagun-odda iti limitado a wayawaya. Ngem pudno aya a nawayada? Saan aya a pudno nga uray kadagiti nawaya unay a kagimongan iti makunkuna a nawaya a lubong, “nakakawar” latta dagiti tattao kadagiti naulpit nga appo a kas ti kinapanglaw, kinaimperpekto, sakit, ken ipapatay? Kasano a maikuna ti maysa nga isu ket pudpudno a nawaya idinto ta agtultuloy a maad-adipen kadagiti kasta a banag?
Ti nagkauna a mannurat iti Biblia a ni Moises siuumiso a dineskribirna ti biag ti nakaad-adu iti intero a historia, ket pudno dayta agingga ita. Kinunana a mabalintay ti agbiag iti 70 wenno 80 a tawen, “nupay kasta, ti laeng sagudayda bannog ken ladingit.” (Salmo 90:10) Agbaliwto kadi daytoy? Posible kadi nga agbiagtayto amin a naan-anay a naragsak, siwayawaya iti saem ken buteng a sagsagabaen ti nakaad-adu ita?
Wen, sigun iti Biblia! Dakamatenna ti maipapan iti “nadayag a wayawaya dagiti annak ti Dios.” (Roma 8:21) Usigentay a naimbag dayta a wayawaya, a dinakamat idi umuna a siglo ni apostol Pablo iti suratna kadagiti Kristiano sadi Roma. Iti daytoy a surat, sibabatad nga inlawlawag ni Pablo no kasano a magun-odan ti tunggal maysa kadatayo ti pudno, manayon a “nadayag a wayawaya.”
[Picture Credit Line iti panid 3]
Manipud iti libro a Beacon Lights of History, Vol. XIII